“Khai phá” tiềm năng nghệ thuật biểu diễn để công nghiệp văn hóa Hà Nội “cất cánh”

1. Hiếm có đô thị nào trên thế giới có số lượng di sản văn hóa phong phú, đặc sắc mà Hà Nội sở hữu. Thủ đô của Việt Nam chính là nơi hội tụ tinh hoa nghệ thuật dân tộc, đan xen hài hòa giữa trầm tích lịch sử và nghệ thuật đương đại với các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian như: Ca trù, hát Xẩm, Chèo, Tuồng, Múa rối (rối nước, rối cạn), Cải lương, Kịch nói... Đây vừa là những bộ môn nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa của Thủ đô, vừa là lợi thế để Hà Nội tạo ra những sản phẩm nghệ thuật biểu diễn hấp dẫn, mới lạ.

Về hạ tầng không gian và mạng lưới thiết chế văn hóa, Hà Nội sở hữu các “thánh đường” nghệ thuật từ Nhà hát Lớn mang kiến trúc Pháp cổ, Nhà hát Hồ Gươm hiện đại bậc nhất khu vực, đến hệ thống các nhà hát kịch với rạp Chuông Vàng, rạp Công Nhân, rạp Đại Nam... Không dừng lại ở các không gian nhà hát, sự đổi mới trong tư duy quy hoạch đô thị của Hà Nội đã kiến tạo nên những không gian biểu diễn đa lớp, đa chiều.

Từ các tuyến phố đi bộ quanh hồ Gươm, không gian văn hóa nghệ thuật Hàng Buồm, nhà di sản 87 Mã Mây, cho đến những sân khấu thực cảnh. Mọi góc phố, mọi thiết chế văn hóa, không gian di sản đều có thể trở thành một sân khấu trình diễn nghệ thuật sống động tại Thủ đô hơn ngàn năm tuổi.

Đây là điều kiện để nghệ thuật biểu diễn không bị bó hẹp mà vươn tới các không gian công cộng, tương tác trực tiếp với công chúng và đa dạng hóa hệ sinh thái du lịch văn hóa như chương trình “Âm nhạc cuối tuần”, “Âm nhạc cộng đồng” tại Nhà Bát Giác bên cạnh hồ Gươm mà Hà Nội đã, đang triển khai rất hiệu quả suốt thời gian qua.

2. Tuy nhiên, những lợi thế kể trên sẽ chỉ là tiềm năng nếu thiếu đi tư duy thị trường và sự năng động của những người làm nghề. Nhưng những năm qua đã minh chứng, khi nghệ thuật biểu diễn Thủ đô biết cách kết hợp với công nghệ và tư duy kinh tế, sẽ tạo ra các sản phẩm nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn.

Sự ra đời của các tour du lịch đêm chứng minh cho việc đưa nghệ thuật biểu diễn vào khai thác kinh tế di sản. Các chương trình “Giải mã Hoàng thành Thăng Long”, tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám chủ đề “Tinh hoa đạo học” với công nghệ 3D Mapping, hay các đêm diễn thực cảnh “Tinh hoa Bắc Bộ” đã phá vỡ ranh giới của sân khấu truyền thống. Nghệ thuật biểu diễn lúc này kết hợp cùng âm thanh, ánh sáng hiện đại trên nền cốt truyện lịch sử, biến các di tích trở nên sống động, huyền ảo.

Bên cạnh đó, hàng loạt sự kiện nghệ thuật quy mô lớn, các lễ hội âm nhạc quốc tế hay các concert của nghệ sĩ hàng đầu thế giới được tổ chức tại Hà Nội những năm qua diễn ra an toàn, thành công tốt đẹp cho thấy năng lực tổ chức biểu diễn của Thủ đô không ngừng được nâng cấp.

Giá trị kinh tế lớn hơn của các sự kiện nghệ thuật nằm ở hiệu ứng lan tỏa. Một đêm diễn lớn có thể kích cầu toàn bộ chuỗi cung ứng từ hàng không, vận tải, lưu trú đến ẩm thực. Hàng vạn du khách đổ về Thủ đô không chỉ xem một chương trình biểu diễn, được tận mắt thấy nghệ sĩ mà họ yêu thích mà còn chi tiêu, lưu trú, trải nghiệm văn hóa. Lúc này, nghệ thuật biểu diễn là cầu nối định vị thương hiệu điểm đến, là bệ phóng của nền kinh tế văn hóa.

Để nghệ thuật biểu diễn vươn mình, yếu tố mang tính quyết định chính là sự kiến tạo từ thể chế. Sự ra đời của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã tạo ra một bước ngoặt trong tư duy kiến tạo, khẳng định mạnh mẽ việc khơi dậy sức mạnh mềm và đưa văn hóa trở thành trụ cột phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Quán triệt và cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị vào bối cảnh đặc thù của Thủ đô, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU. Đây được xem là “bản lề” chiến lược, yêu cầu toàn hệ thống chính trị đổi mới tư duy, hành động sáng tạo. Với 10 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm và 81 chỉ tiêu cụ thể, Chương trình hành động số 08-CTr/TU đã định hình rõ phương châm phát triển văn hóa Hà Nội: “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập – Kết nối”.

Dưới góc nhìn Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, nghệ thuật biểu diễn không còn là lĩnh vực chỉ để bảo tồn, thay vào đó được định vị thành một ngành kinh tế sáng tạo trọng điểm. Chương trình hành động số 08-CTr/TU đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cấp hạ tầng thiết chế văn hóa, số hóa di sản nghệ thuật, đặc biệt đào tạo nguồn nhân lực quản trị nghệ thuật chuyên nghiệp. Đây chính là kim chỉ nam để nghệ thuật biểu diễn của Hà Nội tái cấu trúc, mạnh dạn gắn kết với thị trường để vươn lên.

3. Từ nền tảng vững chắc, nghệ thuật biểu diễn của Hà Nội đang hội tụ đủ yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để hoàn thiện hệ sinh thái, vươn lên trở thành mũi nhọn của nền công nghiệp văn hóa. Chính vì vậy, Thành phố Hà Nội tổ chức Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 từ ngày 11 - 20/9/2026, tại nhiều không gian văn hóa, di sản tiêu biểu của Thủ đô như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, xã Bát Tràng, Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục…

Tại Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026, nghệ thuật biểu diễn của Thủ đô sẽ tỏa sáng từ Hoàng thành Thăng Long đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ trung tâm hồ Hoàn Kiếm đến làng nghề Bát Tràng. Thông qua một chuỗi không gian văn hóa nghệ thuật mang tính liên kết, các chương trình trong Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 tại mỗi địa điểm sẽ mang một câu chuyện riêng, cùng góp phần phác họa diện mạo Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại.

Đó là lễ khai mạc Festival tại Hoàng thành Thăng Long với với các tiết mục trình diễn, ca, múa, nhạc kết hợp cùng 3D mapping, thực tế ảo tăng cường (AR), sàn xoay và các hiệu ứng sân khấu. Cũng tại Khu di sản văn hóa thế giới Hoàng thành Thăng Long, công chúng được tham gia chương trình giao lưu nghệ thuật quốc tế “Thăng Long - Nhịp cầu di sản” (ngày 12/9), Chương trình nghệ thuật nhạc trẻ “Dòng chảy di sản chuyến tàu tiếp nối tinh hoa” (13/9).

Trong khi đó, tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, ngoài các hoạt động triển lãm, trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 diễn ra các chương trình nghệ thuật như “Khai văn” (12/9), trình chiếu mapping Quốc Tử Giám “Trường học đầu tiên” (16/9), chương trình nghệ thuật truyền thống “Âm nhạc và Di sản” (18/9). Với Bảo tàng Hà Nội là các chương trình nghệ thuật hấp dẫn như “Kết nối di sản - Kiến tạo tương lai” (19/9), “Mạch nguồn di sản” (kết hợp triển lãm, tọa đàm và đêm nhạc “Quê hương một cõi”, 20/9).

Xã Bát Tràng tại Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 cũng là điểm đến với công chúng qua hoạt động trình diễn nghệ thuật “Thanh âm Gốm”, tạo ra cuộc gặp giữa làng nghề truyền thống và nghệ thuật đương đại. Đây cũng là một minh chứng cho tinh thần Festival sáng tạo những cách kể mới về các di sản.

Rõ ràng, với các chương trình nghệ thuật biểu diễn nói riêng kể trên tại Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026, Hà Nội đã, đang khẳng định sự tiên phong, gương mẫu trong việc hiện thực hóa các nhiệm vụ, mục tiêu được Đảng ta đặt ra tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội.

Các chương trình nghệ thuật biểu diễn nói riêng tại Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II sẽ tạo thêm những không gian giao lưu giữa văn hóa Hà Nội với văn hóa Việt Nam và bạn bè quốc tế, đồng thời quảng bá, tôn vinh các loại hình nghệ thuật biểu diễn của Thủ đô và Việt Nam với thế giới. Hơn nữa, nghệ thuật biểu diễn ở Festival Thăng Long - Hà Nội năm 2026 góp phần thúc đẩy, phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô để tương lai gần các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP vào GRDP của Thủ đô Hà Nội./.