Phát huy giá trị di sản văn hóa Lễ hội Gióng và Di tích quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng

Tham dự hội thảo có PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Thượng tọa Thích Chiếu Tuệ, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương, Trưởng ban Hoằng pháp GHPGVN thành phố Hà Nội, cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phù Đổng Đào Đức Minh cho biết, trên địa bàn xã có hệ thống di tích dày đặc, phong phú với 101 di tích lịch sử văn hoá, 4 di tích cách mạng kháng chiến và 25 lễ hội. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương phát triển du lịch văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa.

Nổi bật trong hệ thống đó là Di tích Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng và Lễ hội Gióng – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; một quần thể di sản tiêu biểu hội tụ đầy đủ các giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tín ngưỡng và nghệ thuật trình diễn dân gian.

Đền Phù Đổng là không gian văn hóa linh thiêng, nơi thờ Đức Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên Vương, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Không chỉ là công trình kiến trúc truyền thống, đền còn lưu giữ ký ức lịch sử, là biểu tượng của tinh thần yêu nước và ý chí quật cường chống giặc ngoại xâm của dân tộc.

Lễ hội Gióng tại đền Phù Đổng là một trong những lễ hội cổ truyền tiêu biểu của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, được bảo tồn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Việc Lễ hội Gióng được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn trong việc gìn giữ và phát huy di sản.

Thông qua hội thảo, cấp uỷ, chính quyền và nhân dân xã Phù Đổng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp, các ngành; đồng thời lắng nghe những ý kiến tâm huyết, những công trình nghiên cứu có giá trị của các nhà khoa học, các chuyên gia, nhà quản lý văn hoá. Kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần định hướng các giải pháp bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản trong điều kiện hiện nay; đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp; huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội cho công tác gìn giữ và phát triển di sản.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa đã đánh giá, nhìn nhận giá trị của Lễ hội Gióng gắn với di tích đền Phù Đổng.

Theo PGS.TS Trần Lâm Biền, nhà nghiên cứu di sản văn hóa, Phù Đổng Thiên Vương là một vị anh hùng, được hình thành từ tư duy liên tưởng phong phú của tổ tiên. Hình tượng của Ngài phản ánh quá trình khai phá châu thổ Bắc Bộ. Điều này được phản ánh qua chi tiết “gậy sắt bị gãy” trong truyền thuyết, một chi tiết quan trọng cho thấy trình độ kỹ thuật của cư dân ở thời kỳ đó. Hình tượng Phù Đổng Thiên Vương không chỉ gắn với việc đánh giặc giữ nước mà còn mang ý nghĩa chế ngự thiên tai. Khi gậy sắt gãy, Ngài nhổ tre để đánh tiếp - chi tiết này phản ánh thực tế tre được sử dụng phổ biến, kể cả trong việc chống sạt lở, chống lũ ven sông, và đến nay vẫn còn được áp dụng.

Việc tôn thờ Phù Đổng Thiên Vương thực chất là sự tôn vinh sức lao động cộng đồng và truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Chính sự tôn trọng quá khứ ấy là nền tảng để hướng tới tương lai một cách vững chắc", PGS.TS Trần Lâm Biền nhận định.

Còn theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khẳng định: Lễ hội Gióng gắn với huyền thoại Phù Đổng Thiên Vương là một “di sản sống”, không phải “di sản trưng bày”. Các nghi thức của lễ hội được cộng đồng thực hành hằng năm, với những vai diễn, quy tắc, động tác và biểu tượng được truyền nối qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Gióng hội tụ đầy đủ các điều kiện căn bản để hình thành thương hiệu: Có giá trị cốt lõi, có bản sắc riêng, có khả năng phân biệt với các lễ hội khác, có câu chuyện để truyền thông và có sự thừa nhận từ cộng đồng cũng như các thiết chế quốc tế.

"Việc xây dựng thương hiệu văn hóa cho Lễ hội Gióng không phải là ‘gắn thêm’ một lớp vỏ hiện đại cho di sản, mà là làm nổi bật, làm sâu sắc và lan tỏa hơn những giá trị vốn có”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết.

Theo GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam bày tỏ quan điểm, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa – xã hội, đặc biệt là hệ thống di tích ở Phù Đổng, cần được nhìn nhận một cách tổng thể và chiến lược hơn.

"Theo tôi, nên hướng tới việc xây dựng toàn bộ không gian di sản của làng Phù Đổng thành một di sản tầm cỡ thế giới, đồng thời, cần nghiên cứu xây dựng Công viên di sản Thánh Gióng tại khu vực này với quy mô cấp quốc gia. Nếu làm được điều đó, không chỉ nâng tầm giá trị của địa phương, mà còn góp phần gia tăng sức mạnh mềm, vị thế văn hóa của Thủ đô Hà Nội và của cả quốc gia trong thời kỳ phát triển mới", GS.TS Nguyễn Quang Ngọc đề xuất.