Emagzine

Kỳ 1: giữ vững "thế trận lòng dân" từ vỉa hè

Sơn Dương • 01/10/2026 17:32

Trong cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, lâu nay chúng ta thường tập trung trên không gian mạng hay trên các diễn đàn lý luận chuyên sâu. Tuy nhiên, có một trận địa sinh động, diễn ra hàng ngày tại các quán trà đá, cà phê vỉa hè – nơi cởi mở và hoàn toàn thiếu kiểm chứng – lại đang bị các thế lực thù địch lợi dụng triệt để. Nhận diện đúng bản chất và không bỏ ngỏ không gian dân sinh này là đòi hỏi cấp thiết để củng cố “thế trận lòng dân” từ gốc.

Trong cuộc chiến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, lâu nay chúng ta thường tập trung trên không gian mạng hay trên các diễn đàn lý luận chuyên sâu. Tuy nhiên, có một trận địa sinh động, diễn ra hàng ngày tại các quán trà đá, cà phê vỉa hè – nơi cởi mở và hoàn toàn thiếu kiểm chứng – lại đang bị các thế lực thù địch lợi dụng triệt để. Nhận diện đúng bản chất và không bỏ ngỏ không gian dân sinh này là đòi hỏi cấp thiết để củng cố “thế trận lòng dân” từ gốc.

Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh – kim chỉ nam cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh tình hình thế giới biến động phức tạp, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ chính trị trọng yếu, quyết định sự tồn vong của chế độ.

Lâu nay, các nguồn lực đấu tranh thường tập trung trên không gian mạng, giảng đường hay các công trình nghiên cứu chuyên sâu. Điều đó hoàn toàn đúng đắn nhưng chưa bao quát hết mọi ngóc ngách của đời sống. Có một không gian chuyển tải, phát tán thông tin vô cùng sống động, tác động trực tiếp đến tâm lý đám đông nhưng lại rất dễ bị xem nhẹ: đó là các quán trà đá, cà phê vỉa hè.

Văn hóa vỉa hè từ lâu đã trở thành nét sinh hoạt đặc trưng của người Việt. Bên ly cà phê hay cốc trà đá, người dân từ mọi tầng lớp tụ họp, chia sẻ những câu chuyện đời thường. Tuy nhiên, chính tính chất tự do, cởi mở và thiếu kiểm chứng của không gian này lại đang bị các đối tượng phản động, cơ hội chính trị nghiên cứu kỹ lưỡng và lợi dụng triệt để. Chúng biến các góc quán bình dân thành “diễn đàn tự phát” để gieo rắc thông tin sai lệch, bóp méo sự thật, bôi nhọ đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước. Nếu hệ thống chính trị không kịp thời chiếm lĩnh, luồng “gió độc” vỉa hè sẽ ngấm ngầm làm xói mòn niềm tin của quần chúng nhân dân.

Sự nguy hiểm của vỉa hè nằm ở chỗ nó tạo ra cảm giác an toàn giả tạo và sự gần gũi tự nhiên. Người dân khi bước vào quán nước thường thả lỏng tâm lý, dễ tiếp nhận thông tin mà không có sự phòng bị cao độ như khi đọc báo chính thống.

Các đối tượng xấu đã thiết lập phương thức tuyên truyền chống phá rất tinh vi, ngụy trang dưới danh nghĩa “trao đổi thông tin dân sự”. Chúng áp dụng chiến thuật “bình cũ rượu mới” hay “thập diện mai phục”. Các đối tượng không bao giờ xuất hiện với danh tính cực đoan hay đả phá chế độ ngay lập tức. Chúng đóng vai người lao động bình thường, trí thức hưu trí tỏ ra thông thái, hoặc người “thạo tin”. Câu chuyện bắt đầu từ những vấn đề dân sinh nóng hổi: tăng giá điện, giá xăng, ô nhiễm môi trường, áp lực học đường hay các vụ tai nạn. Từ sự thật hiển nhiên này, chúng dẫn dắt tâm lý, quy chụp trách nhiệm một cách vô căn cứ cho chính quyền.

Thủ đoạn thâm độc hơn cả là công thức “90% sự thật + 10% bịa đặt”. Kẻ xấu dùng chính các thông tin chính thống về phòng, chống tham nhũng, xử lý cán bộ sai phạm để tạo lòng tin ban đầu. Sau đó, chúng thêu dệt các chi tiết kỳ bí về “đấu đá phe cánh”, “lợi ích nhóm”. Cách nói lấp lửng “tôi nghe người nhà làm ở bộ nói lại” đánh trúng tâm lý hiếu kỳ của đám đông. Những thông tin tam sao thất bản từ đây lan truyền khắp nơi, tạo nên sóng gió dư luận.

Để công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đạt được hiệu quả thực chất, chúng ta không thể áp dụng một công thức chung chung, rập khuôn cho mọi địa bàn. Cần phải có sự nghiên cứu sâu sắc, nhìn nhận rõ nét sự khác biệt về hành vi, tâm lý xã hội cũng như phương thức tiếp cận và xử lý thông tin tại các quán vỉa hè giữa hai môi trường địa bàn mang tính đặc thù cao: các đô thị lớn và các vùng nông thôn hiện nay.

Tại khu vực các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…, các quán cà phê, trà đá vỉa hè là nơi tập trung của một tầng lớp cư dân vô cùng phức tạp và đa dạng, từ giới trí thức, công chức, viên chức, sinh viên các trường đại học cho đến những người lao động tự do di cư từ các tỉnh lẻ. Mối quan hệ giữa những người ngồi cùng một quán nước tại đô thị mang tính chất “ẩn danh” rất cao. Những người hoàn toàn xa lạ có thể ngồi chung một bàn, trò chuyện rôm rả nhưng khi đứng dậy lại không hề biết tên tuổi, địa chỉ của nhau. Mật độ tiếp cận thông tin của cư dân đô thị thông qua Internet và mạng xã hội là cực kỳ lớn, nhưng chính điều này lại khiến họ dễ rơi vào trạng thái “nhiễu loạn thông tin”, khó phân biệt được thật giả. Xu hướng tâm lý của cư dân vỉa hè đô thị là đặc biệt hiếu kỳ với các vấn đề mang tính chính trị vĩ mô, các thông tin liên quan đến công tác nhân sự cấp cao của Đảng, Nhà nước hoặc các quyết sách kinh tế tầm vĩ mô.

Ngược lại hoàn toàn với môi trường đô thị, các quán nước dưới bóng mát gốc đa đầu làng, quán trà bên cạnh chợ huyện hay quán cà phê cóc liên xã tại các vùng nông thôn lại mang đậm đặc trưng của một xã hội truyền thống, nơi tồn tại mối quan hệ họ hàng, làng xóm theo kiểu “bán anh em xa, mua láng giềng gần”, ai ai cũng “quen mặt biết tên”. Người đến quán nước đa số là những người nông dân thuần túy, người lao động địa phương, cán bộ hưu trí thôn xã và các đồng chí cựu chiến binh. Tính kết nối cộng đồng ở nông thôn là vô cùng chặt chẽ và bền vững. Một thông tin dù nhỏ, nếu được rỉ tai tại quán nước đầu làng vào buổi sáng, có thể lan rộng ra toàn xã, đến tai từng gia đình chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ thông qua các mối quan hệ dòng họ, láng giềng. Người dân nông thôn thường ít dành sự quan tâm sâu sắc đến các vấn đề chính trị vĩ mô mang tầm quốc tế hay các lý luận hàn lâm, nhưng họ lại đặc biệt nhạy cảm và phản ứng nhanh với những vấn đề thực tế, sát sườn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi kinh tế của gia đình họ.

Trước thực trạng đó, nhiều địa phương đã chủ động sáng tạo các mô hình tuyên truyền phản bác ngay từ địa bàn dân cư.

Mô hình “Tổ nắm bắt và định hướng dư luận xã hội cấp thôn/tổ dân phố” tại Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) và Quảng Ninh: Thành viên là cựu chiến binh, Trưởng ban công tác Mặt trận và chủ các quán trà đá lớn. Họ chủ động theo dõi các luồng thông tin lạ, kịp thời “hạ nhiệt” các tin đồn vô căn cứ ngay tại bàn trà.

Mô hình “Cà phê Doanh nhân & Cà phê Đối thoại Chính quyền” tại Đồng Tháp, Bình Dương (nay là TP. Hồ Chí Minh): Chính quyền địa phương trực tiếp ngồi cà phê cùng người dân, doanh nghiệp để công khai thông tin, giải đáp vướng mắc dân sinh. Khi thông tin minh bạch được cung cấp tại quán nước, “tin đồn vỉa hè” hoàn toàn mất đi đất sống.

Trận địa tư tưởng vốn là nơi chưa bao giờ có vùng trống. Nếu chúng ta không chủ động chiếm lĩnh bằng nguồn thông tin chính thống, bằng sự thật khách quan và tinh thần cầu thị, kẻ xấu chắc chắn sẽ tìm mọi cách điền vào bằng sự dối trá, thù hận và những luận điệu chia rẽ. Nhận diện đúng bản chất, phân hóa rõ đặc thụ tư tưởng giữa phố thị sầm uất và làng quê yên ả không phải để thu hẹp không gian sinh hoạt dân sinh, mà là để bảo vệ sự lành mạnh trong tâm hồn người dân. Giữ vững “pháo đài tư tưởng” từ những góc quán trà đá, cà phê bình dị chính là bước đi đầu tiên, quan trọng nhất để củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc ngay từ gốc - nơi khởi nguồn cho mọi sức mạnh của Đảng./.

Thực hiện: Sơn Dương

01/10/2026 17:32