Đền thờ bà Ả Lanh
Thôn Đại Đồng Nam có một ngôi đền thờ Bà Ả Lanh, là tướng lĩnh tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng. Nhân dân trong vùng thường gọi là đền thờ Bà Ả Lanh, thuộc tiểu khu Đại Nam, thị trấn Phú Xuyên, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội.
Cuốn thần phả lưu giữ tại đền còn ghi rất rõ về hành trạng và công lao của Bà Ả Lanh. Bà là vị nữ tướng đã tham gia trong cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng. Khi ấy, đất nước ta bị giặc Hán đô hộ, Tô Định là kẻ gian ác và bạo ngược khiến nhân dân lầm than và đau khổ. Là người yêu nước và căm thù giặc, muốn báo thù cho chồng, Bà Trưng đã đứng lên phát động cuộc khởi nghĩa chống giặc Hán vào năm 40. Bà Ả Lãnh, người con gái yêu nước, trung dũng, đã theo bà Trưng và chiến đấu kiên cường trên mảnh đất quê nhà. Sau khi bà hoá, nhân dân thôn Đại Đồng Nam đã tướng nhớ án đức mà suy tôn bà làm thần bảo trợ cho đời sống tinh thần của dân làng.
Ngôi đền toạ lạc trên khu đất ven sông, nay gọi là Máng Bảy, cách cầu Guột khoảng 1km. Khuôn viên di tích nằm cách xa nơi dân cư sinh sống với quy mô vừa phải trên mặt bằng kết cấu kiểu chữ “đỉnh” với 2 toà Đại bái và Hậu cung.
Đại bái gồm 3 gian 2 chái, hệ mái kiểu 1 lầng 4 mái với đao uốn cong. Các bộ vì trên kết cấu 4 hàng chân cột, liên kết kiểu: “Thượng ván mê, hạ cốn mê, bảy hiên”.
Hậu cung nối với gian giữa toà Đại bái thành hình “chuôi về”. Các mảng chạm trang trí kiến trúc tại toà này tương tự như các mảng chạm kiến trúc tại toà Đại bái, các bộ vì toà này kết cấu giống toà Đại bái kiểu: “Thượng ván mê, hạ cốn mê”. Phía trước toà Hậu cung bài trí một bộ cửa võng, hương án chạm hình phượng với kĩ thuật chạm thủng có giá trị về điêu khắc.
Đền thờ Bà Ả Lanh đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1992.
Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01
