Để Hà Nội chủ động hơn trong phát triển đô thị và quy hoạch, kiến trúc

Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND (thực hiện điểm b khoản 3 Điều 10 và một số nội dung của điểm a khoản 3 Điều 11 Luật Thủ đô 2026) của HĐND Thành phố Hà Nội tạo cơ sở pháp lý để thành phố chủ động, linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện công tác quy hoạch, quản lý phát triển đô thị, quản lý kiến trúc phù hợp với đặc thù của Thủ đô và yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay.

Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới

Trước đó, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” xác định cần phải hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của vùng Thủ đô… Cùng đó, Thủ đô Hà Nội chủ động xây dựng các cơ chế, chính sách mới hoặc khác với quy định của pháp luật, từ đó tổng kết, đề xuất nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Sau khi Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành thì Luật Thủ đô 2026 cũng được Quốc hội thông qua, đã trao cho Hà Nội nhiều cơ chế đặc thù để chủ động trong phát triển. Trong đó, Luật Thủ đô 2026 cho phép văn bản thi hành Luật được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành hoặc quy định đối với những nội dung mà Trung ương chưa quy định.

Đồng thời, Luật Thủ đô 2026 quy định HĐND Thành phố Hà Nội có thẩm quyền quy định về loại quy hoạch, hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, hoạt động kiến trúc cũng như quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm… sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và tham vấn ý kiến của các Bộ, cơ quan ngang Bộ khác có liên quan. Ngoài ra, tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 quy định: “Văn bản quy định chi tiết phải được ban hành để có hiệu lực cùng thời điểm có hiệu lực của văn bản giao quy định chi tiết hoặc thời điểm có hiệu lực của nội dung được giao quy định chi tiết”.

Như vậy, việc xây dựng, ban hành Nghị quyết của HĐND thành phố quy định về loại quy hoạch; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm; hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, hoạt động kiến trúc trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm tiếp tục thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp tại Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, cụ thể hóa các nội dung được giao tại Luật Thủ đô 2026 là cần thiết và cấp bách.

Đặc biệt là bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, kịp thời triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù của Thủ đô Hà Nội trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Cùng với cơ sở pháp lý nêu trên, thực tiễn cho thấy việc triển khai công tác quy hoạch đô thị, nông thôn và quản lý kiến trúc trên địa bàn Hà Nội thời gian qua còn nhiều khó khăn, vướng mắc do một số quy định của pháp luật hiện hành chưa phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới. Điều này dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án, nhất là các dự án lớn, quan trọng, cấp bách của thành phố; đòi hỏi phải có các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để kịp thời tháo gỡ hoạt động quy hoạch đô thị, nông thôn và hoạt động kiến trúc trên địa bàn thành phố.

Ngoài ra, quá trình triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù theo các Nghị quyết thí điểm của Quốc hội và Chính phủ thời gian vừa qua cho thấy nhiều cơ chế mới trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý và thu hút nguồn lực đầu tư phát triển Thủ đô.

Do đó, việc tiếp tục kế thừa, cụ thể hóa và mở rộng áp dụng các cơ chế phù hợp trong Nghị quyết của HĐND thành phố để triển khai Luật Thủ đô 2026 là phù hợp với yêu cầu thực tiễn và định hướng phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.

Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố sau khi được ban hành, đi vào đời sống sẽ tháo gỡ các khó khăn, bất cập phát sinh trong thực tiễn; góp phần tạo điều kiện thuận lợi để huy động nguồn lực xã hội, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án lớn, quan trọng, cấp bách của thành phố, góp phần phát triển Thủ đô Hà Nội theo định hướng tại Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng như các mục tiêu tại Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố Hà Nội đặt ra.

Tác động tích cực và sâu rộng

Nhìn vào thực tế xây dựng và phát triển Hà Nội hiện nay, có thể thấy rõ tác động của Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND mang lại rất rõ và sâu rộng. Trước hết, Nghị quyết này tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội chủ động triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch không gian ngầm và hoạt động kiến trúc theo thẩm quyền được giao tại Luật Thủ đô 2026; đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống quy định của thành phố, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn tổ chức thực hiện thời gian qua.

Bên cạnh đó, nghị quyết này tác động tích cực đến công tác quản lý nhà nước về quy hoạch, kiến trúc thông qua việc đơn giản hóa một số trình tự, thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, nâng cao tính chủ động của các cấp chính quyền trong tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch.

Các cơ chế đặc thù như không phải lập nhiệm vụ quy hoạch đối với một số loại quy hoạch; cho phép phê duyệt quy hoạch chi tiết có nội dung khác với quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch chung trong một số trường hợp; bổ sung phương án tuyến, vị trí công trình theo tuyến; tổ chức lập quy hoạch theo hình thức tự thực hiện; bổ sung quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực... góp phần đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch, tạo điều kiện triển khai các dự án đầu tư trọng điểm, dự án nhà ở xã hội, tái định cư, cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang và tái thiết đô thị, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu kiểm soát về quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và cảnh quan kiến trúc.

Về kinh tế - xã hội, Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; giảm thời gian, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân; tạo điều kiện huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư phát triển đô thị, phát triển không gian ngầm và khai thác hợp lý quỹ đất đô thị. Đồng thời, các cơ chế về quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị và quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực sẽ góp phần nâng cao chất lượng không gian đô thị, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng của Thủ đô, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo tồn.

Đối với hệ thống pháp luật, các cơ chế, chính sách được quy định trong Nghị quyết này đều được xây dựng trên cơ sở thẩm quyền được Luật Thủ đô 2026 giao HĐND Thành phố; đồng thời được rà soát để bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, kiến trúc, xây dựng, đầu tư, đất đai và các pháp luật có liên quan. Với các nội dung có tính đặc thù, Nghị quyết thiết kế theo hướng bổ sung cơ chế thực hiện nhưng không làm thay đổi các nguyên tắc quản lý nhà nước cơ bản, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Ngoài ra, về thủ tục hành chính, Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND không làm phát sinh nhiều thủ tục hành chính mới mà chủ yếu đơn giản hóa, rút gọn hoặc hoàn thiện cơ chế thực hiện đối với các thủ tục hiện có; góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết công việc, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong quá trình triển khai các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn Hà Nội.

Hơn nữa, Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, gắn với kiểm tra, giám sát, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và người đứng đầu trong quá trình tổ chức thực hiện, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và xây dựng Thủ đô Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại./.