Trần Hoà ng Thiên Kim: ˜Nhà thơ buồn vì độc giả thử ơ™

- Chị mới xuất bản tập ký chân dung nhân vật ành đèn và ô cửa. Dường như công chúng đã quá quen với việc các nhà báo viết chân dung rồi sau đó tập hợp lại để thà nh sách. Chị cũng đi theo lối mòn đó?

- Thực ra, người là m nghử viết ai cũng muốn lưu giữ những gì mình viết được theo một cách nà o đó. Ngà y xưa, thời công nghệ số chưa phát triển, cha anh chúng ta thường cắt các bà i báo rồi lưu giữ cẩn thận trong hồ sơ. Thời hiện đại thì chúng ta sử dụng máy tính để lưu giữ. Với tôi, những bà i ký chân dung vử người nổi tiếng là một cách để đóng góp và o dòng chảy của văn học nghệ thuật một thời kử³. Đối với tôi, nó lớn hơn một bà i báo vì bản thân tôi khi viết vử một ai đó thường khai thác người ta ở một khía cạnh con người nhất, không phải ở cái bử nổi của sự nổi tiếng được nhiửu người biết đến mà ở phần chìm, phần trắc ẩn, ít được chia sẻ nhưng lại góp phần nhận diện chân dung họ một cách toà n diện nhất. Qua tập sách nà y, tôi mong muốn những ai cần tìm hiểu vử những nhân vật của công chúng sẽ tìm được một phần tư liệu giúp ích cho bà i viết sau nà y của họ.

Nhà thơ, nhà báo Trần Hoà ng Thiên Kim.

- Một điửu dễ nhận thấy là trong số 33 chân dung trong ành đèn và ô cửa thì phần lớn không phải là những nhân vật hot hiện nay mà đửu là những người đã mãn chiửu xế bóng. Lý do nà o khiến chị tìm đến họ?

- Các chân dung tôi viết trong tập nà y chủ yếu là các nhân vật có tuổi như Giáo sư, Tiến sĩ, Nghệ sĩ nhân dân Đình Quang, Giáo sư Hà Minh Đức, nhà văn Tô Hoà i, các nhà thơ Xuân Tâm, Phạm Ngọc Cảnh, Vũ Tú Nam... Họ là những người một thời vang bóng, là thế hệ giao thời giúp chúng ta có sự liên hệ với những cây đại thụ trong là ng văn đã khuất. Những kỷ niệm, những câu chuyện, những chi tiết đời thường... là những thứ khó mà tìm được bằng các công cụ tìm kiếm thông thường, dù công nghệ Internet có phát triển đến đâu đi chăng nữa. Những nhà văn được coi là cũ nà y, là những người có thực tà i, họ đã là những dấu ấn không thể không nhắc đến của văn học thế kỷ 20. Ngoà i ra có một và i đạo diễn nổi tiếng và cũng toan vử già như Khải Hưng, Quốc Trọng, NSÆ¯T Hoà ng Cúc... Vì thế, tôi tìm đến để nghe họ chia sẻ những nỗi niửm đã qua, xem họ đang sống thế nà o, ngẫm ngợi ra sao trước những đổi thay lớn mạnh của cuộc sống. àt ra điửu đó có thể giúp ích cho một số nhận diện nà o đó vử đời sống văn học, nghệ thuật của thế kỷ 20.

- Dân là m chân dung nhân vật của là ng báo đồn thổi, ai mà được Trần Hoà ng Thiên Kim chọn phửng vấn thì dù có đang nằm dưới mồ cũng phải bật nắp ván thiên dậy để trả lời. Nên hiểu lời đồn ấy theo hướng nà o?

- Đấy là cách nói ngoa dụ hơi... kinh dị thì phải. Tôi coi đây là một lời khen quá lời! Thực ra, tôi là người yêu nghử và kiên trì. Khi chọn nhân vật để phửng vấn, tôi đã gặp phải những khó khăn ban đầu. Khó khăn vì những nhân vật ấy đã được kháº³ng định tên tuổi của mình rồi, có hay không có bà i báo của tôi thì họ cũng đã là những người được cả một thế hệ thừa nhận. Người cẩn thận hơn ngại tiếp đón phóng viên trẻ vì họ không tin tưởng, sợ sự sơ sẩy câu chữ có thể đổ xuống sông xuống bể cả một đời cống hiến. Tôi biết nhiửu trường hợp như vậy. Bởi vậy mà khi nhận được lời đử nghị được phửng vấn của phóng viên trẻ, có nhiửu nhân vật đã từ chối.

Tôi cũng không phải là ngoại lệ. Điửu nà y sẽ khiến nhiửu phóng viên nản và có tâm lý dễ là m khó bử. Tôi thì khác, tôi kiên trì thuyết phục vì trước khi phửng vấn, tôi đã biết đích xác tôi cần gì ở nhân vật của mình, tôi tìm hiểu vử họ để có một cách nhìn mới. Hoặc là do khả năng thuyết phục hoặc một sự chia sẻ nà o đó nên hầu hết nhân vật tôi gặp, sau đó đã dốc bầu tâm sự chân thà nh và thay vì sự từ chối ban đầu, cuộc phửng vấn của tôi kéo dà i dăm ba tiếng đồng hồ là chuyện bình thường. Tôi nghĩ rằng, là m việc gì cũng phải tận tâm, tận lực, kể cả đó đơn giản chỉ là một bà i báo.

- Người ta thường nói, văn là người, và tôi đồ rằng mọi người sẽ chử đón những câu chữ nảy tưng tưng vốn là đặc sản của Trần Hoà ng Thiên Kim đời thường, nhưng khá bất ngử, ành đen và ô cửa lại có âm hưởng lắng đọng. Tại sao vậy?

- Tôi thường viết vử những người nghệ sĩ, mà nghệ sĩ thì có vinh quang đấy nhưng cũng đầy những nỗi niửm không dễ gì chia sẻ cùng ai. Cuộc đời họ cũng gặp nhiửu trắc trở dù nhiửu hay ít, bởi vậy, viết vử họ tôi muốn lắng nghe góc khuất ấy để độc giả phần nà o hình dung được con đường thà nh bại của một nhân vật tưởng như chỉ trải hoa hồng nhưng cũng nhiửu cay đắng, mất mát. ành đèn và ô cửa cũng là hiện trạng không gian viết của tôi. Tôi thường viết vử đêm ở phòng là m việc, khi mọi thứ xung quanh yên tĩnh và bao trùm bởi bóng tối, đối diện với tôi lúc ấy là một ô cửa sổ, một ánh đèn bà n mà u và ng nhạt, nhạc không lời vặn nhử và nhân vật của mình. Những lúc đó, trang viết thường không vui được. Một phần nữa do hầu hết nhân vật của tôi đửu đã già , mà người già thì ít chuyện vui, khi ngoái đầu nhìn lại quá khứ thì câu chuyện cà ng có thêm nhiửu tâm trạng. Tôi nghĩ rằng, nếu muốn tìm niửm vui, độc giả sẽ tìm đến chuyện hà i để đọc, còn khi đọc chân dung có lẽ họ sẽ phải đối diện với một nốt lặng nà o đó của một kiếp sống.

- Là m việc tại một tử báo được cho là sống được (báo Công An Nhân Dân), cơ duyên ấy đã đem đến cho chị nhiửu thứ, từ nhà cửa, thu nhập và ngay cả vị thế trong báo giới, chị lý giải những may mắn nà y như thế nà o?

- Có lẽ cũng chỉ giải thích bằng hai chữ may mắn ấy thôi. Lẽ dĩ nhiên, ngoà i may mắn, biết nắm bắt cơ hội, còn phải do mình nỗ lực. Có thể nói, tôi chăm chỉ là m việc, và để hoà n thà nh công việc của mình, nhiửu khi tôi đã phải nỗ lực gấp đôi so với những gì mình phải là m. Tôi ít thời gian rỗi để đi chơi, buôn dưa lê kiểu phụ nữ mà suốt ngà y cắm cúi và o cái mà n hình máy tính hoặc lao đi trên những con đường để tìm kiếm đử tà i, nhân vật của mình. Nhưng tôi thấy hạnh phúc vì điửu đó.

- Từ ngà y chuyển sang là m báo, ít thấy tên chị dưới các bà i thơ. Mọi người cho rằng, quá nhiửu ấn phẩm bán được của Báo Công An Nhân Dân đã hút hết năng lượng của những người gắn bó với nó, có đúng như thế?

- Ai được trả lương cũng sẽ phải cố gắng là m việc để mình xứng đáng với đồng lương đó. Một đằng là nghử, một đằng là nghiệp. Nói rằng bận rộn không viết văn được là không đúng, ngược lại, chính trong sự bận rộn của cuộc sống, cơm áo cuốn mình đi, mình lại có nhiửu xúc cảm hơn để viết. Điửu quan trọng là tâm thế viết ấy như thế nà o. Thơ ca là thứ không phải cố gắng mà được và không phải ai cũng giữ được phong độ của mình đửu đửu trong cả một chặng hà nh trình, phải có lúc thế nà y, lúc thế khác, lúc gập ghửnh, lúc bằng pháº³ng, lúc thơ hay, lúc thơ dở, lúc trà n ngập cảm hứng và lúc tắc tị trước ngòi bút... Tôi vẫn âm thầm viết, nhưng tôi tự nhận thấy mình chưa có đột phá, chưa tìm được những cái mới so với những gì trước đây mình đã là m thì phải biết dừng lại để ngẫm ngợi, để bồi đắp vốn tri thức. Dẫu là gì tôi cũng đang cảm thấy mình đang trưởng thà nh lên từng ngà y khi là m việc tại báo.

Tập ký chân dung "ành đèn và ô cửa".

- Kể từ ngà y thơ Việt Nam 2007 đến nay không thấy chị xuất hiện lại tại sân thơ trẻ tại Văn Miếu nữa, trong khi rất nhiửu người trẻ là m thơ khác nhiệt huyết hăm hở trà n lên sân khấu. Chị cảm thấy ra sao?

- Tôi không thấy buồn. Không thể nói những người là m góc thơ ở Văn Miếu thì có nhiệt huyết, còn những ai không là m thì không có tình yêu cho thơ ca. Ngà y hôm đó, những nhà thơ không phải là m cho mình, mà là m cho độc giả. Tôi đử cao điửu đó nhưng thú thật, qua nhiửu lần hội thơ Văn Miếu, tôi để ý thấy nhà thơ nhiệt huyết nhưng khán giả có vẻ thử ơ quá. Nếu có buồn thì tôi buồn vì điửu đó. Ngà y thơ năm nà o những người tham gia cũng chuẩn bị kử¹ lườ¡ng nhưng hiệu quả không cao. Tan cuộc những nhà thơ ở lại dọn dẹp, xếp sắp, khuân vác, còn những người xem hội trở vử thì mỗi người một ý, họ cầu toà n rồi lắc đầu Cháº³ng có gì mới, hoặc Chán... Tôi thấy thương bạn bè mình, thương cả chính mình vì nếu mình có một góc thơ thì chắc cũng nằm chung trong một tình cảnh vậy thôi.

- Nỗi buồn đó tác động như thế nà o đến hà nh trình thi ca của chị?

- Những người là m thơ sẽ không là m thơ vì một Ngà y thơ duy nhất trong năm, cũng không thông qua sự việc của một Ngà y thơ để định giá lại mình. Tôi cho rằng, thơ ca là niửm đam mê tự thân, nó được định đoạt khi một con người sinh ra chứ không phải là thứ học mà có thể thà nh được. Nếu không thể trở thà nh nhà thơ thì tôi sẽ tìm một nghử khác chứ tôi không cố để viết. Hiện tại, tôi đang có rất nhiửu cảm xúc trong tâm hồn, trong trái tim và chừng nà o những điửu thôi thúc ấy còn bật ra đầu ngọn bút thì mình cứ nhận lấy như một món quà của số phận.

- Hiện tại chị đang ấp ủ âm mưu nà o với thơ? - Tôi đang chuẩn bị bản thảo tập thơ mới và sẽ in trong năm nay.

Trần Hoà ng Thiên Kim sinh năm 1981 tại Đô Lương, Nghệ An. Chị tốt nghiệp khóa 6 Trường Viết văn Nguyễn Du (nay là Khoa Sáng tác - Lý luận - Phê bình, Đại học Văn hóa). Chị đã xuất bản hai tập thơ riêng Vọng mùa, Những trò đùa có lỗi và một số tập thơ in chung.

Trần Hoà ng Thiên Kim đã đoạt một số giải thưởng: Giải thưởng thơ văn của Tạp chí Văn nghệ quân đội; Giải thưởng Tác phẩm tuổi xanh (báo Tiửn Phong); Giải thưởng Hồ Xuân Hương (tỉnh Nghệ An); Giải thưởng Tạp chí Cửa Việt (tỉnh Quảng Trị) và giải bút ký vử ngà nh giáo dục (Bộ Giáo dục - Đà o tạo và Hội Nhà văn tổ chức). Hiện chị là phóng viên chuyên đử Văn nghệ công an của báo Công An Nhân Dân. ành đèn và ô cửa là tập ký sự chân dung tập hợp 33 bà i viết của Trần Hoà ng Thiên Kim. Sách do Công ty Liên Việt và NXB Văn học ấn hà nh đầu năm 2011.