Đời sống văn hóa

Phát triển tiềm năng du lịch văn hóa Hòa Bình: Bài 1: Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc xứ Mường

Đình Thế • 04/09/2023 08:37

Nằm ở cửa ngõ Thủ đô Hà Nội, hội tụ các điều kiện thuận lợi về địa lý, khí hậu, văn hóa, sự phát triển của du lịch Hòa Bình đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hòa Bình lần thứ VXII (2020-2025) xác định "Xây dựng du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, gắn du lịch với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương".

Thanh âm trong trẻo giữ núi rừng Tây Bắc

Chúng tôi đến Hòa Bình vào một ngày đẹp trời. Bỗng thấy vang lên từ khắp các xóm làng âm thanh trầm hùng của cồng chiêng xứ Mường đồng vọng cùng tiếng gió reo vi vút nơi rừng núi. Một cảm giác yên bình, náo nức tràn về, dường như mọi ồn ào phố thị được bỏ lại phía sau...

img_9096-min.jpg

Ðối với người Mường ở Hòa Bình, cồng chiêng không đơn thuần là nhạc khí dân tộc mà còn là thanh âm linh thiêng trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Tiếng cồng chiêng mang cái hồn của rừng núi, là âm thanh nối kết con người với con người, con người với vạn vật. Ngay từ khi sinh ra đến lúc về với cõi vĩnh hằng, những thanh âm ấy đã chiếm lĩnh cả không gian và thời gian, đi sâu vào mọi mặt đời sống và trải suốt cuộc đời mỗi người dân Mường… Cứ thế, cồng chiêng đã được truyền tụ qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa đặc trưng không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Mường nơi đây.

90.jpg
Những thanh âm khi trầm bổng, sâu lắng, hào hùng...

Chính những thanh âm khi trầm bổng, sâu lắng, khi hào hùng, quyến rũ, khi mặn mà, đằm thắm ấy đã làm nên những giá trị độc đáo mà chỉ văn hóa cồng chiêng xứ Mường mới có được. Những ngày tháng 9 này, chúng tôi có dịp về Hòa Bình và đến thăm bảo tàng tư nhân Di sản văn hóa Mường của Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình mới phần nào thấu hiểu được những nỗ lực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của người dân và các cấp chính quyền trên mảnh đất này.

Người giữ lửa cồng chiêng xứ Mường

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Kim Bôi, người con của dân tộc Mường, nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình đã nung nấu và mong muốn được góp sức gìn giữ những nét đẹp truyền thống trong văn hóa dân tộc mình. Mong muốn đó lớn dần lên khi ông về công tác tại Công ty Du lịch Hà Sơn Bình (nay là Công ty Du lịch Hòa Bình). Hơn 30 năm công tác trong ngành du lịch, dù trên cương vị hướng dẫn viên hay sau này là cán bộ quản lý, ông Bình luôn trăn trở về việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cổ truyền của dân tộc, đặc biệt là dân tộc Mường.

Xuất phát từ niềm đam mê và tâm huyết, ông đã không quản vất vả, tốn kém thời gian và tiền bạc để đi đến hầu khắp các vùng Mường, cả những nơi vùng sâu, vùng xa của tỉnh Hòa Bình để nghiên cứu, sưu tầm. Ông còn lặn lội tìm đến các tỉnh có người Mường sinh sống như: Thanh Hóa, Sơn La, Phú Thọ… Ông sưu tầm được ngày càng nhiều di vật, cổ vật và nhất là vốn hiểu biết về lịch sử, văn hóa Mường mà như cách nói của ông, đó là “tài sản vô giá” ông có được sau những chuyến điền dã. Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình cho biết: Ý thức được trách nhiệm của bản thân khi chứng kiến những nét văn hóa của dân tộc ngày càng bị mai một theo thời gian, ngay từ năm 1983 ông đã sưu tầm, lưu giữ lại hiện vật, tư liệu liên quan đến văn hóa, phong tục của người Mường.

img_9109-min.jpg
Bộ sưu tập chiêng Mường quý hiếm được trưng bày tại Bảo tàng

Từ khi thành lập đến nay, bảo tàng đã không ngừng được mở rộng, phát triển với tổng diện tích hơn 4.000 m². Mỗi nhà sàn trưng bày những bộ sưu tập hiện vật khác nhau và hiện nay có hơn 6.000 hiện vật các loại, được bố trí, sắp xếp trưng bày một cách khoa học, gắn với từng giai đoạn lịch sử của văn hóa Mường. Bảo tàng ngoài mục đích thu hút khách thăm quan, nhà nghiên cứu, nhà khoa học, đặc biệt là khách quốc tế người ta rất thích đến bảo tàng. Vì đây nó là lịch sử, tiếng nói của lịch sử, tiếng nói các từ hơ, từ xưa các thế hệ. Đây là nhân chứng sống khi người ta muốn tìm hiểu thì người ta đến với bảo tàng, tìm hiểu về người Mường, về nguồn gốc, lịch sử, văn hóa đều đến bảo tàng thăm quan, xem, nghiên cứu tìm hiểu…

Bên cạnh việc mở bảo tàng phục vụ du khách thập phương, trong những năm gần đây, Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình còn tích cực tham gia công tác quảng bá, truyền dạy văn hóa chiêng Mường. Học trò đến với ông đa dạng về thành phần, lứa tuổi, từ trung niên cho đến thiếu niên, học sinh nhi đồng. Không chỉ trực tiếp giảng dạy Chiêng Mường cho người dân tộc Mường sinh sống tại tỉnh Hòa Bình mà ông còn được mời đến dạy Chiêng Mường cho các tỉnh Đắk Lắk, Hà Nội... Dù bất cứ ở đâu có người dân tộc Mường đang sinh sống.

img_9118-min.jpg
Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình hướng dẫn phụ nữ dân tộc Mường (xã Khánh Thượng, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội) đánh chiêng.

Chị Dương Thị Tình (xã Khánh Thượng, huyện Ba Vì, TP Hà Nội) lặn lội vượt hàng trăm cây số đến gặp thầy Bình với mong muốn tìm hiểu những kỹ năng đánh cồng chiêng, học hỏi thêm những cái nốt đường đi nối lại của đội cồng chiêng được hoàn thiện hơn, để khi trở về địa phương sẽ hướng dẫn lại cho các chị em, góp phần lưu giữ và bảo tồn những nét đặc trưng của văn hóa người Mường.

Để đưa những giá trị văn hóa Mường đến gần hơn với công chúng, ông Bình luôn tìm tòi, sáng tạo cách thức trưng bày hiện vật cũng như hoạt động của bảo tàng. Một phần làm tốt việc viết bài hướng dẫn, thuyết minh, mặt khác tổ chức nhiều hoạt động phong phú như: mở khu trưng bày một số loại đồ chơi dân gian ngoài trời; thường xuyên tổ chức trò chơi dân gian như ném còn, đánh mảng, đi cà kheo, đẩy gậy. Nghệ nhân ưu tú Bùi Thanh Bình giành trọn tâm huyết của mình gìn giữ và bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cổ truyền của dân tộc, đặc biệt là dân tộc Mường. Đủ để thấy tình yêu và nhiệt huyết của ông giành trọn cho nền văn hoá xứ Mường đậm đà bản sắc dân tộc./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
Đừng bỏ lỡ
  • Pavilion Nghệ thuật Art Hanoi 2026: Cuộc đối thoại giữa kiến trúc và nghệ thuật đương đại
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) trở thành điểm hẹn nghệ thuật với không gian Nghệ thuật Art Hanoi 2026. Với sự tham gia của 10 nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, Pavilion mở ra những góc nhìn đa dạng về con người, văn hóa và đời sống, đồng thời tạo nên điểm gặp gỡ giữa nghệ thuật và công chúng trong không gian đô thị.
  • Mở cổng đăng ký “săn” vé chương trình “Muôn sắc Việt Nam” vào lúc 10h ngày 17/11
    Ngày 13/11, Ban Tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) chính thức công bố thông tin đăng ký vé tham dự.
  • Lễ hội Áo dài Hà Nội 2026: Kết hợp các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm
    Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, tổ chức, hiệp hội và đơn vị liên quan tổ chức. Đây là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên nhằm gìn giữ, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, đồng thời quảng bá hình ảnh Thủ đô giàu bản sắc, sáng tạo và thân thiện.
  • [Video] Hà Nội mở rộng không gian sáng tạo, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
    Tối 13/11, tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức khai mạc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề "Kinh tế sáng tạo", đồng thời chính thức ra mắt nền tảng số văn hoá - du lịch HanoiGo.
  • [Podcast] Truyện ngắn: Đi thăm cha mẹ (Kỳ 2)
    Nàng cất lời, giọng có chút trách móc. Cũng phải thôi. Từ ngày cưới đến giờ đã nửa năm, vài lần nàng nhắc Khun đi thăm cha mẹ. Người già trong họ cũng bảo: “Mày lấy con gái người ta về lạy tạ tổ tiên nhận làm con nhà này rồi thì cũng phải đi lạy tạ cha mẹ nó chứ”...
  • Sau gần 1.000 năm, quyết sách lập Quốc Tử Giám vẫn vẹn nguyên giá trị
    Qua quá trình nghiên cứu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định, việc lập Quốc Tử Giám năm 1076, cùng với việc dựng Văn Miếu năm 1070 và mở khoa thi năm 1075, là một quyết sách thể hiện tầm nhìn chiến lược của các vị Vua nhà Lý. Đối chiếu với quyết sách lập Quốc Tử Giám và sự kế thừa qua các triều đại, có thể rút ra những bài học cho các quyết sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục và nhân tài trong giai đoạn mới.
  • Đánh thức di sản, mở "đường băng" cho kinh tế sáng tạo Thủ đô
    Ngày 13/11, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ”, chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản” sẽ chính thức khai mạc, mở ra 16 ngày hoạt động sôi nổi trên địa bàn Thủ đô. Vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện văn hóa, nghệ thuật thường niên, Lễ hội hướng tới kết nối di sản, tri thức nghề, thiết kế và thị trường, từng bước hình thành hệ sinh thái sáng tạo đô thị, đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế của Hà Nội.
  • Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam cùng ý nghĩa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc
    Để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn hoạt động của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam với đời sống Nhân dân, từ năm 2003, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11). Ngày hội từng bước trở thành hoạt động chính trị - xã hội có ý nghĩa thiết thực, được tổ chức rộng khắp tại các khu dân cư, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, các tầng lớp Nhân dân và củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
  • Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội
    PGS.TS Nguyễn Văn Hiệu - Hiệu trưởng Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đánh giá, giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trước hết nằm ở ý nghĩa lịch sử của một thiết chế giáo dục; hệ thống tư liệu phản ánh lịch sử khoa cử và hình thành tầng lớp trí thức; khả năng giáo dục về truyền thống văn hóa và ở những biểu tượng có vị trí sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam. Những giá trị ấy tạo nên một nguồn vốn văn hóa đặc biệt.
  • Ý nghĩa chiến lược của việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam
    Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa và dấu ấn đặc biệt, tạo động lực để văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Phát triển tiềm năng du lịch văn hóa Hòa Bình: Bài 1: Gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc xứ Mường
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO