Emagzine

Hà Nội hiện thực khát vọng Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Kết nối toàn cầu

Nội dung: Hoa Quỳnh/ Thiết kế: Trung Kiên • {Ngày xuất bản}

Thành phố Hà Nội đã, đang tích cực thực hiện nhiệm vụ lập “Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm”. Quy hoạch đang được chính quyền Hà Nội lấy ý kiến nhân dân, để sớm hoàn thiện và tiến tới trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Thủ đô Hà Nội trải qua các thời kỳ xây dựng và phát triển đã có nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, điều chỉnh quy hoạch mở rộng. Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đồ án quy hoạch chung tại Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/7/2011.

Triển khai Luật Quy hoạch 2017 và Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024, thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5/5/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045; Thành phố đã tổ chức lập, đã được Bộ Chính trị thông qua (Kết luận số 80-KL/TW ngày 24/5/2024), Quốc hội cho ý kiến và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt 2 quy hoạch của Thủ đô: Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065.

Đến nay, để thống nhất với điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến 2050 (tại Nghị quyết số 306/NQ-CP ngày 5/10/2025 của Chính phủ), điều chỉnh quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp các tỉnh, thành phố, triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các chỉ đạo, định hướng mới của Trung ương, tạo sự đột phá trong phát triển kinh tế đất nước và Thủ đô nói riêng với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, yêu cầu Thủ đô phải xác lập không gian và cơ cấu kinh tế mới, mở rộng dư địa phát triển để đạt tốc độ tăng trưởng đột phá, khắc phục triệt để những điểm nghẽn, tồn tại.

UBND Thành phố Hà Nội cho biết, quá trình rà soát cho thấy, các giải pháp trong quy hoạch cũ chưa đủ mạnh để giải quyết triệt để các vấn đề dân sinh bức xúc như: ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, văn minh trật tự đô thị, vệ sinh an toàn thực phẩm, tái thiết, cải tạo chung cư cũ, các khu dân cư không đảm bảo tiêu chuẩn đô thị; cần có các giải pháp kỹ thuật và cơ chế “đặc biệt” để tháo gỡ.

Đối với việc phát triển đô thị thông minh, hai Quy hoạch của Thủ đô nêu trên chưa có định hình cụ thể về các định hướng, nhiệm vụ phát triển đô thị thông minh. Tới đây điều chỉnh quy hoạch cần triển khai thực hiện theo Nghị định số 269/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 của Chính phủ về phát triển đô thị thông minh.

Về các định hướng phát triển mới, tại Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo định hướng phát triển Thủ đô trong “Kỷ nguyên vươn mình” với 4 trụ cột: “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Kết nối toàn cầu”, phát triển mô hình Đô thị đa cực, đa trung tâm; đồng thời Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố đã tiếp thu và xác định định hướng “Hạ tầng dẫn dắt quy hoạch”, đổi mới về tư duy, theo đó đòi hỏi quy hoạch phải có tầm nhìn dài hạn hơn, không chỉ 20 - 30 năm mà phải là tầm nhìn 100 năm.

Hội nghị Bộ Chính trị ngày 21/11/2025 đã cho ý kiến về một số dự án trọng điểm của Thủ đô, định hướng điều chỉnh quy hoạch đồng bộ hoàn thiện thể chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô. Ban Thường vụ Thành ủy đã thành lập 2 Ban Chỉ đạo: Ban Chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô và Ban Chỉ đạo rà soát, nghiên cứu lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Hiện nay, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, do đó, việc rà soát và điều chỉnh tổng thể 2 quy hoạch để tổ chức lập 01 Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tại thời điểm này là hoàn toàn cần thiết, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Với các cơ sở pháp lý và phân tích nêu trên, việc rà soát và điều chỉnh tổng thể 2 quy hoạch kể trên, cũng như hoạch định lại chiến lược phát triển Thủ đô Hà Nội đáp ứng yêu cầu trong thời đại mới, trong 1 quy hoạch - Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm là cần thiết, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Thủ đô Hà Nội, trong tiến trình phát triển chung của quốc gia, đang bước vào một kỷ nguyên mới, chuyển tiếp từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển bền vững, hiện đại và hội nhập sâu rộng. Giai đoạn này được đặc trưng bởi tầm nhìn phát triển dài hạn, tư duy quy hoạch mang tính toàn cầu gắn với bản sắc Thủ đô, cùng phương thức hành động chủ động, sáng tạo, khai thác hiệu quả các cơ hội mới và giá trị mới trong bối cảnh quốc tế và khu vực biến đổi nhanh chóng.

Hình ảnh Thủ đô trong thời kỳ mới được xác lập như một không gian đô thị giàu truyền thống lịch sử, có năng lực kết nối toàn cầu, phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; nơi chính quyền vận hành theo nguyên tắc phục vụ, cộng đồng doanh nghiệp đóng vai trò động lực, xã hội được xây dựng trên nền tảng niềm tin, và người dân thụ hưởng chất lượng sống ngày càng cao.

Trải qua hơn một nghìn năm lịch sử, Hà Nội giữ một vị trí, vai trò đặc biệt và Thủ đô là “trái tim” của đất nước. Sau khi nước ta giành độc lập và thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945), Hà Nội là Thủ đô của Việt Nam cho đến hiện nay.

Hà Nội còn là trung tâm đầu não về chính trị - hành chính quốc gia, là nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ. Vì thế, Hà Nội phải bảo đảm an toàn, thuận lợi cho hoạt động của các cơ quan trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế có trụ sở trên địa bàn. Đây là sứ mệnh đặc biệt quan trọng mà không địa phương hay Thành phố nào khác trên cả nước có.

Bên cạnh đó, Hà Nội nằm ở vị trí chiến lược để các nước lớn trên thế giới tiếp cận đến khu vực Đông Nam Á, Biển Đông; phần lớn lãnh thổ phía Tây Trung Quốc tiếp cận Biển Đông phải qua Hà Nội. Cùng với các cơ quan lãnh đạo đầu não của đất nước, các cơ quan đại diện ngoại giao, các Đại sứ quán, các tổ chức quốc tế đều có trụ sở, văn phòng hầu hết đặt ở Hà Nội. Các nghi lễ đối ngoại đối với khách cấp cao nước ngoài thăm cấp Nhà nước, thăm chính thức hoặc đối với ngoại giao đoàn, các tổ chức quốc tế tại Hà Nội được tổ chức tại Phủ Chủ tịch.

Trong thời kỳ hiện đại, Hà Nội được công nhận “Thành phố vì Hòa bình” của UNESCO và là chủ nhà các sự kiện cấp quốc tế rất quan trọng như APEC, Đại lễ Phật đản Liên Hợp quốc Vesak, diễn đàn Du lịch ASEAN, Đại hội đồng liên Nghị viện Thế giới lần thứ 132, Hội nghị thường niên lần thứ 26 Diễn đàn Nghị viện Châu Á – Thái Bình Dương (APPF 26), Hội nghị Thượng đỉnh Triều Tiên – Hoa Kỳ (2019), Năm Chủ tịch ASEAN 2020, Đại hội đồng liên Nghị viện Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á lần thứ 41 (AIPA 41) năm 2020, SEA Games 2021, Hội nghị Nghị sĩ trẻ toàn cầu lần thứ 9 (năm 2023)…

Về địa kinh tế, từ trong lịch sử, Hà Nội là một trung tâm kinh tế lớn của đất nước. Các phố phường Hà Nội xưa là nơi buôn bán sầm uất, có nhiều thợ thủ công, có chợ ven đô, có các làng nghề chuyên canh và chế biến nông sản. Cuối thế kỷ 18, Hà Nội tiếp tục thể hiện đúng vai trò của một “trung tâm chính trị, quân sự, văn hóa và kinh tế của nền đô hộ thực dân”.

Những năm trở lại đây, Thủ đô Hà Nội là một trong hai cực tăng trưởng kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo... Dù chỉ chiếm 1% về diện tích, 8,6% về dân số nhưng tính riêng năm 2025, tăng trưởng GRDP của Hà Nội đạt 8,16% với quy mô kinh tế khoảng 63,5 tỷ USD (đứng thứ 2 cả nước). Thu ngân sách đạt 711.000 tỷ đồng và thu nhập bình quân đầu người đạt gần 180 triệu đồng/người/năm. Riêng quý I/2026, thu ngân sách của Hà Nội đạt 216.000 tỷ đồng, tương đương hơn 30% dự toán; GRDP dự kiến tăng khoảng 10,23%.

So với các tỉnh, Thành phố khác của miền Bắc nói riêng, Hà Nội có vị trí thuận lợi để các tập đoàn, doanh nghiệp lựa chọn làm nơi đặt trụ sở chính. Đồng thời là cầu nối quan trọng để đất nước hội nhập với cộng đồng quốc tế; là nơi khởi nghiệp của nhiều doanh nghiệp trong nước, nơi thu hút nhiều tập đoàn, nhà đầu tư danh tiếng hàng đầu thế giới và là động lực tăng trưởng quan trọng trong tiến trình hội nhập và toàn cầu hóa của cả nước.

Về lịch sử và văn hóa, Hà Nội là nơi tập trung nhiều chứng tích văn hóa của người Việt và văn hóa Bắc Bộ. Trong số các Thủ đô ở ASEAN, Hà Nội là Thủ đô lâu đời nhất, với nhiều danh hiệu được UNESCO công nhận như các di sản tư liệu thế giới (Bia Tiến sĩ Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Châu bản triều Nguyễn), di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (Ca trù, Hội Gióng tại Đền Phù Đổng và Đền Sóc, Tín ngưỡng Thờ Mẫu, Nghi lễ Kéo co), di sản văn hóa thế giới (Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội), Thành phố Sáng tạo...

Hà Nội còn là nơi quần tụ đông đúc, đa dạng của nhiều nét văn hóa vùng, miền do sự hợp cư của nhiều luồng di cư; là nơi diễn ra những sự kiện chính trị, kinh tế, văn hóa quan trọng của cả nước và thế giới. Sở hữu nền tảng văn hóa trên cơ sở tích hợp những giá trị truyền thống - hiện đại của Hà Nội tạo nên nét đặc sắc mà không nhiều Thủ đô các nước trên thế giới có được. Di sản văn hóa phi vật thể được coi là một phần hồn cốt của Thăng Long - Hà Nội, nơi chất chứa những tinh hoa của dòng chảy văn hóa trong suốt chiều dài hàng nghìn năm lịch sử.

Trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt ra những yêu cầu mới cao hơn đối với việc phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội văn minh - thanh lịch - hiện đại, vừa là người tham gia thực hiện, vừa là người hưởng thụ các thành tựu của công cuộc đổi mới. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh là nhiệm vụ chủ yếu của tiến trình đổi mới Thủ đô.

Bắt nhịp với dòng chảy hội nhập quốc tế, Thủ đô Hà Nội đã và đang có sự chuyển biến sâu sắc, trong đó văn hóa đóng vai trò quan trọng, không chỉ là mục tiêu, động lực mà còn là sức mạnh nội sinh, nguồn lực quan trọng phát triển Hà Nội, là nền tảng bền vững để Thủ đô chủ động tiếp nhận tinh hoa văn hóa các nước, làm phong phú bản sắc dân tộc, trở thành một trong những Thành phố tiêu biểu về văn hóa của cả nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tầm nhìn 100 năm trong Quy hoạch, đó là “Thủ đô Hà Nội là Thành phố toàn cầu, đại đô thị văn hiến - thông minh - sáng tạo - sinh thái tiêu biểu trên thế giới”.