Emagzine

Kỳ 2: Bóc trần “virus tư tưởng” vỉa hè

Sơn Dương • 07/10/2026 17:33

Không diễn ra rầm rộ hay trực diện, những luồng thông tin độc hại phát tán từ góc quán trà đá, cà phê vận hành theo cơ chế “mưa dầm thấm lâu”. Tác động ngầm của loại “virus tư tưởng” này không chỉ xói mòn niềm tin chiến lược của quần chúng nhân dân mà còn đẩy một bộ phận cán bộ, người dân vào cái bẫy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ngay trong đời sống thường nhật.

Không diễn ra rầm rộ hay trực diện, những luồng thông tin độc hại phát tán từ góc quán trà đá, cà phê vận hành theo cơ chế “mưa dầm thấm lâu”. Tác động ngầm của loại “virus tư tưởng” này không chỉ xói mòn niềm tin chiến lược của quần chúng nhân dân mà còn đẩy một bộ phận cán bộ, người dân vào cái bẫy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ngay trong đời sống thường nhật.

Khác với các kênh truyền thông chính thống vận hành dựa trên quy trình kiểm duyệt khắt khe, không gian vỉa hè hoạt động theo nguyên tắc tự do giao tiếp và chia sẻ cảm xúc cá nhân. Chính môi trường mở này tạo điều kiện thuận lợi cho các hạt nhân phát tán tin đồn vận hành theo cơ chế “truyền miệng đa cấp”.

Ban đầu, một câu chuyện thêu dệt xuất phát từ một góc quán nhỏ có thể chỉ là lời xầm xè của vài ba người. Tuy nhiên, thông qua cơ chế tâm lý hiếu kỳ và thích tỏ ra “thạo tin” của người nói, câu chuyện nhanh chóng được thêm thắt các chi tiết kịch tính rồi lan sang các bàn bên cạnh, truyền từ quán nước này sang quán nước khác. Trong thời đại số, quá trình lan truyền này không còn dừng lại ở phạm vi không gian địa lý trực tiếp mà lập tức kết nối với mạng xã hội. Một câu chuyện xuyên tạc tại quán trà đá sau khi được ai đó ghi âm, quay lén hoặc tóm tắt thành đoạn trạng thái (status) đưa lên Facebook, Zalo hay TikTok sẽ tạo ra hiệu ứng “hòm thư góp gió”, nhân lên gấp hàng ngàn lần phạm vi tác động.

Sự nguy hiểm của “virus tư tưởng” nằm ở khả năng biến biến cố đơn lẻ thành bản chất hệ thống. Khi một vụ việc tiêu cực của một cá nhân cán bộ ở địa phương xảy ra, thay vì nhìn nhận đúng bản chất sai phạm cá nhân đã và đang bị xử lý nghiêm minh, các đối tượng xấu tại quán nước sẽ cố tình quy chụp thành “bản chất của bộ máy”, từ đó tạo ra tâm lý hoang mang, hoài nghi diện rộng trong cộng đồng dân cư.

Đồng thời, tác động tiêu cực từ thông tin xấu độc tại các quán vỉa hè còn nguy hiểm ở chỗ nó hủy hoại cơ thể tư tưởng người dân từ bên trong. Hệ lụy trực tiếp và nhãn tiền nhất chính là sự xói mòn niềm tin chiến lược. Khi liên tục nghe những câu chuyện thêu dệt, bôi nhọ hình ảnh đội ngũ cán bộ, người dân dần nảy sinh tâm lý hoài nghi đối với sự lãnh đạo của Đảng và công tác quản lý của Nhà nước. Họ nhìn nhận mọi chủ trương, dự án phát triển kinh tế hay chính sách an sinh xã hội bằng lăng kính lệch lạc, ác cảm. Sự hoài nghi này nếu không được giải tỏa kịp thời sẽ chuyển hóa từ lời phàn nàn lúc trà dư tửu hậu thành thái độ thờ ơ, bất hợp tác, thậm chí chống đối các quyết định hành chính của chính quyền địa phương.

Hệ lụy tiếp theo là nguy cơ thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ nhân dân và ngay cả trong lực lượng cán bộ, đảng viên hưu trí. Nhiều đồng chí từng cống hiến lâu dài trong quân đội, công an hay các cơ quan nhà nước, có bản lĩnh chính trị vững vàng trong quá trình công tác, nhưng khi về hưu, do thiếu nguồn thông tin chính thống cập nhật kịp thời hoặc có những bất mãn cá nhân về chính sách, khi thường xuyên tiếp xúc với luồng thông tin vỉa hè thiếu kiểm chứng đã bị dao động lập trường. Họ vô tình biến mình thành "trạm phát tiếp nối" cho thông tin xấu độc khi mang những câu chuyện nghe được tại quán nước về kể lại cho gia đình, con cháu, đồng nghiệp cũ.

Nguy hiểm hơn, sự suy giảm sức đề kháng tư tưởng tại góc quán vỉa hè có thể nhanh chóng biến thành những hành vi vi phạm pháp luật ngoài đời thực. Khi gặp một ngòi nổ xã hội cụ thể - như việc thu hồi đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng hay sự cố môi trường - đám đông vốn đã bị tiêm nhiễm tư tưởng tiêu cực từ các quán nước rất dễ bị kẻ xấu lôi kéo, kích động tham gia vào các vụ việc tụ tập đông người, khiếu kiện vượt cấp hoặc gây rối trật tự công cộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự tại địa phương.

Nhìn nhận một cách thẳng thắn, một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến “báo vỉa hè” và tin đồn thất thiệt có đất sống mạnh mẽ xuất phát từ sự thụ động, chậm trễ của một bộ phận cơ quan chức năng trong việc công khai, minh bạch thông tin. Trước các vụ việc “nóng”, các sự cố xã hội nhạy cảm hay các quyết định cán bộ thu hút sự chú ý của công luận, khi thông tin chính thống chậm ban hành hoặc đưa ra một cách nhỏ giọt, cứng nhắc, khoảng trống thông tin lập tức xuất hiện. Và theo quy luật tâm lý xã hội, khoảng trống đó sẽ ngay lập tức bị các tin đồn thất thiệt, các kịch bản suy diễn giật gân điền vào.

Bên cạnh đó, công tác giáo dục chính trị tư tưởng ở một số nơi còn mang tính rập khuôn, hình thức, xa rời hơi thở thực tiễn, làm giảm đi sức thuyết phục vốn có. Tình trạng một bộ phận người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ rơi vào trạng thái thờ ơ chính trị, “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị” chính là môi trường thổ nhưỡng lý tưởng để các luận điệu xuyên tạc xâm nhập. Các bục giảng lý luận hay các buổi sinh hoạt đoàn thể nếu cứ tiếp tục tiếp cận theo tư duy lối cũ, thiếu tính tương tác và thiếu sự đồng cảm với những thắc mắc dân sinh thường nhật thì sẽ không thể tạo ra “sức đề kháng tư tưởng” cần thiết cho người dân trước bão tin đồn tại các không gian công cộng vỉa hè.

Để chặn đứng hệ lụy từ “virus tư tưởng”, nhiều mô hình tuyên truyền sáng tạo đã ra đời, chứng minh hiệu quả thực tế rõ rệt:

Mô hình “Trang thông tin Zalo/Facebook Cảnh sát khu vực và Tổ dân phố” tại Hà Nội và TP.HCM: Lực lượng công an cơ sở lập các nhóm Zalo chung với chủ kinh doanh dịch vụ vỉa hè. Ngay khi có tin đồn sai sự thật xuất hiện tại quán nước, thông tin đính chính chính thống lập tức được gửi vào nhóm để các chủ quán và người dân nắm rõ, đập tan tin đồn ngay từ giờ đầu.

Mô hình “Câu lạc bộ Cựu chiến binh giúp nhau giữ vững bản lĩnh tư tưởng” tại Nghệ An: Các bác cựu chiến binh – những người có uy tín cao tại địa phương – thường xuyên chủ động sinh hoạt, trò chuyện tại các quán trà đá đầu làng. Bằng vốn sống và bản lĩnh chính trị, họ trực tiếp bóc gỡ các luận điệu xuyên tạc, giải thích cho bà con hiểu đúng chính sách của Đảng, không để kẻ xấu lợi dụng tâm lý để kích động.

Mô hình “Sản phẩm truyền thông ngắn trên nền tảng số” của Đoàn Thanh niên: Biên soạn các bài viết chính luận thành dạng video TikTok dưới 60 giây, Infographic đồ họa sinh động. Khi người dân ngồi uống trà đá lướt điện thoại, họ dễ dàng tiếp cận thông tin chính thống, dễ hiểu, phản bác lại các clip cắt ghép tràn lan trên mạng.

Tác động của những độc tố tư tưởng phát tán từ vỉa hè giống như loại virus ngấm ngầm, không phá hủy thể xác nhưng xói mòn niềm tin chiến lược và làm tan rã bản lĩnh từ bên trong. Trước những thủ đoạn “bình cũ rượu mới” hay công thức tinh vi “90% sự thật + 10% bịa đặt”, câu trả lời hiệu quả nhất chính là ở sự chủ động, nhanh chóng và minh bạch của dòng thông tin chính thống. Bóc trần bẫy “phi chính trị hóa”, đập tan các tin đồn thất thiệt ngay từ giờ đầu chính là cách chúng ta bảo vệ từng người dân, từng cán bộ không bị cuốn vào dòng xoáy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, giữ cho môi trường tư tưởng xã hội luôn trong lành trước sóng gió thời đại./.

Thực hiện: Sơn Dương

07/10/2026 17:33