Emagzine

Bài 2: “Quả ngọt đầu mùa” khu thương mại và văn hóa Thủ đô

Quỳnh Phạm • 21/07/2025 15:53

Sở hữu lợi thế sẵn có, một số địa phương của Hà Nội đã hình thành khu thương mại và văn hóa (BID) và có thể tạo “vết dầu loang” đến các khu vực có cùng lợi thế. Điển hình là làng gốm cổ Bát Tràng, tuyến phố đi bộ ngày cuối tuần quanh thành cổ Sơn Tây… đã tạo ra một điểm đến thú vị với nhiều hoạt động giải trí, văn hóa - nghệ thuật, quảng bá làng nghề, sản phẩm làng nghề hấp dẫn dành cho du khách và người dân.

Thị xã Sơn Tây (trước đây) và phường Sơn Tây hiện nay được đánh giá là bức tranh thu nhỏ của văn hóa Việt Nam, có bề dày trầm tích lịch sử - văn hóa xứ Đoài được hòa quyện và cộng hưởng cùng các giá trị văn hiến ngàn năm của Thăng Long - Hà Nội, nhưng lại chứa đựng những nét đặc sắc riêng có của vùng đất Sơn Tây “địa linh nhân kiệt”.

Để các giá trị văn hóa, con người thực sự trở thành nền tảng, nguồn sức mạnh nội sinh quan trọng đối với sự phát triển bền vững, thị xã Sơn Tây đã triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó việc bảo tồn và khai thác hiệu quả nguồn lực tài nguyên văn hóa cho sự phát triển bền vững gắn với phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đặc biệt là phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn.

Đồng chí Lê Đại Thăng – Phó Bí thư thường trực Đảng ủy phường Sơn Tây, cho biết, thời gian qua, địa phương đã không ngừng đẩy mạnh khu thương mại và văn hóa. Trong đó, vùng đất xứ Đoài đã tổ chức thành công nhiều sự kiện, chương trình văn hóa đặc sắc tạo nên nhiều không gian văn hóa mới, lành mạnh, thu hút đông đảo người dân trong vùng và du khách tham gia như: Năm du lịch Sơn Tây - xứ Đoài, tuyến phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây, chương trình Tết Làng Việt, Tết Trung thu Thành cổ, Giải vật dân tộc tranh cúp Phùng Hưng, Liên hoan các ban nhạc toàn quốc, Cuộc thi Hoa hậu Áo dài Di sản Việt Nam, Chương trình Hanoi Concert – Đoài Melody...

Bên cạnh đó, phường Sơn Tây đã xây dựng được nhiều sản phẩm, không gian văn hóa sáng tạo, mô hình làm du lịch mới tại các điểm du lịch, như: trải nghiệm làm nông nghiệp, làm gốm, vẽ tranh; ẩm thực cỗ Sen, cơm quê tại các nhà cổ, cho thuê trang phục, xe đạp, chụp ảnh, homestay…Đặc biệt, với tư duy đổi mới, sáng tạo, tuyến phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây dài 820m, diện tích sử dụng 34.550m2 hoạt động từ 19 giờ ngày thứ Bảy đến 12 giờ ngày Chủ nhật hàng tuần.

Sau 3 năm chính thức đi vào hoạt động, tuyến phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây đã đón tiếp trên 1,3 triệu lượt du khách. Để tạo nên sức hấp dẫn của phố đi bộ, thị xã Sơn Tây (cũ) đã làm đường dạo, trồng cây xanh quanh khu vực Thành cổ, nuôi gần 200 con chim bồ câu, trang trí 250 đèn lồng khu vực đường dạo, lấy nước vào hào Thành cổ..., đưa không gian của tuyến phố đi bộ trở thành không gian của văn hóa nghệ thuật cộng đồng.

Đồng thời, các đơn vị nghệ thuật, Đoàn Thanh niên và các câu lạc bộ, hội nhóm nghệ thuật, tổ chức chính trị - xã hội của địa phương cùng tham gia tổ chức những hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại sân khấu trung tâm và các điểm sân khấu trong khu vực của phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây, góp phần quảng bá, thu hút du khách thập phương đến với vùng đất được biết đến là trung tâm văn hóa xứ Đoài Hà Nội.

“Năm 2024 Sơn Tây đã được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động Hạng Nhì vì đã có thành tích trong công tác quản lý, bảo tồn, phát huy các giá trị di tích lịch sử, văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững” – Phó Bí thư thường trực phường Sơn Tây Lê Đại Thăng, cho biết thêm.

Hoạt động hiệu quả của phố đi bộ thành cổ Sơn Tây đến từ sự kết hợp với các tuyến phố nội thị, công trình văn hóa khu vực trung tâm sẽ tạo ra một không gian mang tính cộng đồng với âm hưởng hiện đại, nhịp điệu vui tươi, ấn tượng, mới lạ, sống động, hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu thưởng thức, giao lưu sinh hoạt văn hóa, vui chơi, giải trí, mua sắm, khám phá ẩm thực của du khách tham quan vào mỗi cuối tuần.

Để rồi từ đó, tuyến phố đi bộ thành cổ Sơn Tây mang đến động lực thúc đẩy phát triển thương mại, dịch vụ, du lịch, góp phần tăng trưởng kinh tế - xã hội và bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa xứ Đoài trong kỷ nguyên vươn mình cùng Thủ đô và đất nước.

Cũng có bề dày văn hóa lịch sử như xứ Đoài Sơn Tây, Bát Tràng là làng gốm lâu đời và nổi tiếng Thủ đô Hà Nội. Khu làng cổ Bát Tràng rộng 5,2ha có hàng trăm năm tuổi với 23 nhà cổ, 16 nhà thờ họ được xây dựng bằng gạch Bát Tràng cổ. Bát Tràng cũng được biết đến là vùng địa linh, có 9 di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc có giá trị như: Chùa Tiêu Giao, đình Giang Cao, miếu Bản, đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, văn chỉ Bát Tràng. Chính vì thế, Bát Tràng có nhiều tiềm năng, lợi thế để triển khai hiệu quả mô hình BID.

Bát Tràng cũng được biết đến là vùng địa linh, có 9 di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc có giá trị như: Chùa Tiêu Giao, đình Giang Cao, miếu Bản, đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, văn chỉ Bát Tràng. Chính vì thế, Bát Tràng có nhiều tiềm năng, lợi thế để triển khai hiệu quả mô hình BID.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh - Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội, người con ưu tú của làng nghề gốm Bát Tràng, cho biết, xã Bát Tràng hiện nay có khoảng 200 doanh nghiệp, hơn 1.000 hộ sản xuất kinh doanh gốm sứ giải quyết cho hàng ngàn lao động mỗi ngày. Làng gốm Bát Tràng còn đón khoảng 300.000 lượt khách du lịch mỗi năm đến tham quan, là điểm đến, lựa chọn ưa thích của người dân và du khách quốc tế.

Để có được những “quả ngọt trên”, nghệ nhân Hà Thị Vinh, cho biết, Bát Tràng đã, đang triển khai hiệu quả Đề án và Quy hoạch chi tiết bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp với du lịch tỷ lệ 1/500. Song song đó, Bát Tràng đã và đang phát triển du lịch thông minh trên nền tảng áp dụng công nghệ 4.0.

Du khách có thể tìm hiểu thông tin về làng nghề, hệ thống di tích, điểm mua sắm đạt chuẩn, tour tuyến tham quan... thông qua việc quét mã QR code; sử dụng ứng dụng thuyết minh tự động bằng nhiều thứ tiếng; truy cập hệ thống wifi miễn phí...Việc triển khai chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi cụ thể cho du lịch làng nghề Bát Tràng. Chính quyền địa phương cũng đã hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên số, bản đồ số về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, du lịch, dịch vụ, thương mại Bát Tràng dưới dạng phim 3D, băng âm thanh, hình ảnh, văn bản; phần mềm du lịch thông minh ứng dụng trên thiết bị thông minh.

Thực hiện chủ trương của Thành phố, nghệ nhân Hà Thị Vinh cho biết, đã xây dựng Đề án thiết lập mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng nhằm cụ thể hóa khoản 8 Điều 21 Luật Thủ đô 2024 về xây dựng khu thương mại và văn hóa.

Trong đó, mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng sẽ xây dựng tour du lịch Làng cổ Bát Tràng để giới thiệu về lịch sử và quy trình sản xuất nghề gốm, lịch sử truyền thống gia đình, dòng họ, ẩm thực truyền thống của Làng cổ Bát Tràng để giới thiệu đời sống văn hóa với các nghề thủ công của làng gắn liền với lịch sử và văn hóa của Kinh đô Thăng Long (Hà Nội ngày nay). Hoạt động du lịch bao gồm cả du lịch trải nghiệm để du khách có thể ăn, nghỉ, tham gia sản xuất, sáng tác tại làng cổ Bát Tràng.

Đồng thời xây dựng vùng không gian cảnh quan bờ sông thành tuyến du lịch ven sông. Tổ chức các hoạt động triển lãm, tổ chức các sự kiện giao lưu giữa các nghệ nhân nghề gốm Bát Tràng với các nghệ nhân nghề gốm trong và ngoài nước. Thông qua đó tạo điều kiện để các hộ kinh doanh, doanh nghiệp trong khu BID Làng cổ Bát Tràng và các vùng lân cận có thể xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu gốm Bát Tràng.

Ngoài ra, mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng cũng hình thành các không gian công cộng, không gian trưng bày hoặc thực hành, trình diễn di sản, trọng tâm là nghệ nhân gốm, nghệ nhân ẩm thực và chủ nhân các di sản phi vật thể liên quan; cung cấp dịch vụ ẩm thực và bán hàng lưu niệm; trưng bày và bán tác phẩm nghệ thuật của các nghệ nhân; nơi giao lưu nghệ nhân và nghệ sĩ trong vào ngoài nước...

“Mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng sẽ giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản văn hóa, tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế, xã hội, để tài nguyên di sản văn hóa và thiên nhiên Hà Nội cất cánh và tỏa sáng một cách hài hòa trong đời sống xã hội đương đại và hiện đại mà không bị biến dạng. Đây cũng là nội dung trọng tâm trong mô hình khu thương mại và văn hóa của Bát Tràng” – nghệ nhân Hà Thị Vinh, chia sẻ.