Đi qua Hà Nội

Hướng dẫn viên đưa cho chúng tôi chiếc nón, chỉ cách cắm tai nghe. Tôi chọn một chỗ ngồi thoáng. Tai nghe vừa cắm xong, một giọng nói đã bắt đầu kể về những địa danh chiếc xe sắp đi qua. Rồi xe chuyển bánh. Trên tầng hai chiếc xe buýt không mái che, giữ một kiểu tóc cho ngay ngắn gần như là chuyện không thể. Xe vừa chuyển bánh, gió đã lùa qua mặt, hất những sợi tóc ngang mắt, quấn vào gọng kính. Tôi đưa tay vuốt xuống. Một lát sau, tóc lại tung lên.

Bạn bảo tôi đừng bận tâm đến chiếc máy ảnh. Cứ tự nhiên là chính mình, cứ đón gió, mây trời Hà Nội như cách tôi vẫn thích sống và giao hòa với thiên nhiên.

Tôi thôi nhìn vào ống kính. Tôi đã để tóc mình rối suốt một vòng Hà Nội. Tôi thôi sửa tóc. Cứ để thế mà đi qua Hà Nội.

Những ngày ấy tôi đến Hà Nội để học. Buổi sáng mang sách vở tới lớp, nghe giảng, ghi chép, đọc thêm những điều mình chưa biết. Bốn năm qua, ngoài những giờ đứng lớp với học trò, tôi còn quen với việc tổ chức những khóa học dành cho giáo viên, quen đứng trước đồng nghiệp để cùng nói về một giờ Ngữ văn, một cách đọc, một cách viết. Vậy mà ở Hà Nội, tôi lại được trở về làm học trò. Có lẽ vì thế, buổi trưa ngồi trên tầng cao nhất của một chiếc xe chạy vòng quanh thành phố, tôi cũng vui theo một cách rất học trò.

Xe đi dưới những vòm cây. Từ trên cao nhìn xuống, phố gần mà lại khác. Những mái nhà, ban công, hàng cây già, những ô cửa, những khoảng hồ xanh lần lượt hiện ra rồi lùi lại. Vừa kịp nhận ra một góc phố, xe đã rẽ sang một con đường khác. Có lúc mặt nước bất ngờ mở ra sau những thân cây. Tôi ngoái nhìn, hồ đã khuất. Hà Nội trên chuyến xe ấy không đứng yên cho tôi ngắm.

Qua một ngã tư, thành phố bỗng rộng ra. Qua một ngã năm, những con đường tỏa về nhiều phía, thênh thang dưới mắt. Dòng xe phía dưới vẫn xuôi ngược. Chúng tôi ngồi cao hơn phố một chút, để mặc Hà Nội đưa mình đi.

Gió vẫn thổi. Chiếc khăn xanh trên vai tôi bay lên, mái tóc lại rối. Trong một bức ảnh sau này, tôi thấy mình đang ngẩng mặt cười, vài sợi tóc quấn ngang má. Tôi không nhớ lúc ấy chiếc xe đang đi qua con phố nào. Chỉ nhớ nắng rất sáng, cây rất xanh và lòng mình nhẹ. Sau này xem lại ảnh, tôi mới biết trong lúc mình mải nhìn Hà Nội, cũng có một người lặng lẽ nhìn mình đi qua Hà Nội.

Thích nhất là cây. Có những đoạn xe chạy sát dưới những vòm xanh, cành lá gần ngang tầm mắt. Tôi có cảm giác chỉ cần đưa tay là với được một chiếc lá. Có lúc đứng lên, tán cây gần đến nỗi tưởng như sẽ chạm vào tóc. Tôi cứ ngước nhìn, thích thú như một đứa trẻ.

Một Hà Nội tôi vẫn thường gặp bằng những con phố, mặt hồ, mái nhà, hôm ấy bỗng ở rất gần bằng một cành cây. Trên tầng hai không có mái che. Trời tháng Tám mở ra bát ngát. Mây đi trên đầu. Gió lồng lộng chạy qua những hàng ghế, thổi tung tóc tôi, thổi cả tiếng cười về phía sau. Hóa ra tuổi ngoài bốn mươi vẫn có những ngày muốn ngồi tầng trên cùng.

Thỉnh thoảng tôi quay sang. Người bạn vẫn mang chiếc máy ảnh nặng trước ngực. Bạn không bảo tôi phải đứng thế nào, nghiêng đầu ra sao, cũng chẳng nhắc tôi cười. Chỉ có đôi lúc, giữa tiếng gió, tôi nghe một tiếng máy rất khẽ.

Có khi tôi đang ngước nhìn trời. Có khi đưa tay về phía một cành lá. Có khi chỉ ngồi im, tóc bay rối trước mặt. Bạn chụp ít hơn tôi tưởng. Và ngắm lâu hơn. Buổi trưa trôi nhanh như những khuôn hình ngoài cửa xe.

Nhà hát Lớn hiện ra bên đường, sáng và cổ kính dưới nắng trưa. Những hàng cột trắng, mái vòm, những đường nét đã đi qua hơn một thế kỷ ở ngay bên dòng xe đang xuôi ngược. Trên tầng hai, vài chiếc nón lá nghiêng nghiêng. Trên chuyến xe hôm ấy có cả những người khách nước ngoài. Chúng tôi không quen nhau, nhưng gặp một khoảng phố đẹp là cùng quay sang cười. Họ giơ điện thoại, máy ảnh lên liên tục. Khi xe đi qua một vòm cây rồi bất ngờ mở ra một khoảng trời rộng, có người reo lên: - Wow! Oh, beautiful! Tôi cũng nhìn theo hướng họ nhìn. Có những nơi mình đã biết tên từ rất lâu, đến một ngày nhìn qua sự chăm chú của một người từ phương xa, bỗng thấy mình chưa từng ngắm thật kỹ. Thế là tôi lại được nhìn Hà Nội thêm một lần như thể mình cũng vừa mới đến. Người bạn bên cạnh lại nâng máy lên.

Trong tai nghe, một Hà Nội khác đang lần lượt hiện về. Cột Cờ, Hoàng thành Thăng Long, đền Quán Thánh, chùa Trấn Quốc, Lăng Bác, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hỏa Lò,... Mỗi địa danh vừa hiện ra trước mắt, giọng thuyết minh lại kể thêm một câu chuyện. Lịch sử và văn hóa Hà Nội đi vào chuyến xe bằng những cái tên quen mà mỗi lần nghe lại vẫn thấy có điều gì cần biết thêm.

Từ tầng hai, những nơi từng nằm trong sách vở bỗng có hình khối, màu sắc và khoảng trời riêng. Một bức tường cũ. Một mái ngói. Một hàng cây. Một cánh cổng. Có nơi chỉ kịp nhìn vài phút đã lùi lại phía sau. Hà Nội vừa lộng gió, bát ngát mây trời, vừa trầm mặc trong những địa chỉ đã đi qua bao lớp thời gian.

Có lúc tôi tháo một bên tai nghe. Giọng thuyết minh nhỏ đi.Lập tức tiếng Hà Nội ùa vào: tiếng xe dưới đường, tiếng người, tiếng lá xao xác đâu đó rất gần. Và gió. Gió nhiều đến mức tôi đưa tay vuốt tóc mấy lần rồi cuối cùng mặc kệ. Một người chụp. Một người nhìn. Hà Nội cứ thế trôi qua.

Suốt những ngày ở thành phố, tôi đã đi nhiều. Đi tàu điện đến trường. Đi bộ dưới những hàng cây. Đi tìm tài liệu ở Thư viện Quốc gia, thư viện của viện Khoa học giáo dục, ... Đi giữa những ngày mưa rồi những buổi trời bất chợt hửng nắng. Phần lớn những chuyến đi đều có một nơi cần đến. Riêng trưa hôm ấy, tôi không cần đến đâu cả. Chỉ cần ngồi trên tầng hai và nhìn.

Có lẽ người bạn đã hiểu điều đó từ trước khi hẹn tôi. Bạn đã đi nhiều nơi. Vậy mà điều bạn chọn cho tôi chỉ là một chỗ ngồi cao hơn phố, một vòng xe qua Hà Nội và một buổi trưa để tôi không phải vội. Xe tiếp tục đi dưới những vòm cây. Tôi ngồi giữa trời, tóc vẫn bay rối. Những ngã tư, ngã năm lần lượt mở ra rồi khép lại phía sau. Có lúc tôi mải nhìn đến quên cả tai nghe. Có lúc lại cúi xuống nghe cho hết một câu chuyện về nơi xe vừa đi qua.

Hà Nội trong buổi trưa ấy có hai giọng kể. Một giọng trong tai nghe kể những chuyện đã qua. Một giọng ở ngoài kia: gió, cây, phố xá, những khuôn mặt đang ngước nhìn thành phố và tiếng “beautiful” đầy thích thú của những người khách lạ.

Tôi thích cả hai.

Khi chuyến xe trở về nơi bắt đầu, tôi tháo tai nghe, gỡ chiếc nón xuống. Tóc đã rối tung sau một vòng Hà Nội. Người bạn vẫn mang chiếc máy ảnh nặng bên mình. Chúng tôi đã đi hết một vòng thành phố.

Sau này, bạn gửi ảnh cho tôi. Tôi đăng vài tấm lên trang cá nhân. Nhiều người cùng trầm trồ: “Điện ảnh quá!”. Nhưng điều khiến tôi ngắm những bức ảnh ấy lâu hơn không phải vì mình được chụp đẹp. Mỗi tấm dường như giữ một câu chuyện nhỏ. Đây là Hà Nội của một vòm cây gần đến mức tưởng có thể đưa tay chạm lá. Đây là Hà Nội thênh thang ở một ngã tư, ngã năm. Đây là khoảng trời tháng Tám không có mái xe che phía trên. Đây là tôi, tóc bị gió thổi tung, đang cười mà hình như đã quên mất mình được chụp. Lạ nhất là tôi hầu như không nhớ lúc nào bạn đã bấm máy. Bạn không bắt tôi phải trở thành một người khác trước ống kính. Không sắp đặt một nụ cười, một ánh nhìn, một dáng đứng. Chỉ ngồi yên và đứng lên ở một khoảng vừa đủ để tôi được là mình trong bầu trời Hà Nội. Có lẽ vì thế mà những bức ảnh có câu chuyện. Không phải vì chúng giữ lại tôi đẹp thế nào. Chúng giữ lại một ngày tôi đã vui thế nào. Và phía sau những khuôn hình ấy luôn có một người không xuất hiện trong ảnh: người đã nhẫn nại đợi tôi ở Hàm Cá Mập với chiếc máy ảnh nặng bên mình; người muốn tôi có thêm một trải nghiệm riêng có của Hà Nội khi vào thu; người chỉ bảo tôi cứ tự nhiên đón lấy nắng gió, mây trời Hà Nội theo cách mình thích. Tôi ngắm lại từng tấm ảnh. Có bức, phía sau tôi là một vòm cây đang đổ xuống gần tầng xe. Có bức, những con đường mở ra thênh thang dưới một khoảng trời tháng Tám. Có bức, tóc tôi bay rối, mắt nhìn về đâu đó ngoài khuôn hình. Tôi không nhớ lúc ấy bạn đứng ở đâu. Chỉ nhớ có một ánh mắt trìu mến nhìn mình được là mình. Có lẽ vì thế, mỗi bức ảnh đều giữ được một Hà Nội rất riêng của buổi trưa hôm ấy: cao hơn phố một chút, gần những tán cây một chút và đầy gió trời. Bây giờ nhìn lại, tôi vẫn thích nhất những tấm tóc mình rối nhất.

Trong một tấm, bàn tay tôi vừa đưa lên phía một vòm lá. Tôi không nhìn vào máy ảnh. Có lẽ lúc ấy tôi đang nhìn một khoảng trời nào đó của Hà Nội. Người chụp đứng ngoài khuôn hình. Thành phố cũng còn rất nhiều ở ngoài khuôn hình.

Chỉ có một cành lá tháng Tám vẫn nghiêng về phía tôi, như thể chuyến xe chưa đi qua…/.