Đền Hát Môn

Phương Anh (t/h)| 06/02/2023 11:01

Đền mang tên địa danh của thôn Hát Môn, xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, ngoại thành Hà Nội. Nhân dân địa phương thường gọi là đền Hai Bà, cách trung tâm Hà Nội khoảng 35km về phía tây bắc. Từ Hà Nội, theo Quốc lộ 32, đến ngã ba Quai Chè rẽ phải khoảng 8km là tới di tích.

Tục truyền rằng, Hai Bà Trưng (hay còn gọi là Trưng Trắc và Trưng Nhị), là hai chị em sinh đôi, con gái lạc tướng Hùng Định, mẹ là bà Man Thiện. Quê hương Hai Bà ở Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc. Chồng Trưng Trắc là Thi Sách, con trai Lạc tướng huyện Chu Diên. Hai gia đình Lạc tướng đang cùng nhau mưu toan nghiệp lớn thì Thi Sách bị Thái thú Tô Định giết chết, hành vi bạo ngược đó như lửa cháy lại đổ thêm dầu càng làm cho Trưng Trắc thêm quyết tâm đánh đổ chính quyền đô hộ để “Đền nợ nước, trả thù nhà”.

Ngày 4 tháng 9 năm 40 (thế kỷ I sau Công nguyên), Hai Bà Trưng lập đàn tế cờ khao quân tại bãi Tràng Sa ở cửa sông Hát (thuộc Hát Môn, Phúc Thọ ngày nay).

Mùa xuân năm Canh Tý (40), quân của Hai Bà Trưng rầm rộ tiến quân về đánh chiếm đô uý trị của giặc ở Luy Lâu (Thuận Thành, Bắc Ninh ngày nay). Quân ta đi đến đâu đều được nhân dân ủng hộ, tiếp ứng quân lương, thế nghĩa quân mạnh như chẻ tre, hơn 1 tháng đã thu phục được 65 thành, trì. Nền độc lập được khôi phục. Bà Trưng Trắc được tướng sĩ suy tôn làm vua hiệu là Trưng Nữ Vương, định đô ở Mê Linh. Bà Trưng Nhị được phong Bình Khôi công chúa đóng ở Thành Dền. Suy tôn mẹ là Man hoàng hậu. Ba năm sau, vua Hán Quang Vũ sai Mã Viện đem hai vạn quân cùng hai nghìn thuyền, xe ồ ạt kéo sang xâm lược nước ta lần nữa. Hai Bà cho quân chặn đánh ở Lãng Bạc, quân ta chiến đấu vô cùng dũng cảm. Song vì lực lượng đổi bên quá chênh lệch, quân của Hai Bà bị thiệt hại nặng, phải rút về căn cứ Cấm Khê (Đại Tự, Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc) quyết chiến với giặc. Sau một hồi giao tranh, Hai Bà phá vòng vây cùng một số tướng lĩnh tuỳ tùng chạy về bãi Tràng Sa - nơi năm xưa làm lễ tế trời đất. Truyền thuyết kể rằng, Hai Bà thấy có một quán nước nhỏ liền dừng lại ăn mỗi người một bát bánh, một quả muỗm. Vừa ăn xong chưa biết nên đi về phương nào thì bà hàng nước quỳ xuống thưa: “Nhà vua nên bảo toàn danh tiết”. Thấy lạ, Hai Bà biết bà hàng nước không phải người dân thường. Bỗng trời nổi cơn giông, mây đen ùn ùn kéo đến, cát bay mù mịt mặt sông, sóng cuồn cuộn gào thét. Hai Bà gieo mình xuống dòng sông Hát tự vẫn. Hôm đó là ngày mồng 6 tháng 3 năm 43 (thế kỷ I sau Công nguyên).

Ghi nhớ công ơn Hai Bà, nhân dân địa phương đã lập đền thờ Hai Bà ngay trên mảnh đất thiêng liêng ấy và lấy hạt muỗm (hạt Hai Bà đã ăn) gieo xuống đất làm hướng. Đến thời Hậu Lê, đền được Quận công Nguyễn Ngọc Trì hưng công tu tạo. Hiện nay di tích gồm các hạng mục công trình: Cổng Ngọ môn, Quán tiên (thờ Tiên Nương - giúp Hai Bà lưu lại tiếng thơm), cổng Tam quan và Đền chính (thờ Hai Bà). Hệ thống kiến trúc ở đây rất đơn giản, chủ yếu đóng bén bào trơn, mộng mạng chặt chẽ, tường hồi bít đốc, kết cấu kiểu chồng rường giá chiêng. Nghệ thuật điêu khắc, phong cách trang trí chủ yếu được thể hiện qua các di vật hiện còn lưu giữ tại đền: Tượng Hai Bà sơn son thếp vàng trong tư thế thiết triều, đầu đội mũ thiết trụ, mặc áo long bào, nét mặt trang nghiêm, đôi mắt hiền từ... Bức hoành phi khắc 4 chữ “Lạc Hùng chính thống” (biểu dương sự nghiệp của Hai Bà đã nối lại nền chính thống của các vua Hùng ngày trước). Đôi câu đối ca ngợi công đức của Hai Bà. Hai bộ kiệu bát cống mang phong cách nghệ thuật điêu khắc gỗ vùng xứ Đoài thế kỷ XVII. Ba hương án, trang trí đề tài tứ linh, hổ phù, hoa chanh. 22 đạo sắc phong, đôi sấu đá và rất nhiều đồ thờ tự có giá trị khác. Đặc biệt, tất cả các đồ thờ tự trong đền như hoành phi, câu đối, hương án, long kiệu... đều sơn màu đen, cho ta chấp nhận một giả thuyết Hai Bà Trưng chết vì gươm đao, khác với ngọc phả ở đây ghi Hai Bà Trưng tự vẫn ở Hát Môn.

Hàng năm, đền có 3 ngày lễ chính tính theo âm lịch: Ngày 6 tháng 3, ngày hoá của Hai Bà, ngày 4 tháng 9 ngày tế cờ khao quân, ngày 24 tháng 12 lễ rước mộc dục.

Đền Hát Môn đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật năm 1964.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01

Bài liên quan
  • Đình, chùa Ích Vịnh
    Đình Ích Vịnh tên chữ là Thanh Trung từ, tức là đền Thanh Trung. Chùa Ích Vịnh tên chữ là Phúc Long tự, tức chùa Phúc Long, hay còn gọi là chùa Đống vì dựng trên gò Đống xưa. Đình, chùa Ích Vịnh được xây riêng cho làng Ích Vịnh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội.
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Đền Hát Môn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO