Làng tôi có cây cầu kiều

1. Làng quê thuần Việt thường có mô típ khá quen thuộc đó là cây đa bến nước sân đình, còn ở làng tôi – làng Bình Vọng, xã Thường Tín, TP Hà Nội thì còn tô điểm thêm chiếc cầu gỗ bắc ngang qua ao đình mà người ta gọi là kiến trúc “thượng gia hạ kiều”. Hai bên đầu cầu là 4 tảng đá phiến đã nhẵn nhụi mà các cụ cao niên trong làng dựa vào đó để định tuổi cho cây cầu.

Xa xưa, làng tôi cũng là một ngôi làng chiêm trũng, chủ yếu là trồng lúa cũng không có nghề phụ nào đáng kể. Những ngày hè oi ả hồi chưa có điện, dân làng kéo nhau ra ao đình rất đông, được cái ao đình cũng rộng, lại có hàng muỗm cổ thụ tỏa bóng mát kín mít, không khí trong lành khiến ai cũng mê. Độ tháng năm, tháng sáu hoa sen nở cao hơn cả đầu người, tỏa hương thơm ngát cả làng, tôi nhớ lại cảm giác được đi thuyền rúc mình dưới lá sen vầy nước mát lạnh và sảng khoái, tuổi thơ của tôi cứ được thắm đượm trong mùi sen ngào ngạt của làng quê.

Dĩ nhiên cây cầu gỗ lúc nào cũng chật kín người ngồi vì bắc qua ao, nước mát bốc lên lại có mái che nắng, chẳng cơn nóng nào xâm nhập được lại còn được ngồi ngắm nhìn đàn cá thật lãng mạn, nên thơ. Thuở trước, nhà nào cũng chỉ mái ngói nhà gianh, quanh năm chỉ trông vào hột thóc, hột gạo, mất mùa cái là đói ngay, mà cái đói thì đâu khó để nhận ra. Ấy vậy, vào năm nào đó, cầu gỗ bị hư hại nặng do mưa bão, ngay lập tức bà con xúm vào quyên góp kinh phí gia cố lại. Mỗi nhà một vài trăm cũng gần tạ thóc như chơi nhưng chẳng ai tiếc vì lợi ích chung của cộng đồng. Thế là cầu được cứu và những ký ức tuổi thơ của chúng tôi vẫn còn được vẹn nguyên, cả làng ai nấy đều mừng.

Lớn lên, tôi được đi nhiều làng quê Bắc Bộ khác, thấy ít nơi có cây cầu đẹp như làng mình, bỗng trong tôi dậy nên niềm tự hào to lớn. Tôi chụp ảnh lại và thường khoe với bạn bè về cây cầu gỗ, chỗ này ngày xưa từng chơi đồ hàng, từng câu cá, từng hái lá sen, từng trông thóc rồi chạy thóc lúc ông trời đổ cơn mưa… Điều đáng tự hào nữa là về diện tích tổng thể của cả ao làng, sân đình, sân chùa vẫn còn được giữ nguyên vẹn chứ không bị xê dịch bởi cơn bão đô thị hóa. Chiều đến, sân đình là nơi để mọi người chơi thể thao, ao đình có vài người câu cá, trên cầu có các cụ đang chơi cờ tướng, những giọt nắng vàng xuyên qua khe lá cứ lấp lánh dưới mặt nước, không gian được bảo tồn một cách nguyên vẹn.

Được cái, bây giờ cầu còn là nơi đọc sách của thanh thiếu nhi và người già, vì thư viện thôn ở ngay gần đó. Gọi là thư viện thôn chứ làng hơn 7000 đầu sách, báo, có cả ban quản lý hẳn hoi, rồi lên tivi vài lượt. Làng tôi có tiếng là khoa bảng từ thời phong kiến, tiêu biểu có cụ Trần Lư từng đỗ tiến sĩ và làm quan dưới triều Lê, thế nên đó cũng là động lực để con em trong làng phấn đấu học tập. Rồi như những năm trước cách mạng tháng 8/1945, cụ Nguyễn Văn Tố, Hội trưởng Hội Truyền bá chữ quốc ngữ cũng về làng tôi khai mạc khóa học chữ quốc ngữ đầu tiên ở làng, mà chính xác là ở sân đình, mọi người nô nức đi học để diệt giặc dốt. Cây cầu gỗ là nơi những học sinh đầu tiên ngồi học, là minh chứng khai dân trí, chấn dân khí và hậu dân sinh một thời. Cứ thế mà làng tôi được các làng lân cận biết đến là hiếu học, chăm chữ, người với người sống với nhau tình cảm dẫu nghèo hèn hay giàu có cũng một giàn mọc lên.

2. Cầu làng tôi tuy không phải là di tích cấp nào nhưng là chứng tích lịch sử của tất cả dân làng sau bao thăng trầm, dẫu nhà cao tầng có mọc lên, dẫu bông lúa chẳng còn mọc trên cánh đồng làng nhưng cây cầu vẫn là bất khả xâm phạm, biểu tượng văn hóa và gắn kết tình làng nghĩa xóm. Người ta hiểu được rằng, văn hóa tuy luôn được vun vén, bổ sung nhưng phải có cái cốt của cả dòng chảy lịch sử, không thể chỉ là một lát cắt tạo nên cả một nền văn hóa và tượng trưng cho ngàn đời.

Tôi từng ước ao, sau này lớn lên mình sẽ chẳng đi xa làng vì nếu xa sẽ rất nhớ, nhớ từng con ngõ, nhớ từng bông sen, nhớ hàng cây mái lá… Nhưng chẳng ai chiều lòng người, phận con gái thì phải đi lấy chồng và phải tạm xa cái nơi mình chôn nhau cắt rốn. Tuy vậy, tôi vẫn về thăm làng, thăm cây cầu gỗ những lúc có thể, thấy trẻ con bây giờ vẫn rất say mê với thiên nhiên, vẫn trân trọng giữ gìn nếp làng thật cảm thấy ấm lòng, chỉ mong rằng ngày mai và mãi sau này làng sẽ đứng vững và không bị vặn mình bởi cơn bão kinh tế thị trường hay vì cốt cách văn minh mà lu mờ giá trị truyền thống.

Nếu bạn có cảm tình với cây cầu gỗ, với cảnh quan thiên nhiên làng tôi thì hãy ghé qua thăm nhé, sẽ là một trải nghiệm tuyệt vời cho bạn trong một chuyến đi nhẹ nhàng ra ngoại thành Hà Nội. Hà Nội đâu chỉ có những nhà cao tầng, khu đô thị mà còn có những công trình kiến trúc thấm đẫm văn hóa truyền thống Việt Nam, như cây cầu gỗ ở làng tôi chẳng hạn. Cụ Dương Văn Phi, một bậc cao niên làng tôi thường có những vần thơ rất hay về quê hương, trong đó có cây cầu gỗ, tôi xin được trích mấy câu thơ của cụ thay cho lời kết: Giữa làng tôi, chiếc cầu cong/ Hồng tươi như dáng cầu vồng đón mưa/ Làn mi ai dõi như mơ/ Tự ngàn xưa, tự ngàn xưa hiện về./.