Sầm uất chợ Đồng Xuân

Thế là chiến sĩ thông tin, nay sinh viên Đại học Tổng hợp chuyên ngành Lịch sử! Tôi sung sướng reo lên khi về trường và nhanh chóng hòa nhập với môi trường mới.

Đang trong quân ngũ, mọi chế độ trong ngày được chuẩn hóa đến từng giờ, giờ đây thời gian và không gian sinh viên trở nên rộng dài thế, thích nhất là được tự chủ, tự do về thời gian miễn là vượt qua được các kỳ thi.

Ngày chủ nhật, tôi thường nhảy lên leng keng tàu điện đi thăm quan những địa danh, công trình biểu tượng Hà Nội. Hà Nội với tôi vừa quen, vừa lạ. Quen vì tôi đã gặp Hà Nội với Chùa Một Cột, Hồ Hoàn Kiếm, phố Tràng Tiền… qua sách vở và phim ảnh. Lạ là nhịp sống ở đây yên tĩnh thanh bình, không gấp gáp như Sài Gòn, ồn ào như Đà Nẵng luôn rèo rèo tiếng các loại xe phả khói xăng khét lẹt từ sáng sớm đến đêm.

Tôi ngỡ ngàng đứng trước Nhà Hát Lớn, một công trình đẹp vượt mọi thời gian với kiến trúc Pháp cổ, choáng ngợp trước Hồ Hoàn Kiếm lung linh, xanh mát như lẵng hoa tươi giữa lòng thành phố, rồi sương giăng bát ngát Hồ Tây và bâng khuâng chiều ga Hàng Cỏ…

Chợ Đồng Xuân là địa danh mà trong bốn năm học tôi có đến mấy lần, vừa là thăm chơi nhưng cũng vừa là tìm hiểu về sự hình thành, di tích lịch sử, chứng nhân kháng chiến và thị hiếu người dân đô thị. Muốn tìm hiểu về cuộc sống, văn hóa và ẩm thực một vùng địa lý hãy đến các chợ lớn, chợ trung tâm, ở đó hiện sinh tất cả sống động và chân thực.

Chợ Đồng Xuân, nơi đây không chỉ buôn bán tấp nập từ mờ sáng đến đêm mà còn bao hàm những giá trị văn hóa cộng đồng, nét đẹp tinh thần và phản ánh rõ nhịp điệu sinh hoạt thường ngày của người Hà Nội. Tôi ngỡ ngàng khi bước vào trong chợ trước những màu sắc mùi vị rất đặc trưng của một ngôi chợ Việt. Không gian kiến trúc, nổi bật là những chi tiết được tính toán phù hợp với khí hậu nhiệt đới, gió mùa. Hệ mái tôn hai lớp được thiết kế hỗ trợ hiệu quả cho thông gió và tản nhiệt. Tổng thể chợ là sự liên thông, liền kề của 5 ngôi nhà kết cấu thép liên hoàn. Mặt tiền, 5 cửa lớn là lối ra vào mang phong cách Pháp. Tường nhà xây dầy, có khe hở nhằm tối đa hóa sự lưu thông không khí và hấp thụ ánh sáng mặt trời; hoặc cũng có thể là để tạo không gian mở, thoáng đãng. Có thể thấy ở đây, sự pha trộn giữa kiến trúc cũ và nhịp sống đương đại; chính những yếu tố này tạo nên sức hút khó cưỡng cho những người như tôi muốn tìm hiểu văn hóa, phong cách, thị hiếu người Hà Nội. Không gian chợ rộng lớn, ở đây sự dài rộng không đo bằng hệ mét, mà đo bằng cảm giác “choáng ngợp”. Nơi đây, sáng vồi vội, trưa đua chen, chiều chầm chậm và tối vui đoàn viên. Phải chăng chợ có nhịp tim riêng?

Chợ Đồng Xuân không đơn thuần là khu chợ, đây chính là không gian nhật trình ký ức, là hơi thở nóng hổi và là mảnh ghép không thể thiếu trong bức tranh Hà Nội vừa bước ra từ chiến tranh gian khổ. Xung quanh chợ, một vòng tay mở rộng nồng nàn ôm chầm lấy chợ là những con phố nhỏ nhưng không kém phần hào hoa, sầm uất. Rồi cả những quầy hàng, xe hàng bán rong đã tạo bức tranh sinh động đa sắc màu của thương mại thời bao cấp.

Sau này khi bước vào học tập chính khóa, là một “sử gia tập sự”, tôi đến tham quan chợ Đồng Xuân như một chứng nhân, một di tích kháng chiến. Chợ Đồng Xuân chính là nơi Trung đoàn Thủ đô dựng chiến lũy thép để đảm bảo 60 ngày đêm chiến đấu can trường. Bức phù điêu ngoài cổng chợ thể hiện hình tượng các chiến sĩ cảm tử quân đang tư thế chiến đấu cùng các lớp người nội thành trong những ngày toàn quốc kháng chiến, thể hiện tinh thần: “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Tôi vẫn nhớ bên trên bức phù điêu đồng gò là tấm bảng gỗ có ghi: “Nơi đây xảy ra cuộc chiến đấu anh dũng của quân dân Liên khu 1 chống thực dân Pháp xâm lược ngày 14.12.1947”.

Điều tạo nên sự tiện lợi thú vị ở chợ Đồng Xuân là tuyến xe điện chạy qua ngay cổng chợ xuất phát từ chợ Bưởi. Cũng từ đây, xe điện đi vào Bờ Hồ trung tâm của thành phố, đi đến các chợ Hôm, chợ Mơ… Ở vị trí thuận tiện giao thông động, chợ Đồng Xuân là chợ “đầu mối” góp phần gia tăng sự sầm uất, qui mô. Khi đã đến đây không ai quên được tiếng leng keng của tàu điện từ Bờ Hồ chạy lên, ấn tượng lắm, sẽ là ký ức không phai nhạt trong lòng.

Sau vụ cháy năm 1994, chợ Đồng Xuân được xây mới và tái thiết lại, phục hồi để lưu giữ một phần kiến trúc cổ điển và có sự nâng cấp cho hợp hơn với nhu cầu buôn bán thời kinh tế mở, với xu thế phát triển thương mại công nghệ số. Những dấu ấn lịch sử, văn hóa, thương mại sẽ còn mãi in sâu và là biểu tượng của Hà Nội.

Chợ Đồng Xuân, cùng với thời gian sẽ cũ đi như mái ngói rêu phong ngoài khu phố cổ. Nhưng đến chợ Đồng Xuân ta sẽ gặp Hà Nội của một thời chưa xa. Là chợ mà không bán ký ức, lại giữ hộ ta những kỷ niệm về thời gian khó.

Và nếu lỡ lạc nhau giữa phố thị, chỉ cần về chợ Đồng Xuân, là thấy mình chưa xa nhau./.