Sự tinh tế trong cách thưởng trà của người Hà  Nội xưa

Ảnh:phache.net

Trong nghệ thuật ướp trà  nà y, trà  mạn hảo được ưa chuộng hơn cả. Nguyên liệu là  trà  Tuyết Shan cổ thụ vùng mạn ngược Hà  Giang, mọc tự nhiên trên những dãy núi cao 800 -1.300 m, quanh năm sương phủ. Các nghệ nhân trà  Hà  Nội trân trọng, nâng niu từng búp trà  nà y như một báu vật.

Họ chọn lựa những búp non, những lá trà  bánh tẻ rử­a sạch, cho và o chõ đồ chín. Sau khi phơi khô, họ cho trà  và o chum (vại), trên phủ một lớp lá chuối khô, ủ 3 - 4 năm cho trà  phong hoá bớt chất chát, có độ xốp như giấy bản mà  vẫn lưu giữ được hương vị đặc trưng.

Ảnh:vinacuoi.vn

Khi ướp, người ta rải một lớp trà  rồi một lớp gạo sen mửng, rồi lại một lớp trà , một lớp gạo sen. Cứ thế cho đến khi hết trà . Sau cùng, phủ một lớp giấy bản. Thời gian ướp tuử³ thuộc và o độ ẩm của gạo sen nhiửu hay ít, thường từ 18 -24 giử. Sau đó, đem sà ng để loại bử những hạt gạo sen.

Sà ng loại xong, trà  được đóng và o những chiếc túi là m bằng giấy chống ẩm để giữ lấy cả hương sen lẫn hương trà , rồi sấy cho đến khi cánh trà  khô, hương sen quyện thì bử ra. Lại ướp một lần sen thứ hai, thứ ba, thậm chí thứ tư, thứ năm tuử³ thuộc và o sở thích của người thưởng trà  đậm hay nhạt. Cà ng ướp nhiửu lần thì hương sen cà ng quyện, trà  cà ng thơm.

Trung bình, mỗi cân trà   ướp cần từ 1.000 -1.200 bông sen. Cho nên, không phải ngẫu nhiên, mỗi 1kg trà  sen thời xưa được đổi bằng 2 -3 chỉ và ng mà  người sà nh trà  vẫn nao nức lùng mua bằng được.

Ảnh:vnthuquan.net

Với người Hà  Nội, uống trà  là  một thú chơi thanh đạm. Pha cho mình cũng như pha trà  mời khách, người ta phải để và o đó nhiửu công phu. Những công phu đó, dần trở thà nh lễ nghi. Trong ấm trà  ngon, người ta thấy phảng phất một mùi thơ và  một vị triết lý. Các trà  nhân từ xưa rất chú ý đến nghệ thuật thưởng trà  với nhiửu loại trà  cụ (dụng cụ pha trà ) cần thiết để là m sao cho người uống cũng có thể cảm nhận và  thể nghiệm giống như các thiửn sư. Dùng thìa gỗ múc trà  cho và o ấm đất nung nhử, được gọi là  Ngọc diệp hồi cung.

Аể có được chén trà  ngon thì bình trà  và  tách uống trà  phải được là m nóng lên bằng nước sôi. Trà  cụ dùng để xúc trà , lấy bã trà  đửu bằng tre khô hoặc gỗ thơm. Khi châm nước lần một gọi là  cao sơn trường thuỷ rồi chắt ngay ra.

Аây là  thao tác tráng trà  nhằm loại hết bụi bẩn và  cho trà  khô kịp thấm không nổi lửnh bửnh. Lần thứ hai đổ nước và o ấm gọi là  hạ sơn nhập thuỷ nên đổ nước cao, trà n miệng bình để khi đậy nắp lại, bụi trà  trà n ra hết, rồi dội nước sôi lên nắp để giữ nhiệt độ cao nhất cho ấm trà . Nước hai chính là  nước ngon nhất được tạo ra trong vòng 1-2 phút, có hương vị đượm đà , thơm tho quyến rũ. Khi rót trà  phải chuyên đửu các chén sao cho nồng độ trà  như nhau bằng cách kê khít miệng chén lại và  đưa vòi ấm quay vòng. (Cách phổ biến trong truyửn thống là  rót ra chén tống (chén hạt mít) rồi chia đửu ra các chén quân.

Cách nà y ngà y nay ít dùng vì phần là m nguội trà , phần hương trà  phôi pha.

Dâng chén trà  theo đúng cách là  ngón giữa phải đỡ lấy đáy chén, ngón chử và  cái đỡ miệng chén gọi là  Tam long giá ngọc. Người dâng trà  và  người nhận đửu phải cung kính cúi đầu. Trước khi uống, đưa chén trà  sang tay trái, mắt nhìn theo, sau đó đưa sang phải du sơn lâm thuỷ.

Khi uống, cầm chén trà  quay lòng bà n tay và o trong, dâng chén trà  lên sát mũi để thưởng thức hương trà  trước, sau đó tay che miệng nháp nháp từng ngụm nhử nhẹ. Tay áo các quan lại phong kiến thường rất rộng cũng một phần vì lẽ dùngche miệng khi uống trà  là  vậy. Che miệng khi ăn, uống, cười trong chèo, tuồng, trong đời sống người Việt xưa chính là  một hà nh vi văn hoá. Người uống cũng phải chậm rãi mím miệng nuốt khẽ cho hương trà  thoát ra đằng mũi và  đồng thời đọng trong cổ họng, nuốt tý nước bọt lần một, lần hai, lần ba để cảm nhận.

Ảnh:baovietnam.vn

Ngoà i cách uống trà  trong gia đình, người Hà  Nội xưa còn có các hình thức Hội trà , uống trà  thưởng hoa đầu năm, uống trà  thưởng hoa quý và  uống trà  ngũ hương. Trong đó, hội trà  là  hình thức tụ họp cùng thưởng trà  khi có trà  ngon hay dịp đặc biệt của các cụ. Thưởng trà  đầu xuân là  thói quen của riêng các bậc tao nhân chốn kinh thà nh xưa.

Thường thì trước Tết, đích thân các cụ đi chọn mua hoa đà o, cúc, mai trắng, thuỷ tiên ở tận vườn, chuẩn bị loại trà  ngon nhất. Sáng mùng một, con cháu dà nh riêng cho cụ những giây phút đầu tiên để tịnh tâm và  ngắm hoa, thưởng trà , sau đó mới là  cả đại gia đình cùng ngồi quanh bà n trà  chúc thọ cụ và  nghe lời dặn dò.

Ảnh:vefac.vn

Uống trà  thưởng hoa quý như hoa quử³nh, hoa trà  cũng là  cái thú của nhiửu người Trà ng An. Аó cũng là  hình thức hội trà  quanh chậu hoa quý và o tối hoa mãn khai của những người cao tuổi, đà m đạo thế sự, văn chương và  dặn dò lớp con cháu.

Ảnh:phache.net

Trà  ngũ hương chỉ giới hạn cho 5 người. Khay uống trà  ngũ hương phải thử­a 5 chỗ trũng để 5 loại hoa đang độ đượm hương nhất: cúc, sói, nhà i, sen, ngâu và  úp các chén kín hoa, bưng khay để lên nồi nước sôi cho hương hoa bám và o lòng chén.

Pha trà  mạn ngon và  rót đửu và o từng chén, mỗi người tham gia sẽ phải đoán hương trà  trong chén của mình và  cùng nhận xét. Sau mỗi chén trà , người chủ trà  lại hoán vị hương để ai cũng được thưởng thức hết cái tinh tuý của hội trà  ngũ hương.