Nốt trầm ngân lên giữa lòng thành phố

Ngày còn đi học, tôi rất thích hội họa và mơ ước trở thành họa sỹ để thỏa thích sáng tạo khi cảm xúc trước nét đẹp, sự sinh động của vạn vật trong thế giới với không gian ba chiều ngập tràn ánh nắng. Nhưng rồi tôi nhập ngũ, tạm gác lại ước mơ rất học trò. Trước ngày lên đường, tôi dùng bút chì ký họa, truyền thần hình ảnh của ông bà và bố mẹ vào sổ tay. Đứng trên mặt đê sông Ninh Cơ tôi thu vào trang giấy toàn cảnh xóm làng với lũy tre xanh bao bọc nằm giữa cánh đồng lúa như một hòn đảo xanh có con đường đất nhỏ… Cũng trong cuốn sổ tay này dọc đường hành quân, mỗi chặng dừng chân tôi lại viết một vài dòng nhật ký và vẽ ký họa hình ảnh đồng đội hành quân trên đường Trường Sơn Tây, cảnh nghỉ ngơi của bộ đội trong các binh trạm… Không có điều kiện học hội họa nhưng khi học kỹ thuật quân sự trong bộ giáo trình tôi có hơn 100 tiết học vẽ kỹ thuật. Vẽ kỹ thuật với những đường nét thẳng, cong… dụng cụ vẽ là thước kẻ, compa… những hình chiếu bằng chiếu đứng và chiếu cạnh… tôi đã vận dụng kiến thức vẽ kỹ thuật để thiết kế nhà dân dụng đơn giản, nhà kho, nhà xưởng. Để thuận lợi cho công tác thi công tôi còn tỷ mỷ cắt dán dựng mô hình các công trình theo tỷ lệ rút gọn để người thợ dễ hình dung khi thi công.

***

Hà Nội nổi tiếng với những danh lam, thắng cảnh, di sản, di tích lịch sử hào hùng; có những công trình kiến trúc đồ sộ về tầm vóc, tuyệt mỹ về hình thể nằm rải rác ở cả nội và ngoại thành. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là một trong những công trình lưu giữ và phát huy kho tàng di sản văn hóa nghệ thuật. Với tôi, người yêu hội họa thì Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam bao giờ cũng là điểm đến đầy sức cuốn hút. Mỗi lần đến đây dường như mọi ồn ào phố thị được tạm bỏ lại phía sau và hiện lên trước mắt là không gian nghệ thuật độc đáo, duy mỹ. Nhớ những lần đưa người thân từ quê lên chơi thăm Hà Nội, hay có lần đưa cháu ngoại đang là học sinh tiểu học vào xem Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Chúng tôi đều thích mê không phải chỉ là vẻ đẹp đơn thuần của một tòa to hoành tráng có cái sân rộng kiến trúc Pháp, lại tọa lạc tại trung tâm thành phố. Nơi đây không chỉ thu hút bởi các công trình mỹ thuật có giá trị mà còn bởi chính kiến trúc và cảnh quan xung quanh tòa nhà như những con đường xanh bóng cây cổ thụ, công viên nhỏ, biệt thự, nhà vườn…sự hòa nhập, liên kết giữa nhà và cảnh quan khu vực hài hòa, nhuần nhị. Ở đây, có các không gian riêng, được bố trí liên hoàn. Không gian nghệ thuật dân tộc Chăm với các tác phẩm phù điêu được người xưa chạm khắc tinh xảo trên chất liệu đá hay đất nung lửa. Không gian kiến trúc Cung đình gồm các tranh phong cảnh, tượng gỗ từ thời Nhà Nguyễn. Nhìn những tác phẩm này trong đầu ta mường tượng, hình dung sự xa hoa, lộng lẫy của một triều đại phong kiến với những lễ hội và tục lệ hà khắc. Trong thời kỳ này các dòng tranh đã ít nhiều ảnh hưởng phong cách sáng tác châu Âu nhưng phần lớn vẫn là phong cách bản địa nho giáo toàn tòng Á Đông. Tranh của các họa sỹ treo ở đây đều có phong cách nghệ thuật riêng. Người thì sử dụng chất liệu sơn dầu tinh tế tạo ra bức tranh phản ánh chân thực và giàu cảm xúc. Người thì kết hợp kỹ năng điêu luyện yếu tố phương Tây phóng khoáng hòa quyện với sự tỉ mỷ chau chuốt giàu tình cảm của chất Á Đông. Người thì có tài kết hợp màu sắc và ánh sáng giao hòa làm bức tranh sống động giàu cảm xúc. Có họa sỹ sử dụng chất liệu truyền thống như sơn mài, lụa, giấy dó nhưng cách biểu đạt hiện đại nên bức tranh mang hơi thở thời đại. Đặc biệt có những bức tranh mang phong cách mộc mạc với gam màu nâu trầm và phần lớn là đề tài đời sống ở nông thôn giản dị nhưng đậm chất nhân văn. Trong bộ sưu tập nghệ thuật đương đại và nghệ thuật dân gian tôi thích các bức tranh sơn mài, tranh màu nước, tranh trên chất liệu lụa của các họa sỹ nổi tiếng như Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Phan Chánh. Tôi rất tâm đắc khi có người nhận xét mỗi bức tranh là một giao diện thời gian hay là một câu chuyện bằng màu sắc. Ngắm bức tranh “Hai thiếu nữ và em bé”, một điển hình về nghệ thuật tả thực, vẻ đẹp thánh thiện của nếp sống thị thành. Ở dòng tranh dân gian có tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống, tranh Kim Hoàng và những bức tượng đất nung, tượng gỗ thể hiện đời sống tâm linh và quần cư cấy trồng lúa nước…

***

Đến bảo tàng mỹ thuật Việt Nam là để ta sống chậm, để thưởng lãm sự tài hoa cùng công sức lao động nghệ thuật nghiêm cẩn đầy chất cống hiến của các họa sỹ, nghệ nhân mỹ thuật. Giữa những âm thanh hối hả, gấp gáp của ngày thường Hà Nội vẫn có một nơi lặng lẽ, âm thầm lưu giữ những tinh hoa, tinh túy nghệ thuật sáng tạo. Có người ví đây như một nốt trầm đẹp mà sang trọng trong bản giao hưởng của thành phố hơn một nghìn năm tuổi. Đúng như vậy, ở đây không hào nhoáng phô trương, không ồn ào chém gió.

Tổng thể, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam như một bức tranh tĩnh vật, mở ra một không gian tĩnh tại để mỗi lần đến đây ta chạm vào chiều sâu văn hóa, ta chầm chậm đi qua những lớp lang ký ức thị giác của một dân tộc, một quốc gia bằng sắc màu, đường nét, hình khối và cảm xúc./.