Hà Nội bước ra từ trang sách

Nhật vốn là người mê lịch sử nên Hà Nội với con khi ấy là một miền đất đầy tò mò, là những di tích cổ kính ngàn năm, những con phố với tên gọi đặc biệt. Vì vậy, vừa đặt chân đến đây, con đã háo hức muốn khám phá.

Điểm đến đầu tiên là Hồ Gươm xanh mát, từng tán cây dịu dàng toả bóng quanh hồ nước nằm yên bình giữa thủ đô. Sau đó chúng tôi thong dong dạo một vòng thưởng thức món bún đậu mắm tôm đặc sản miền Bắc, rồi ghé qua con hẻm nhỏ bên cạnh, ngồi trên tầng 2, vừa thưởng thức ly cà phê trứng sóng sánh, béo ngậy vừa ngắm nhịp sống phố cổ đang chầm chậm trôi. Con tôi nôn nao với chuyến xe buýt 2 tầng màu đỏ chạy quanh lòng phố. Và điều con đặc biệt quan tâm là chuyến đi về miền lịch sử. Chúng tôi dành hẳn 2 ngày cho những nơi này.

Hôm ấy, giữa cái nắng nhuộm vàng mùa hè Hà Nội, tôi chọn di chuyển trên chiếc xích lô. Tôi mặc áo dài, Nhật cũng vậy, dưới chân con là đôi giày trekking quen thuộc, trên tay cầm chiếc nón lưỡi trai. Có lẽ hình ảnh này khác hẳn với những gì người ta vẫn thường thấy khi mặc áo dài, nhưng với con, đó là những thứ thân thuộc.

Tôi nhìn con rồi bật cười. Cậu bé miền Nam vốn quen với những cung đường leo núi, đôi giày thể thao và những chuyến khám phá thiên nhiên, nay lại ngồi ngay ngắn bên mẹ trên chiếc xích lô, chầm chậm ngắm phố phường thủ đô. Đây sẽ là ký ức còn mãi trong chuyến đi mừng sinh nhật lần này.

Tôi biết cái nắng mùa hè miền Bắc chẳng dễ chịu tí nào, mặc áo dài lại càng nóng nực, nhưng tôi vẫn muốn cùng con lưu lại một hình ảnh thật đặc biệt. Để mai này, khi đã trưởng thành và nhìn lại những ngày thơ bé, con sẽ nhớ mình từng có một chuyến đi như thế, từng cùng mẹ trong tà áo dài, đi qua những nơi đã làm nên lịch sử của đất nước.

Trước khi xuất phát, chúng tôi trao đổi với bác tài xế về những địa điểm muốn ghé để bác tiện hình dung đường đi rồi bắt đầu hành trình. Chiếc xích lô nhẹ nhàng lăn bánh, đưa hai mẹ con qua những con phố Hà Nội rồi ghé từng nơi nơi, từ Văn Miếu Quốc Tử Giám đến Lăng Bác, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Nhà sàn của Bác… Mỗi điểm đến là một trang sách cũ được mở ra trước mắt Nhật. Nhưng lần này con không còn đọc chúng qua những dòng chữ, mà đứng ở đó, nhìn tận mắt và tự mình khám phá.

Cứ mỗi điểm dừng chân, con lon ton chạy vào trong, ngắm thật kỹ rồi cẩn thận đọc từng dòng chữ ghi chú. Tôi lẳng lặng đi phía sau, dõi theo và phản hồi khi con có điều gì cần giải thích. Rất nhiều thứ trước đó con đọc trong sách, giờ được nhìn thấy bằng mắt nên cảm giác cứ đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Mọi thứ dần hiện ra trước mắt con vừa quen vừa lạ, đầy thích thú.

Tôi nhận ra, càng ngày mình càng thích cảm giác đi phía sau con. Bởi ở phía sau, tôi có thể nhìn rõ hơn cách con bước đi, quan sát và phản ứng trước những điều mới mẻ. Tôi nhìn thấy sự tự lập, vững chãi của con lớn lên từng chút trong mỗi hành trình. Lâu lâu, con quay lại tìm ánh mắt của mẹ, như để chắc rằng mẹ vẫn còn ở đó, rồi lại tự tin bước tiếp.

Với tôi, hạnh phúc của việc làm mẹ không chỉ là nhìn thấy con lớn lên từng ngày, mà còn là khoảnh khắc được chứng kiến con tự mình khám phá thế giới và trưởng thành. Tôi yêu những lúc như thế, khi con bắt đầu biết tự tìm hiểu, tự đặt câu hỏi, đưa ra lựa chọn và bước đi bằng chính đôi chân của mình.

Rồi sẽ đến một ngày, con không còn cần tôi trên những hành trình như vầy nữa, nhưng tôi tin ký ức cùng mẹ những ngày thơ bé sẽ là hạt mầm yêu thương nuôi lớn tuổi thơ con.

Điểm dừng chân khiến con ấn tượng nhất trong chuyến đi lần này là Nhà tù Hoả Lò. Sau khi mua vé vào cổng, chúng tôi thuê 2 chiếc đài nhỏ cầm trên tay. Máy đã được cài đặt sẵn dữ liệu bên trong, người dùng chỉ cần nhấn nút theo hướng dẫn, đi đến đâu sẽ được tự động thuyết minh đến đó. Con tôi bước chậm rãi vào từng căn phòng, dừng lại xem và nghe thật kỹ. Có những đoạn con nghe một lần chưa hiểu, lại mở ra nghe lần nữa. Có đoạn con ngồi xuống ngay bên cạnh, chăm chú nghe hết rồi mới đứng dậy đi tiếp. Tôi cứ ở đó, để con tận hưởng theo cách của mình.

Đôi lúc mặt con bỗng nghiêm lại, trầm xuống đầy đăm chiêu. Đến khi ra về, tôi hỏi con lý do vì sao tập trung đến vậy, con nói vì ở đó con khám phá được nhiều chi tiết rất đau lòng trong lịch sử. Những câu chuyện được kể qua chiếc máy nghe giúp con hiểu hơn về những gì ông cha ta ngày xưa đã trải qua.

Rồi con thủ thỉ: “Nghe xong con thấy đau lòng thay, vậy nên con phải trân trọng hòa bình bây giờ.”. Câu nói ấy khiến tôi chùng xuống.

Thì ra đó là lý do sâu xa của những cái nhíu mày, đăm chiêu của con lúc nãy. Có lẽ những câu chuyện ấy đã chạm vào cậu bé 11 tuổi, giúp con hiểu thêm về những đau thương, nhọc nhằn mà thế hệ đi trước. Và từ đó, con biết trân quý hơn những ngày bình yên hiện tại, có trách nhiệm gìn giữ những điều tốt đẹp của hôm nay. Bởi bình yên không phải tự nhiên mà có, nó được vun đắp từ biết bao hy sinh của những người đi trước.

Lúc ra về, Nhật nói với tôi nếu có dịp trở lại Hà Nội, con vẫn muốn quay lại Hỏa Lò một lần nữa. Tôi ngạc nhiên hỏi:

“Con ở đây hơn 4 tiếng rồi mà vẫn muốn quay lại sao?”

Con gật đầu “Dạ mẹ.”.

Chuyến đi của hai mẹ con rồi cũng khép lại, nhưng điều Nhật nhận được sẽ mãi theo con. Đó không chỉ là từng địa danh con đi qua mà còn là những điều con nhìn thấy và cảm nhận.

Tôi thích cho con học bằng trải nghiệm, bởi tôi tin con sẽ tìm ra bài học sâu sắc hơn khi mình thực sự nhìn thấy và chạm vào. Tôi có thể kể cho con nghe về một địa danh, nhưng không thể thay con cảm nhận. Tôi có thể nói cho con biết chiến tranh đã từng khốc liệt ra sao, nhưng không thể bắt con xúc động trước những câu chuyện. Những điều ấy, tôi để con tự thấu hiểu bằng đôi mắt và trái tim của mình.

Với tôi, làm mẹ không phải lúc nào cũng đi phía trước để chỉ đường. Đôi khi chỉ cần đi bên cạnh, mở ra một cánh cửa để con tự bước vào, để rồi con sẽ học theo cách của mình.

Nhật đã nói với mẹ rằng con thấy đau lòng khi nghe những câu chuyện ở Hỏa Lò, rồi từ đó nghĩ mình phải trân trọng hòa bình. Cậu bé có thể chưa hiểu hết những điều lớn lao về lịch sử, càng chưa thể hiểu hết giá trị của hai chữ “trách nhiệm” hay “hòa bình”. Nhưng đó đã là một khởi đầu đẹp, một hạt mầm lành được gieo xuống mảnh đất tâm hồn trong trẻo của con.

Tôi chỉ mong sau mỗi lần được nhìn thấy thế giới bên ngoài, con lại hiểu thêm một chút về nơi mình đang sống, về những người đã đi trước và về cách sống tử tế với xung quanh.

Nếu một ngày nào đó Nhật trở lại Hà Nội, đứng trước Nhà tù Hỏa Lò và chợt nhớ về hình ảnh năm nào, con sẽ hiểu rằng có những trang sách chỉ thật sự trở nên sống động khi mình được bước vào đó, nhìn thấy và cảm nhận. Có những bài học về quá khứ không chỉ để nhớ, mà còn để mỗi người hiểu hơn giá trị của bình yên hôm nay.

Chuyến đi năm 11 tuổi đã đưa những trang sách của Minh Nhật bước ra đời thật. Có thể chúng chưa thành bài học lớn ngay hôm nay, nhưng sẽ âm thầm ở lại cùng con theo năm tháng. Chúng như hạt phù sa, vun bồi thêm tri thức về lịch sử và đưa con đi thêm một đoạn trên hành trình lớn lên./.