Nghè Keo

Phương Anh (t/h)| 05/01/2023 15:37

Nghè Keo còn gọi là đền Giao Tất thuộc thôn Giao Tất, xã Kim Sơn, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Làng Keo còn có tên là Cổ Giao, thuộc huyện Long Biên, quận Giao Chỉ. Xưa kia là địa bàn quan trọng ở trung tâm thuộc đồng bằng Bắc bộ, có nghề nấu keo da trâu và nghề sơn son thếp vàng.

Theo truyền thuyết, nghè thờ Đạo Phúc và vợ là Tiên Anh, ông bà Đinh Dự và Mãn Đường Hoa và quận công họ Đỗ.

Bố Đào Phúc là Đào Bột vốn người Thanh Hoá, nhà nghèo phải đi kiếm sống. Đến làng Keo gặp bà Nguyễn Thị Lương cùng nhau kết duyên rồi ở lại quê vợ vừa làm việc vừa học chữ. Sau này ông trở thành thầy giáo ở vùng Dâu, Keo. Hai vợ chồng sinh hạ được một con trai đặt tên là Đào Phúc, Đào Phúc là người khôi ngô tuấn tú, thông minh học một biết mười, văn võ song toàn, tài cao chí lớn. Lúc đi thi đỗ tiến sĩ được vua khen là trang tuấn kiệt và vua đã gả con gái là Tiên Anh cho ông. Vào cuối đời Lý có giặc ngoại xâm, vua cử Đào Phúc giữ chức thượng tướng quân đẹp giặc ngoài biển cả xa xôi. Về phần mình Tiên Anh xin vua lo việc lương thảo cho chồng. Hai người cùng góp phần dẹp tan quân giặc. Sau khi thắng giặc ông bà trở về quê mình, bái tổ đường Giao Tất. Hôm ấy ngày 7 tháng tư trời đất chuyển mình sấm sét nổi lên. Cả hai ông bà cùng hoá ở Cổ Thể (gần Keo) sau đó mối xông lên thành mộ lớn, từ đó dân làng gọi là núi “bi”. Dân địa phương thương tiếc tàu lên vua và tạc tượng lập bàn thờ.

Ông bà Đinh Dự và Mãn Đường Hoa (tổ nghề ca trù).

Theo thần phả do Đông các Đại học sĩ Đào Cử biên soạn đời Hồng Đức thứ 7 (1476) có ghi: vào đời lê Thái Tổ, ở đạo Trường Yên, Hoa Lư, có nhà họ Đinh tên Lễ cùng nhân dân trong vùng theo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh. Ông Đinh Lễ nằm mộng thấy một người xưng là Đông Phương Sóc hiện lên và nói: ta thấy nhà ngươi nhân đức cao đầy, chắc sinh quý tử. Nói xong, bay đi. Đinh Lễ biết đó là mộng bá triều. Vợ ông có một đêm nằm mộng thấy con rắn xanh quấn quanh người. Từ đó bà có thai và sinh con là Đinh Dự vào ngày 6 tháng tư năm Quý Tỵ. Cậu lớn lên khôi ngô tuấn tú lạ thường, tư chất thông minh, đàn, thơ, cờ, hoạ, hát xướng, tài năng không ai địch được. Nhân ngày lễ đi chơi đến chùa Thiên Thai (phủ Thuận An) chàng gặp một người con gái nhan sắc tuyệt trần bèn hỏi, nàng đáp: Em là Đường Hoa Tiên hải, người động Nga Sơn (đạo Thanh Hoá) lấy việc truyền lời ca tiếng hát làm vui. Hai người kết duyên và đã giúp vua giải khuây, quyết bắt giặc Minh. Vương cảm ơn nghĩa ấy mời cơm vợ chồng rồi thưởng tước. Sau đó Đường Hoa nói với chồng là nhờ vượng khí đất trời, nay hợp duyên lành được cùng chồng đi khắp nước, phổ biến ca trù cho nhân dân, nay đã mãn trần thế, xin tạ ơn chàng, nói xong nàng bay mất. Còn Đinh Dự sau khi bái tạ Vương đập đầu vào cột trụ hoá thần rắn xanh. Hôm ấy, ngày 13 tháng 12, Vương lệnh cho các giáo phường đón mỹ tự, đem về thiết lập đền phụng sự, phong Đinh Dự là Thanh Xà đại vương, Mãn Đường Hoa là công chúa và chuẩn cho phường Giao Tất cùng Lỗ Khê đạo Kinh Bắc và 12 giáo phường các nơi trong nước thờ tự làm tổ nghề ca trù.

Thiếu bảo quận công họ Đỗ là hậu thần của làng. Tấm bia hậu ghi về thiếu bảo như sau: Đỗ tướng công tên tự là Như Triều, thuy là Mẫn Đạt, vốn là trọng thần nước Nam, là danh tướng phương Bắc đã từng giúp nhà Lý và được phong tặng: tối thượng tướng quân. Khi thấy đình, chùa hai làng Giao Tất, Giao Tự đổ nát không an lòng. Năm Ất Tỵ theo ý nguyện của dân, ngài bỏ tiền xây 3 gian 2 chái chùa. Năm Đinh Mùi xây thêm toà Thượng điện, Tiền đường, Hậu đường, hành lang hai dãy, Tam quan quy mô cực kỳ lộng lẫy.

Năm Bính Thìn, ngài lại cho hai làng 200 quan tiền, 2 nén bạc, 6 mẫu ruộng phúc đức chia cho 10 giáo nhận cấy cày.

Nghè Keo được dựng ở đầu làng, có nhiều cây cổ thụ, quay hướng tây bắc kiến trúc gồm Tam quan, sân, miếu thờ, Đại bái, Phương đình vàHậu cung ở phía sau. Tam quan xây lối cổng trụ biểu. Thân trụ vuông, 3 mặt gờ nổi, ghi câu đối chữ Hán. Từ cổng trụ xây dựng nối 2 bức tượng nhỏ đắp nổi hình 2 ông hộ pháp. Ngoài Tam quan có một miếu nhỏ thờ Tứ phủ cộng đồng.

Đại bái gồm 5 gian xây trên nền cao kiểu “tường hồi bít đốc”. Phía ngoài xây 2 trụ biểu, đỉnh trụ đắp 2 con nghê châu đầu vào nhau, mái lợp ngói mũi hài cổ, bờ nóc đắp 2 rồng chầu mặt trời.

Phương đình tám mái, bốn góc đao cong, lợp ngói mũi hài cổ, giữa hai mái có hàng chấn song con tiện bằng gỗ.

Hậu cung 3 gian xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngại. Hai hồi xây 2 trụ biểu, đỉnh trụ đắp hình trái dành, vì kiểu chồng rường giá chiêng. Hậu cung đặt 3 bệ thờ. Bệ thờ chính giữa thờ Đào Phúc - Tiên Anh công chúa. Bên trái thờ ông bà Đinh Dự và Mãn Đường Hoa. Bên phải thờ Mẫu và hậu thần. , kiến

Nghè đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sửtrúc nghệ thuật năm 1993.

Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01

Bài liên quan
  • Đình Cù Sơn Trung
    Đình mang tên địa danh của làng Cù Sơn Trung, nay thuộc xã Yên Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội. Thời Lê, Cù Sơn Trung thuộc tổng Hoàng Xá, huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Sau Cách mạng tháng Tám thuộc xã Yên Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây.
(0) Bình luận
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
  • Bảo tàng Tổng cục II (quận Hoàng Mai)
    Toạ lạc tại số 322 đường Lê Trọng Tấn, quận Hoàng Mai, Hà Nội trên khuôn viên rộng 3.500m2, gồm 2 tầng nhà và phần trưng bày ngoài trời, Bảo tàng Tổng cục II hiện lưu giữ 5.830 hiện vật, trong đó có nhiều hiện vật quý hiếm gắn liền với cuộc đời hoạt động của nhiều chiến sĩ tình báo xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với chức năng phục vụ công tác nghiên cứu, tham quan học tập, giáo dục truyền thống, Bảo tàng Tổng cục II chính thức được Bộ Văn hoá - Thông tin công nhận nằm trong hệ thống các bảo tàng cấp 2 toàn quân.
  • Bảo tàng Binh chủng Thông tin (quận Ba Đình)
    Bảo tàng Binh chủng Thông tin thuộc loại hình bảo tàng lịch sử chuyên ngành quân sự, là thể chế văn hoá, có chức năng bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử Binh chủng Thông tin liên lạc nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hoá của cán bộ, chiến sĩ trong Binh chủng và nhân dân, bạn bè quốc tế.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Độc đáo cảnh trai Hà thành mặc váy rước nước trên sông Hồng tại Lễ hội đình Chèm
    Nghi lễ rước nước trên sông Hồng là nét đặc trưng tại Lễ hội đình Chèm với điểm độc đáo là hình ảnh những người đàn ông đội phù giá mặc "váy cuốn" rước nước.
  • Ra mắt cuốn sách mới về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
    Nhà xuất bản Công an nhân dân đã xuất bản cuốn sách “Xây dựng “thế trận lòng dân, huy động sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” của TS, nhà báo Vũ Văn Tiến, Trưởng ban Tuyên giáo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
  • [Podcast]: Nắng từ quê ngoại
    Quê hương tên gọi thân thương gắn liền với cả tuổi thơ. Nó là nơi mà chúng ta thường tưởng nhớ những kí ức đẹp về thời trẻ và những người thân thương. Tản văn "Nắng từ quê ngoại" của tác giả Đinh Tiến Hải mà chúng tôi gửi đến quý vị và các bạn hôm nay là một tác phẩm như thế.
  • Bình đẳng giới tạo điều kiện thúc đẩy nữ lãnh đạo tại Việt Nam
    Với sự hỗ trợ từ cấp Chính phủ, bộ ban ngành tới doanh nghiệp như Unilever Việt Nam, phụ nữ trên dải đất chữ S đang được tạo điều kiện thuận lợi để bứt phá trong mọi lĩnh vực, góp phần thúc đẩy bình đẳng và đa dạng, đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.
  • Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số huyện Mỹ Đức lần thứ III năm 2024
    UBND huyện Mỹ Đức đã tổ chức thành công Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số lần thứ III năm 2024 trong hai ngày 17 - 18/6 với chủ đề “Đồng bào các dân tộc đoàn kết, đổi mới sáng tạo, hội nhập phát huy lợi thế, tiềm năng tích cực xây dựng huyện Mỹ Đức phát triển bền vững”. Đại hội đã tổng kết, đánh giá công tác dân tộc, chính sách dân tộc giai đoạn 2019-2024, đề ra mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ giai đoạn 2024 - 2029, và lựa chọn đại biểu tham dự Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số cấp Thành phố lần thứ IV.
Đừng bỏ lỡ
Nghè Keo
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO