Nhan sắc dân gian

Cái phòng thực nghiệm phẫu thuật cổ điển và cháº³ng phải đử cao gì, nó có tầm quan trọng như là lườ¡i dao mổ đầu tiên của ngà nh Y để cứu vớt con người nà y, nghe đâu từ xưa toà n đà n ông, lại là đà n ông "giọng nặng" quê ở xứ Nghệ và khu Năm. Chị Hạnh là cô gái áo trắng đầu tiên vử đây từ hồi 18 tuổi.

Kể thêm còn có mấy người nữ như chị Mầu, cô Tấm... nhưng là m Y công, và cũng thoảng qua đây như một ngọn gió. Đáng nói sau chị Hạnh là đến Thị, vợ anh giáo Văn. Đó là hai thế hệ "nà ng tiên áo trắng" đức hạnh. Nổi trội không phải là nhan sắc thậm chí không rõ là nữ giới nữa, mà là cái đức tính cần cù chuẩn mực trong mọi việc. Năm trước chị Hạnh đến tuổi hưu thì chỉ còn trơ lại vợ anh giáo Văn là nữ, như là độc đinh truyửn kiếp. Một lần Thị xởi lởi: "Tìm thấy rồi. Được lắm. Cũng tuổi Mão! Đến khi cao hứng Thị còn nói, rất cởi mở và sâu lắng:

- Nếu 24 tuổi em sinh con đầu lòng như mẹ sinh em, thì con em đúng với tuổi nó. Anh giáo Văn chỉ gật đầu và cười, cháº³ng hiểu ra là m sao cả.

Sau đó cô gái quê lụa Hà Tây đến chà o các giáo sư bác sử¹ để bộ môn "xem mặt". Anh giáo Văn thì được chà o sau, ở trên nhà . Chưa có nhận xét gì, cảm tưởng ban đầu của mọi người là : "Được lắm!" như cách mấy cụ nhắm rượu. Cô gái tên Lâm xuất hiện, như một ngọn gió nam từ vùng quê lụa, từ Chùa Hương, thổi tới cái phòng phẫu thuật thâm u nà y. Thoảng lên quanh các bà n mổ mùi hương rừng, hương chùa trong cái mầu lụa mịn mà ng. Như thế cũng đủ gợi một chút nhan sắc thiếu nữ rồi.

Có vẻ gì như chiếc thoi lụa ở dáng, có sắc như giải lụa và ng và hương, vậy là tạm được. Anh bác sĩ ngà nh Y lớn tuổi quê Nghệ thì nói: "Có nét lạ, nhưng không đẹp". Anh bác sĩ Đà Nẵng thì nói ngược lại: "Không đẹp, chỉ có nét lạ". Anh bác sĩ trẻ người đồng hương Hà Tây thì chỉ cười tủm, mắt chớp beng beng và liếm môi. Anh giáo Văn chỉ cười khan. Rõ là nhan sắc nhân gian, ngay từ đầu đã đủ giọng nói. Đến khi phu nhân anh giáo tức là Thị lên tiếng, thì anh giáo biết là không nên cười nữa. Thị nói nhử, như tỉ tê tình ái: "Được cả thanh cả sắc". Lâu sau lại nói: "Lại chịu khó. Nết cũng được!".

Anh giáo Văn không cười, đưa mắt trầm ngâm nhìn những chùm đèn Pơ lát treo lơ lửng trong phòng mổ. Đó là những đèn mổ loại mới, vuông, sắc cạnh có ánh sáng mạnh. Đúng là cô bé Lâm và nhan sắc của cô như ánh đèn sáng mạnh ấy dọi và o đây. Đó là những chiếc đèn cao áp ngoà i đường phố, trên các sân vận động, quảng trường, thu nhử lại.

Cô gái vử đây, cái ánh sáng từ cô dọi cả và o các khoang phòng mổ, như đánh thức giấc ngủ trăm năm. Từng viên gạch mòn nhẵn máu và lông chó, từng cụm rong rêu ở bể nước, cả đà n chuột hoang nhiửu năm tuổi, cả những chú cá bống và ng ai thả từ lâu và o bể nước to trong phòng mổ. . . cũng như bị tia đèn cao áp dọi và o.

Những chùm sáng nó hắt xuống đã lạ, mà những tia khúc xạ trên tường, trên trần nhà còn lạ lùng hơn. Những loại đèn khác không sánh được. Nó như xới tung như đánh thức, như lật ngược mọi thứ. Đến ngọn gió lạnh quanh năm thổi lên từ dòng nước buồn thiu cũng khác, như được ủ nóng lên. Nóng lên thì tiếng hú tiếng gà o cũng khác. Cái phòng mổ lưu cữu nà y không còn vẻ hoang vắng xưa nữa, chị Hạnh không phải sợ ma sợ bóng đè như thời thiếu nữ nữa. Nhan sắc thiếu nữ đã đến. Nó đến thì khí dương tìm đến, ma quỉ phải biết đường mà lui đi. Chị Hạnh thấm thía nhất điửu đó. Tiếc là đến tuổi hưu rồi, không được là m cùng cháu Lâm nữa.

Bé Lâm thì vẫn láº³ng lặng là m hết mọi việc như cô Tấm thời hiện đại như cô dâu thảo hiửn mới vử nhà chồng. Lứa chị Hạnh và vợ anh giáo Văn xưa, cái khoản cần mẫn chỉn chu thì không ai bằng. Nhưng cái ánh sáng tửa ra thì có phần hạn chế, chỉ như ngọn đèn mổ nhiửu năm tuổi già nua, thậm chí có lúc như đèn dầu quạnh hiu.

Cô Lâm là ánh sáng loại đèn mổ mới, hiện đại, như những chùm đèn Pơ lát kia. Tia sáng rõ, mạnh. Tia phản quang mạnh và ma quái. Rõ là "mô đen" mới. Cô Lâm là m chuyên môn giửi, đi xe máy cũng giửi. Lại còn biết vi tính, biết tiếng Anh, văn nghệ, thể thao. Gia đình đâu mạn Hà Đông đi và o, qua là ng Vác là m lồng chim, cứ đi phía chùa Hương, đến là ng Æ¯ớc Lễ nổi tiếng giò chả là tới.

Bố mẹ từng đi bộ đội, suốt thời trẻ có mặt ở Trường Sơn, bà nội 90 tuổi mắt vẫn sáng, hà ng ngà y vẫn khâu nón. Cô bé học được tính tình bà nội, chịu khó mọi việc. Sau kíp mổ súc vật để sinh viên thực tập đã vất vả lắm, cô còn ở lại là m lông chó để kiếm thêm chút tiửn. Ở nhà tập thể tự cô dòng dây điện, bơm nước. Nghe đâu hồi ở nhà Lâm còn đi mua đá, rồi vử đục đẽo là m mộ chí với cha, đi bán nón cùng mẹ. Ai bảo gì, khen điửu gì, Lâm chỉ nói: "Cháu cám ơn". Điửu gì cần nói thêm thì lại nói: "Cháu nghĩ rằng..." Mái tóc buông xuống như đuôi con chim én chim sẻ khi chực bay lên. Đôi mắt mở to ngỡ ngà ng và ngay tháº³ng.

Đúng như anh giáo Văn dự đoán, cái nhan sắc thiếu nữ như ánh đèn cao áp ma quái vừa chiếu dọi vừa phân hóa. Trước là đà n bà , rồi sau lan ra tất cả. Trước bé Lâm, đà n bà ở đây bắt đầu phân hóa ra hai loại. Một số cô, bà ưng ý thì nhắm nhe: "Nó có ai chưa cô?". Một số thì bắt đầu dèm pha: "Nó thế nà o ấy nhỉ. Đôi lúc như hử ấy"... Bác đại tá Xiửm một đời thiếu thốn tình cảm và vất vả, là chồng của cô Thiửm cũng là m ở đây bảo: "Thằng bé bên Công ty Hanen lấy được con bé thì tốt đấy. Nó không đẹp nhưng có nét lạ, lại khôn ngoan nữa".

Minh họa của Ly Huệ

Trong cái khu phòng mổ lưu cữu nà y thì cái ánh đèn Pơ lát ma quái chiếu gắt hơn. Đà n ông già trẻ cứ dáo dác như chuột ấy, trổ tà i chăm lo và tôn vinh người đẹp. Chị Hạnh vử hưu rồi, chỉ vợ anh giáo trụ lại. Thấy cảnh khác lạ do cái nhan sắc đời mới là m bùng ra, có lúc Thị gà o lên: "Các bác, các anh còn phải để cho cháu nó lấy chồng chứ!". Đến như thằng đà n ông văn chương dặt dẹo như anh giáo, có lúc giữa bữa ăn Thị cũng nói, cháº³ng hiểu là đùa hay thật: "Lạ nhỉ, cánh đà n ông. Đến một người như anh mà cũng bị mê hoặc vì nó". Anh giáo Văn chỉ biết vừa cười vừa mếu.

Đến một hôm bé Lâm nói hồn nhiên:

- Mai là hội là ng Giò chả Æ¯ớc Lễ quê cháu. To lắm, vui lắm. Chú và o cháu chơi đi!

Lúc nà y anh giáo Văn mới trổ máu văn nhân. Văn nhân vốn ưa những chuyện ấy. Nói nhan sắc, tình dục, tiửn tà i, chức tước, là oan cho gã, cho giới gã. Đúng rồi, và o thăm quê cháu Lâm, thăm bà và bố mẹ cháu.

Chuyến đi hội chắc là thú vị lắm. Giò chả và nhan sắc? Giáo Văn muốn đi tìm cái điửu mà ít ai ngử tới. Sau hai chặng xe, cái là ng đẹp Æ¯ớc Lễ hiện ra. Nhà nà o cũng có mâm giò chả cúng tổ tiên, mời khách. Ngà y hội, khắp các tỉnh thà nh cả nước đửu có mặt. Ngôi nhà bố mẹ Lâm thanh bạch, có người bà 90 tuổi ngồi khâu nón suốt ngà y. Anh giáo Văn mắt sáng lên, như tìm thấy cái điửu sâu tháº³m của nhan sắc mà anh đang đi tìm. Văn chương là vậy, ất ơ, vô vọng nhưng say đắm.

Người bà quê lụa 90 tuổi nhưng mắt còn sáng, tay còn cầm kim khâu. Nét đẹp trăm năm tuổi dồn tụ lại. Bà ngừng tay khâu, ngẩng lên xa xôi, vừa cười móm mém vừa kể với anh giáo Văn:

Thuở bé tôi yếu ớt, bố mẹ cho ra là m con nuôi ngoà i Hà Đông. Chỉ được nết chịu khó, tay chân cháº³ng là m nên việc gì. Nhưng người ta thương, nuôi cho đến tuổi thiếu nữ. Biết phận mửng, sức yếu tôi xin ra ở cho một ông bà Tây ở khu Bách Thảo, Hà Nội. à”ng bà Tây tốt lắm, thương người lắm, có 2 cô con gái, thêm tôi nữa là ba. Đến khi ông bà Tây vử nước, tôi bơ vơ, chỉ có ít đức hạnh nhan sắc mong manh. Chốn kinh kử³ đô hội, tôi đi khắp. Suốt đời chỉ nhớ thương những người tốt đã cưu mang mình. Thương nhớ đến mức trời cứ bắt sống mãi, không nhắm được mắt ấy...

...Cái ánh sáng ngọn đèn mổ Pửlát ấy đánh động đến cả gia đình lớn của anh giáo Văn. Đại gia đình anh giáo cũng thâm u lưu cữu như cái phòng mổ kia. Vợ anh giáo thì như đã kể, anh giáo thì như đã kể. Bà chị gái của anh giáo có lẽ đang dị ứng nặng với dâu rể và các cô gái thời nay thế nà o mà sau lần gặp sơ giao là phản ứng ngay, như một nửa đà n bà ở khu phòng mổ: "Con bé thế nà o ấy nhỉ. Cứ như hử ấy". Lời lẽ y chang, ai cũng bảo là người ta mách nhau độc một câu như ma nói ấy.

Chỉ riêng bố anh giáo, tức cụ giáo Cố, cũng cỡ tuổi 90, đối với cô cháu gái Lâm thì khác. Bé Lâm đến với cụ giáo Cố, như là hạnh phúc trần gian ít ửi cuối cùng đến với Cụ. Nói hình ảnh thì như ngọn gió nam buổi sáng bay qua ô cửa đến bên Cụ, như vuông lụa Cụ được cầm thuở thanh niên, như một là n điệu dân ca vừa xưa vừa nay mà cụ ưa nghe nơi cái đà i nhử xíu...

Sau mỗi bận cháu Lâm đến thăm gương mặt xúc cảm đến lạnh lẽo khác thường, mắt trân trân nhìn lên đỉnh mà n, như nhìn và o thời gian sâu tháº³m... Anh giáo Văn lại chỉ cười. Cười tháº³ng và o cái nhan sắc thế gian. Cho đến một lần cụ giáo Cố mắt vẫn nhìn trân trân và o đỉnh mà n như thế, lịm đi rất lâu, rồi cả hai bà n tay bất chợt đưa lên ôm lấy chửm đầu, thì anh giáo hiểu và tin rằng chuyện nà y chỉ mình anh giáo hiểu. Ngà y anh giáo còn bé tẹo duy nhất một lần cụ giáo Cố kể chuyện đời:

- Một hôm bà nội đi dệt vử khuya, kéo cha và o góc nhà , dúi cho nắm cơm nguội, rồi gạt nước mắt và nói một điửu hệ trọng lắm. Con ham học, giử chỉ còn cách đi theo chú Điện. Mai chú Điện đưa các em ra tận Hà Đông học hà nh, con đi theo chú được không? Tối ấy cha lên, chú Điện nhà nho nghèo nổi tiếng khắp vùng đang nửa say, nửa tỉnh. Chú bảo vử bảo mẹ gọt trọc đầu rồi đến gặp chú. Cha là m như vậy, dù chưa hiểu gì. Đến nơi chú Điện bảo nhắm mắt lại, rồi chú cầm hòn gạch đánh choang một cái lên đỉnh đầu cháu, rồi bảo mở mắt ra. Cha muốn ngất đi, nhưng không khóc. à”ng "Điện điên" bảo: "Đời là vậy. Được, cho theo chú !". Những ngà y phiêu dạt ở xứ lụa Hà Đông xa xôi từ đó.

Hà ng ngà y, cha giúp hai em con chú việc nhà để các em ôn bà i thi và o một trường danh tiếng ở chốn kinh kử³. Cha cũng được đi học. Các thầy cô giáo Tây thấy người đẹp, có chí, nết na thì thương lắm, coi như con đẻ. Hà ng ngà y cha còn có việc gánh hà ng ra chợ Hà Đông cho Thanh là con gái của chú bán hà ng. Hà ng lụa, hà ng vải, hà ng xén. Ở chợ có những cô bé cùng tuổi thương cha lắm. Thiếu nữ Hà Đông cảm thương chà ng trai xứ Nghệ trọ trẹ nhưng sáng dạ. Một lần vui chuyện thế nà o mà vử chậm, o Thanh đang nấu canh, bực quá, tay cầm cái muôi lớn gõ mạnh lên đầu cha. Máu ra tung tóe. Cha ngất đi. Chỉ lần ấy cha ngất đi. Đến nỗi hai con chú thương quá, kêu lên: "Chị Thanh giết chết anh Cung rồi. Trời đất ơi".

Tiếng gọi trời đất ơi váng động đến tất cả, váng động đến những là ng dệt, đến tâm hồn những thiếu nữ Hà Đông thuở ấy trinh trắng và già u thương cảm như những vuông lụa kia. Chỉ một lần ấy, chắc chà ng trai bị trừng phạt cũng chỉ vì sự rung cảm đầu tiên vử nhan sắc. Điửu gì đã xảy ra nơi đó, và sau đó, có trời mà biết được. Cả điửu gì có thể nhân duyên trùng hợp, giữa người nà y và người kia. Và vì sao cụ giáo Cố lại thương cảm, quí trọng cô cháu gái Lâm đến như vậy.

Chuyện nhan sắc và cảm thương giữa nhân gian có trời mà biết được. Anh giáo Văn dặt dẹo thế nà o lại trở chứng là m Thơ. Anh lượm trang giấy dùng cho việc phẫu thuật, ghi vội bà i thơ có tựa đử là Nhan sắc. Bà i thơ sắc cạnh ra phết:

Anh sống bằng tâm hồn và nhan sắc của em

Đến lúc chết, anh giả em nhan sắc

Rồi anh sẽ vừa đi vừa khóc

Hửi cõi đời nhan sắc của em đâu?