Hà Nội, một ngày vừa hửng

Lá xanh trong hơn. Những giọt nước còn đọng trên cành. Giữa khoảng cây vừa được gội rửa, bông lựu đỏ tươi, cánh mỏng, sáng lên dưới chút nắng đầu tiên vừa trở lại. Một bông hoa nhỏ. Một góc quen thuộc. Vậy mà đủ khiến người ta dừng lại. Tôi nhìn bức ảnh rồi nhìn ra ngoài cửa sổ. Hà Nội tháng Tám là thế. Nắng và mưa nhiều khi chỉ cách nhau một quãng rất ngắn. Buổi sáng trời còn trong, đến trưa mây đã sẫm lại. Có hôm mưa làm những vòm cây rũ xuống, những lối đi loang nước; vậy mà chỉ một lát sau, mây mỏng dần, nắng lại rơi trên những mái nhà.

Mùa hạ chưa đi hết. Mùa thu cũng chưa về hẳn. Chỉ có một chút gì đó đang đổi thay rất khẽ trong trời đất. Tôi đến Hà Nội vào khoảng giao mùa ấy.

Ở tuổi ngoài bốn mươi, sau nhiều năm đứng lớp, tôi trở lại làm học trò. Mỗi sáng bước qua cổng 101 Trần Hưng Đạo, đi giữa những tòa nhà cũ và những vòm cây xanh, rồi lên căn phòng học ở tầng năm, tôi mang theo sách, máy tính, sổ ghi chép và những câu hỏi của một người đã đi khá lâu trong nghề dạy học. Những ngày ấy, ngoài những bài học trong lớp, tôi còn học lại một việc tưởng rất đơn giản: nhìn trong hay biết!

Có lần, một người bạn hỏi: - Em thấy có điều gì khác biệt ở cây phượng không? Hoa phượng có gì độc đáo? Tôi nhìn xuống khuôn viên. Cây ở gần khu nhà ăn, nơi tôi đã đi qua nhiều lần. Từ tầng năm, tôi cũng từng nhìn thấy cả tán cây xanh mở rộng phía dưới. Vậy mà đến lúc ấy, tôi mới nhìn kỹ hoa. Không phải màu đỏ rực của những cây phượng đã đi qua bao mùa học trò và bao năm đứng lớp của tôi. Hoa ở đây nở thành từng chùm phớt hồng, có cánh nhạt gần sang trắng, thấp thoáng giữa vòm lá xanh. Màu hoa không cháy lên. Nó dịu xuống. Nhất là sau mưa. Những cánh hoa ướt mềm. Sắc hồng tím nhạt đi trong lá. Từ tầng năm nhìn xuống, cả vòm cây như có một làn màu rất mỏng vừa được đặt vào. Từ hôm ấy, mỗi lần ngang qua, tôi thường ngước nhìn. Không phải để tìm một ý nghĩa nào. Chỉ để xem hôm nay hoa còn nở nhiều không. Từ đó, những bước chân của tôi trong khuôn viên 101 dường như chậm hơn.

Tôi bắt đầu để ý quả hồng xiêm chín rụng gần cổng. Những chùm hoa khế tím nép bên tòa nhà. Những cánh cửa cũ. Khoảng ban công xanh. Những giọt nước còn mắc lại trên lá sau mưa. Có buổi đứng ở tầng năm nhìn xuống, tôi nhận ra giữa rất nhiều màu xanh của cây cối, chỉ một chùm phượng hồng cũng đủ làm khu vườn khác đi.

Tôi thường nhắc học trò phải biết quan sát, biết lắng nghe, biết tìm ra cái riêng trong những điều tưởng quen thuộc. Vậy mà chính ở Hà Nội, tôi lại được nhắc bằng một câu hỏi rất nhẹ rằng đôi mắt của người lớn đôi khi cũng dễ bỏ qua vì đi quá nhanh. Một câu hỏi về hoa. Một bức ảnh sau mưa. Không có lời giảng nào cả. Nhưng từ đó, tôi nhìn chậm hơn.

Hà Nội tháng Tám còn cho tôi một chiếc ô.

Những ngày ấy, trời chợt nắng, chợt mưa. Tôi có thêm một chiếc ô để mang theo. Nó theo tôi qua cổng 101, lên tầng năm, rồi trở về cùng tôi trên những con phố sau mưa. Có ngày trời trong, chiếc ô nằm yên. Có ngày vừa xuống hết cầu thang, ngoài sân đã nghe mưa rơi trên lá. Tôi vẫn mang theo. Hà Nội có những ngày không mưa. Chiếc ô vẫn ở trong ba lô của tôi.

Tôi từng biết Hà Nội qua văn chương. Một Hà Nội của mùa thu, của cốm, của những hàng cây, những con phố cũ, những mái nhà đã đi vào thơ nhạc. Tôi từng giảng cho học trò về vẻ đẹp của thành phố này qua những trang văn. Nhưng phải đến khi sống ở đây trong những ngày tháng Tám, tôi mới có một Hà Nội của riêng mình. Hà Nội ấy không rộng. Chỉ là một khuôn viên tôi đi qua mỗi sáng. Một tầng năm nhìn xuống. Một cây phượng có màu hoa khác với những cây phượng tôi từng biết. Một bông lựu đỏ sau mưa. Một chiếc ô nằm yên trong túi vào ngày trời trong.

Những điều nhỏ bé ấy không chen nhau để thành kỷ niệm. Chúng cứ ở đó, bình thường như một buổi đi học, một lần nhìn xuống sân, một tiếng mưa trên lá. Đến một lúc nào đó, tôi mới nhận ra mình đã bắt đầu nhớ. Có lẽ mỗi người đều có một con đường riêng để bước vào một thành phố. Có người nhớ một con phố. Có người nhớ một mùa cây thay lá. Có người nhớ một món ăn. Còn tôi, mùa thu Hà Nội năm ấy lại đọng vào những thứ bé nhỏ đến mức nếu kể vội, có lẽ chẳng thành chuyện.

Cuối tháng Tám, những buổi sáng bắt đầu dịu hơn. Sau mưa, cây cối xanh đến lạ. Có hôm đứng bên ô cửa tầng năm, tôi thấy thành phố phía xa như vừa được gội sạch. Mái nhà còn ướt. Những vòm cây sẫm màu. Trời cao hơn một chút. Tôi chưa muốn gọi đó là mùa thu. Thu lúc ấy còn mỏng lắm. Chỉ đôi khi một chiếc lá vàng rơi xuống con đường còn ướt, hay một buổi sáng bước ra ngoài thấy không khí bỗng mát hơn hôm trước, tôi mới biết mùa đang chuyển.

Tôi cũng sắp rời Hà Nội. Rồi tôi sẽ về Nghệ An, trở lại lớp học của mình. Những buổi học ở tầng năm sẽ thành ký ức. Cây phượng vẫn ở đó. Hoa lựu rồi sẽ tàn. Mưa tháng Tám sẽ qua. Một mùa khác sẽ đến trên khuôn viên 101. Tôi không biết trí nhớ sẽ giữ lại điều gì. Nó vốn có cách lựa chọn rất riêng. Những chuyện tưởng lớn đôi khi nhạt dần; một chi tiết nhỏ lại nằm yên trong lòng qua nhiều năm tháng.

Có thể sau này tôi sẽ quên hôm ấy là ngày nào. Quên trận mưa bắt đầu từ lúc nào. Quên bức ảnh đến vào giờ nào. Nhưng tôi nghĩ mình sẽ còn nhớ màu đỏ nhỏ bé của bông lựu giữa khoảng xanh vừa qua mưa. Nhớ cây phượng nhìn từ tầng năm, những chùm hoa hồng tím nép trong lá. Và nhớ chiếc ô.

Có một điều gì rất đẹp trong cách con người làm cho nhau nhìn thấy thế giới. Không nhất thiết phải bằng những lời lớn lao. Đôi khi chỉ là hỏi người kia đã nhìn thấy một bông hoa chưa. Dừng lại trước một sắc đỏ sau mưa. Nghĩ đến một chiếc ô khi trời đang mùa chợt nắng chợt mưa. Rồi thôi. Phần còn lại để thời gian cất giữ.

Một buổi chiều, tôi đứng bên ô cửa tầng năm. Phía dưới, cây phượng vẫn xanh. Những chùm hoa phớt hồng nép trong tán lá. Hà Nội vừa mưa xong. Từ một khoảng mây đang mỏng dần, nắng bắt đầu rơi xuống những mái nhà, rất nhẹ. Ngoài cửa sổ, Hà Nội đang hửng nắng. Tôi đứng yên một lát.

Không hiểu sao trong khoảnh khắc ấy, lòng bỗng có một nỗi bâng khuâng rất dịu. Như khi ta biết một mùa đang sang mà không nghe thấy tiếng bước chân của nó. Như khi một điều rất nhỏ đã đi vào ký ức từ lúc nào, đến khi nhận ra thì đã ở đó thật lâu. Tôi khép cửa sổ, đeo ba lô bước xuống cầu thang.

Ngoài sân, nắng còn mới. Chiếc ô nằm yên. Nhưng sắc thu, hương thu, cả dáng thu Hà Nội đã rưng rưng trong lòng tôi…!