Người Lai Xá góp tiền xây bảo tàng nhiếp ảnh

Sau 2 năm kể từ ngày khởi công, Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá đã được khánh thành và đưa vào sử dụng. Theo thiết kế ban đầu bảo tàng xây 3 tầng với kinh phí ước tính khoảng 3 tỷ đồng, tuy nhiên do không đủ kinh phí nên bảo tàng mới xây được 2 tầng. “Còn một tầng nữa khi nào vận động được thêm, chúng tôi sẽ xây dựng tiếp.” – Ông Thắng cho hay.

Không chỉ gợi ý tưởng, PGS.TS Nguyễn Văn Huy cũng chính là người cố vấn, đồng hành giúp bảo tàng trong lĩnh vực chuyên môn trưng bày. Ông mời nhóm chuyên gia Pháp là bà Veronique Dolfus và ông Patrick Hoarau tham gia phần thiết kế nội thất trưng bày của bảo tàng, mời họa sĩ nội thất Đam Ca triển khai thiết kế chi tiết. Ông cũng tham gia trực tiếp cùng với lãnh đạo thôn Lai Xá trong việc triển khai công tác sưu tầm, tài liệu hiện vật cho bảo tàng.

Với sự chung sức của cộng đồng, Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá đã có được hàng nghìn hiện vật, trong đó có nhiều hiện vật quý như: máy ảnh cổ, máy ảnh hộp gỗ chụp phim kính, bộ chấm sửa ảnh, bao đựng ảnh và rất nhiều những bức ảnh quý… Đó là những kỷ vật của những người thợ ảnh, các gia đình của những chủ hiệu ảnh xưa như: hai anh em ông Phạm Văn Nên, Phạm Thành, ông Phạm Văn Hưng, con cháu của ông Phạm Văn Tám, Phạm Văn Mười (hiệu ảnh Tân Lai, Hải Phòng), ông Nguyễn Văn Bối (hiệu ảnh Minh Tân, Nam Định), ông Đinh Tiến Mậu ở TP. Hồ Chí Minh… Đặc biệt sự hỗ trợ của các tình nguyện viên đến từ Khoa Di sản, trường Đại học Văn hóa Hà Nội cũng đã giúp cho Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá có thêm nhiều câu chuyện thú vị bên lề các hiện vật, những người thợ nghề làng Lai Xá năm xưa. 

Khi hay tin bảo tàng sắp khánh thành, ngày nào cụ Phạm Văn Nên – nguyên Chủ nhiệm HTX Nhiếp ảnh Nắng Xuân ở Hà Nội (những năm 70 – 80 của thế kỷ trước) cũng đến ngắm nghía hiện vật và kể chuyện nghề ảnh những năm xưa. Ông Nên bảo: “Đây là giấc mơ bao năm qua của những người Lai Xá. Nhưng giá như bảo tàng được thành lập sớm hơn, khoảng cuối những năm 1990 thì sẽ sưu tập được nhiều hiện vật quý hơn nữa. Cũng vì hồi ấy, khi công nghệ số lấn át, chúng tôi đã hủy bỏ rất nhiều máy ảnh cổ…”

Nghề ảnh với người Lai Xá hiện nay cũng được kể ở đây qua bốn hiệu ảnh của người Lai Xá ở ngay trong không gian của thôn - phố Lai Xá (hiệu Văn Lai, Sơn Hà, Thủ Đô, Đức Lai), một hiệu ảnh ở nội thành Hà Nội (hiệu ảnh 441 Bạch Mai). Ở Sài Gòn, hiệu ảnh Mỹ Lai kiên trì giữ vững tên thương hiệu của mình suốt hơn 80 năm qua. Một số sản phẩm ảnh của các bậc tiền bối cũng được giới thiệu tại bảo tàng theo chuyên đề: ảnh chân dung, ảnh thờ, nghệ thuật ảnh sáng trong chụp ảnh, ảnh ghép và ảnh tô mầu bằng tay.

Ngoài ra, bảo tàng còn có những không gian nho nhỏ dành cho du khách khám phá bếp núc của nghề ảnh, đặc biệt nghề ảnh thời chiến tranh với căn buồng tối in phóng ảnh xưa. Ở đó trưng bày một số máy ảnh, thuốc ảnh, máy phóng ảnh và kỹ thuật chấm sửa ảnh bằng tay cùng câu chuyện về người Lai Xá đã vượt qua những khó khăn khan hiếm thuốc ảnh, giấy ảnh thời chiến như thế nào. Để du khách trải nghiệm với cách chụp ảnh xưa, bảo tàng còn tái hiện lại biểu tượng một phòng chụp ảnh theo phong cách xưa với một máy ảnh cổ, hộp gỗ trên giá 3 chân.

Có thể nói sự ra đời của Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá là một hiện tượng khá độc đáo trong hệ thống các bảo tàng Việt Nam. Độc đáo bởi đây là một bảo tàng thôn đầu tiên, cũng là một bảo tàng làng nghề đầu tiên do cộng cộng đồng tự đóng góp xây dựng. Và không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử của làng, cùng với Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên, gallery ảnh Nguyễn Anh Tuấn và những điểm di tích như đình Đụn, các nhà cổ… Bảo tàng Nhiếp ảnh Lai Xá còn hứa hẹn là một “điểm du lịch hấp dẫn” đối với du khách khi đến với Thủ đô.