Ngôi đình cổ làng Xuân Dục

Ngô Định| 14/11/2022 10:55

Xuân Dục là một thôn thuộc xã Yên Thường, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Trước đây, Xuân Dục thuộc tổng Yên Thường, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (thời Lê), tỉnh Bắc Ninh (thời Nguyễn). Xa xưa là khu Xuân Ổ, trang Lỗ Thường.

dao-dinh.jpg
Đao đình làng Xuân Dục.

Sự tích đình Xuân Dục liên quan đến lịch sử của đất nước vào thời kỳ đầu tiên dựng nước và giữ nước, xung quanh là các địa danh nổi tiếng như: Cổ Loa - kinh đô của Nhà nước Âu Lạc từ hơn 2000 năm về trước, Cổ Pháp - quê hương của vương triều Lý. Tại làng Xuân Dục, dấu ấn vàng son của quá khứ còn được lưu lại qua sự tích của vị thần Nam Phổ - một thần linh tối cổ trong thần điện của người Việt và vị nhân thần của vương triều Lý là Lý Tam Lang.


Ngay buổi đầu Công nguyên (năm 40), khi Hai Bà Trưng vì nợ nước thù nhà đã phất cờ khởi nghĩa, trên đường tiến về Luy Lâu, đến khu Xuân Ổ, trang Lỗ Thường thì dừng chân nghỉ lại. Đêm ấy khoảng cuối canh ba, Hai Bà mơ thấy một người hình dung cổ quái tự xưng là con Lạc Long Quân, thủy thần tên là Nam Phổ và nói “nay thấy nhà ngươi xuất quân dẹp giặc, ta muốn giúp giập cùng trừ bạo cứu dân”.


Hôm sau trước khi xuất quân, Hai Bà đến miếu mà người dân Xuân Ổ đã lập từ lâu thờ thần Nam Phổ để tế lễ, cầu nguyện thần linh phù hộ. Trận đó nghĩa quân của Hai Bà đại thắng, thu lại 65 thành, giành lại độc lập tự do cho đất nước. Sau khi lên ngôi, để ghi nhớ công đức của các thần linh, Hai Bà Trưng đã phong thủy thần Nam Phổ làm Tuyên Linh Đại vương và cho dân Xuân Ổ được phụng thờ mãi mãi. Các đời sau đến cầu đảo, tế lễ rất linh ứng. Triều đình thường ban tặng sắc phong. Hiện nay di vật còn để lại 34 đạo sắc phong thần có niên đại thuộc 4 thế kỷ 17,18,19 và 20.
Lý Tam Lang là người được ông bà Vạn Hạnh nuôi dạy, có học vấn uyên thâm, tinh thông võ nghệ, đức lớn, trí cao, khai hóa văn minh cho người dân Xuân Ổ. Ông đã mở trường dạy học cho con em dân làng đồng thời còn cùng với Lê Phụng Hiểu dẹp loạn “Tam vương” và đánh tan giặc Chiêm Thành bình được phương Nam, sau đó xin vua trở về Xuân Ổ dạy học.

mat-truoc-dinh-va-ao-dinh-1-(1).jpg
Đình làng Xuân Dục.


Đến thời Lê Sơ (thế kỷ 15), vì có công lớn nên Lý Tam Lang được vua Lê Thái Tổ phong làm Thượng đẳng Phúc thần. Do được tôn làm Thành hoàng làng, nên thần Nam Phổ và thần Lý Tam Lang được nhân dân Xuân Ổ thành kính thờ phụng và lưu truyền, trong văn hóa giao tiếp và đặt tên người đều phải tránh tên húy của thần: Nam, Phổ, Tam, Lang.
Đến đầu thế kỷ 17, tín ngưỡng thờ thần và kiến trúc đình làng ở nước ta phát triển rất mạnh, đình Xuân Ổ được ra đời sớm. Vẫn tích đó, thần phả ghi lại dân làng Xuân Ổ lấy ngày 10/3 Âm lịch làm ngày lễ hội.
Đình Xuân Dục được xây dựng trên một khu đất cao, rộng giữa làng chừng (100 x 150)m. Đình hướng chính Nam, phía trước có hồ rộng. Trước sân đình là một ao nhỏ hình bán nguyệt, tường hoa bằng con tiện sành cổ. Hai bên sân đình xây hai dãy nhà tả hữu mạc. Một cổng tam quan to cao duy nhất vào đình. Trải qua nhiều năm tháng, hai bộ phận kiến trúc tuyệt đẹp và quan trọng này đã bị hư hỏng cùng với tiền tế của đại đình.
Đình chính nằm ở vị trí trung tâm khu đất, kết cấu kiểu chữ công, gồm tòa đại đình, nhà cầu và hậu cung. Nền nhà đại đình được tôn cao 65cm so với mặt sân, xung quanh nền xây bậc bằng những hộp đá lớn màu xanh xám, trắng. Đại đình chia thành 5 gian, 2 dĩ, gian giữa để lòng thuyền thuận lợi cho việc tế lễ, các gian bên tôn nền cao hơn để thuận tiện cho việc hội họp mỗi khi có việc làng.


Bộ khung gỗ của tòa đại đình rất bề thế và vững chắc, sáu bộ vì chính và phần kết cấu của mái được liên kết chặt chẽ bằng hệ thống xà đại thượng, hạ, ngang, dọc khắp năm gian. Các bộ vì được làm giống nhau dạng “Thượng chồng giường, giá chiêng hạ kẻ”. Mỗi bộ vì gồm sáu hàng chân, mái phân thượng tứ hạ ngũ. Cột có kích thước lớn hình đòng đòng. Cột cái đường kính 60cm, cột quân đường kính 51cm, cột hiên đường kính 40cm.
Nhà cầu, nối chính giữa tòa đại đình và hậu cung, gồm 3 gian xây dựng trên khu nền cao 30cm so với nhà ngoài. Hậu cung là một nếp nhà ngang 3 gian xây kiểu tường hồi bít đốc. Mặt ngoài của 2 bức tường hồi đắp nổi đôi rồng lớn chầu mặt hổ phù. Các bộ vì có kết cấu làm giống nhau kiểu “Chồng giường giá chiêng hạ kẻ”.


Nghệ thuật trang trí thể hiện dấu ấn của thế kỷ 18 là các mảng chạm rồng chầu, cá hóa rồng, vân mây, các hình thú, hình người có cánh… Nét tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc thế kỷ 19 là các hình mẫu trang trí sinh động, các mảng chạm khắc mạch lạc, dứt khoát nhưng rất phong phú.
Qua nghiên cứu nội dung lịch sử và khối kiến trúc đình làng, các nhà sử học đã khẳng định, đình Xuân Dục là một trong số các ngôi đình được ra đời rất sớm ở nước ta; là một di tích có vị trí văn hóa - lịch sử cao trong kho tàng di sản văn hóa nước nhà. Sự hiện diện của thần Nam Phổ trong ngôi đình làng đã khẳng định lịch sử lâu đời cùng nguồn gốc tiên rồng của dân tộc ta và bề dày tồn tại của một làng quê truyền thống.
Sự cổ kính và vẻ đẹp của kiến trúc nghệ thuật đình làng Xuân Dục đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng vào nhóm đình tiêu biểu của nước ta. Hằng năm, dân làng Xuân Dục tổ chức lễ hội đình làng rất lớn vào ngày 10/3 âm lịch. Ngoài sự góp mặt của 3 làng kết chạ là Tam Tảo (Bắc Ninh), Cổ Loa, Đông Trù (huyện Đông Anh, Hà Nội), hội làng Xuân Dục còn lôi cuốn đông đảo nhân dân trong vùng và khắp nơi cùng về tham dự.


Trong những ngày lễ hội có nhiều bộ môn thể thao và trò chơi dân gian được tổ chức tưng bừng như: đấu vật, cờ tướng, trò chơi bịt mắt đập niêu, trò chơi đu bay, trò chơi vừa chạy vừa mặc quần áo rồi cả thi đấu chọi gà, thả chim bồ câu. Trên mặt ao bán nguyệt trước sân đình, bồng bềnh chiếc thuyền nan, các liền anh liền chị của quê hương Tam Tảo (Bắc Ninh) còn trổ tài hát quan họ.


Trước đây, hội làng có cả trò chơi thi đi xe đạp chậm nhất trong ô kẻ, đi xe đạp đốt pháo và biểu diễn ngoài trời của đoàn chèo hoặc cải lương được nhân dân mến mộ đón về trình diễn. Tuy nhiên, theo thời gian, các trò chơi, hoạt động này không còn nữa, nhường chỗ cho các môn thể thao mới như cầu lông, bóng chuyền hơi và thể dục dưỡng sinh thu hút nhiều câu lạc bộ trong vùng về tham dự. Tối đến tại sân khấu trung tâm đình làng có các tiết mục văn nghệ của các diễn viên chuyên và không chuyên của 2 làng anh em kết nghĩa Tam Tảo - Xuân Dục, với các giọng ca “cây nhà, lá vườn” thể hiện tình cảm thắm đượm hai thôn kết chạ.
Trong những ngày hội, ngoài các trò chơi thượng võ và văn hóa dân gian, dân làng còn tổ chức đám rước long trọng, để đưa hai vị thần từ miếu Đông - nơi Hai Bà Trưng tế lễ cầu thần Nam Phổ và miếu Đoài - nơi trường học của vị nhân thần Lý Tam Lang về đình dự lễ. Mãn hội các vị thần lại được rước về miếu để thờ phụng, toàn dân trở lại sinh hoạt và làm việc bình thường với cuộc sống an vui và tấm lòng thành kính hai vị Thành hoàng làng.

Bài liên quan
  • Cổng làng Dịch Vọng Sở
    Cổng làng Dịch Vọng Sở (p. Mai Dịch, q. Cầu Giấy) là cổng xây năm Bảo Đại (Bính Tý 1936). Nét trang trí và câu đối vẫn còn. Ngày nay, làng đã thành ngõ nhỏ của phố Trần Bình. Mọi phong tục vẫn giữ nguyên vẹn.
(0) Bình luận
  • Đình Nam Đồng
    Đình Nam Đồng hiện ở số 73 phố Nguyễn Lương Bằng, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội. Đây là ngôi đình cổ của làng Nam Đồng xưa, thờ Thành hoàng là Thái úy Việt Quốc công Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) - vị danh tướng kiệt xuất dưới triều Lý, người có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập của quốc gia Đại Việt ở thế kỷ XI.
  • Đình làng Văn Uyên - Nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và dấu ấn Đức Thánh Nguyễn Siêu
    Nằm bên dòng sông Hồng, đình làng Văn Uyên (nay thuộc xã Nam Phù, TP. Hà Nội) là nơi nhân dân địa phương thờ Đức Thánh Nguyễn Siêu làm Thành hoàng làng. Trải qua nhiều thế hệ, ngôi đình không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa.
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ngôi đình cổ làng Xuân Dục
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO