Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt”: Tôn vinh giá trị di sản với nghệ thuật đương đại

Triển lãm do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026).

Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Nguyễn Văn Tú cho biết, nền giáo dục khoa cử Việt Nam với lịch sử hơn 950 năm đã đào tạo ra hàng ngàn các bậc hiền tài cống hiến, phụng sự cho đất nước. Trong số họ, có nhiều nhà khoa bảng đóng góp thiết thực trong việc truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian và được Nhân dân tôn vinh là Tổ nghề.

Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” giới thiệu câu chuyện về 8 vị Tiến sĩ được ghi danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời là tổ nghề của một số nghề thủ công truyền thống, cùng nhà Nho Đặng Huy Trứ – người có đóng góp quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam.

Tại triển lãm, công chúng có cơ hội tìm hiểu nghề in mộc bản gắn với Tiến sĩ Lương Như Hộc thông qua hoạt động trình diễn in ấn của nghệ nhân Liễu Chàng Công Đạt, cùng những tác phẩm khắc gỗ của các nghệ sĩ đương đại. Nghề dệt chiếu gắn với Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ được thể hiện qua không gian sắp đặt của họa sĩ Vũ Xuân Đông, kết hợp cùng nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).

Ở khu vực giới thiệu Tiến sĩ Trần Lư, trọng tâm là kỹ thuật sơn ta và thếp vàng. Nghề ép dầu gắn với Tiến sĩ Nguyễn Quang Tán được gợi lại qua tác phẩm điêu khắc “Thánh sư ép dầu” của Thái Nhật Minh và đèn hình chim của nghệ sĩ Đinh Văn Trọng.

Ở không gian dệt lượt, kỹ thuật dệt của nghệ nhân La Khê được giới thiệu bên cạnh những thiết kế áo dài của sinh viên VNU-SIS và các tác phẩm lấy cảm hứng từ tơ lụa. Sự kết hợp này giúp khách tham quan hình dung một chất liệu truyền thống có thể được sử dụng ra sao trong thiết kế trang phục hôm nay.

Đặc biệt, triển lãm dành không gian giới thiệu nghề nhiếp ảnh gắn với tên tuổi nhà Nho Đặng Huy Trứ. Thông qua tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên Nhiếp ảnh nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), lịch sử nhiếp ảnh được kết nối với thực hành hình ảnh đương đại, cho thấy sức sống của một loại hình nghệ thuật đã góp phần ghi lại những chuyển biến của đời sống xã hội.

Điểm nhấn của triển lãm không chỉ nằm ở những tư liệu, hiện vật và câu chuyện lịch sử mà còn ở cách thức tổ chức không gian trưng bày. Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được thiết kế như cuộc đối thoại sống động giữa tư liệu lịch sử, các tác phẩm, sản phẩm của nghề thủ công và nghệ thuật đương đại.

Không đơn thuần tái hiện tiểu sử, các câu chuyện di sản được chuyển hóa qua đa dạng hình thức biểu đạt: mộc bản khắc gỗ, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt. Sự kiện quy tụ lực lượng đông đảo các nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và nghệ sĩ trẻ.

Triển lãm quy tụ đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và nghệ sĩ trẻ, tạo nên sự gặp gỡ giữa những người đang gìn giữ kỹ thuật thủ công truyền thống với các chủ thể sáng tạo đương đại. Đáng chú ý, triển lãm còn là hoạt động mở màn cho chuỗi chương trình thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, đồng thời tiếp nối hành trình đánh thức những lớp ký ức đô thị từ dự án nghệ thuật “Chuyện Đình trong Phố”.