Khai quật khảo cổ cửa chính Tử Cấm Thành, phát hiện các dấu tích quan trọng ở di tích Đại Cung Môn

Đại Cung Môn là cửa chính vào Tử Cấm thành được xây dựng vào năm 1833 dưới thời vua Minh Mạng gồm 5 gian nhưng không xây chái, trổ 3 cửa và trong đó cửa chính giữa dành riêng cho nhà vua. Mặt trước Đại Cung Môn hướng ra điện Thái Hòa được xây dựng hoàn toàn bằng gỗ và mặt sau Đại Cung Môn là sân bái mạng có đặt hai chiếc vạc đồng, năm 1947 Đại Cung Môn bị phá hủy hoàn toàn và hiện chỉ còn lại nền móng.

Sau hơn một tháng khai quật 6 hố và kiểm tra 8 hố trên tổng diện tích hơn 60m2 để xác định rõ quy mô, cấu trúc và kết cấu nguyên gốc của nền móng kiến trúc Đại Cung Môn. Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế đã có kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ di tích Đại Cung Môn.

Theo đó, đoàn khảo cổ đã xác định cấu trúc mặt bằng nền móng Đại Cung Môn nằm theo chiều Đông Bắc - Tây Nam có hướng Đông Nam và thẳng trục Dũng đạo từ Ngọ Môn đến điện Kiến Trung, Đại Cung Môn nằm cách móng điện Thái Hòa 18,05m và cách móng điện Cần Chánh là 32,11m. Bên cạnh đó, phát hiện dấu tích 5 dấu vết trụ móng gia cố đỡ chân cột bằng gạch vồ còn nguyên vị trí và 4 dấu vết còn lại của một phần trụ móng gia cố đỡ chân cột

Phía Đông Nam (phía trước) của nền móng kiến trúc Đại Cung Môn còn dấu vết móng bậc bên phải, móng bậc chính giữa và bên trái đã bị phá hủy hoàn toàn. Phía Tây Bắc (phía sau) còn rõ dấu tích của 3 móng bậc cấp gồm chính giữa và bên trái, bên phải.

Từ những dấu vết còn lại, đoàn khảo cổ xác định kiến trúc Đại Cung Môn có mặt bằng hình chữ nhật (dài 23,72m; rộng 12,48m) và có 5 gian đúng với ghi chép của sử liệu với 6 hàng cột. Chiều rộng gian chính giữa 4,80m và chiều rộng trung bình của 4 gian đăng đối hai bên là 4,30m.

Ngoài ra, quá trình khai quật cũng đã thu thập được 402 mảnh hiện vật gồm các hiện vật kiến trúc (đá, đất nung), hiện vật đồ gốm men từ thế kỉ 16 đến đầu thế kỉ 20, đồ sành có niên đại trong khoảng từ thế kỉ 17-18 đến thế kỉ 19-20, kim loại thế kỉ 20.

Để hoàn thiện diện mạo kiến trúc Đại nội Huế và góp phần phát huy giá trị di sản văn hóa thế giới, HĐND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay TP Huế) khoá VIII nhiệm kỳ 2021 – 2026 đã thông qua và phê duyệt dự án phục hồi di tích Đại Cung Môn - Cửa chính Tử Cấm Thành (Đại nội Huế) với tổng mức đầu tư gần 65 tỷ đồng từ nguồn ngân sách TP Huế. Dự án sẽ tu bổ phục hồi phần nền móng Đại Cung Môn bằng gạch vồ, chân tảng cột đá thanh, chống ẩm và chống mối nền, lắp đặt hệ thống chống mối, phục hồi nền, bậc cấp lát đá thanh, tường xây gạch vồ trát vữa tam hợp, bả màu truyền thống.

Phục hồi phần chính của Đại Cung Môn là kết cấu bộ khung gỗ, mái, vách ván, liên ba đố bản, cửa bằng gỗ nhóm II và các cấu kiện được chạm khắc hoa văn, sơn son thếp vàng. Mái lợp ngói âm ống hoàng lưu ly, phục hồi bờ mái, đầu hồi ô hộc khảm sành sứ các hoa văn trang trí và phục chế pháp lam, đỉnh bờ nóc bờ quyết gắn các con giống bằng pháp lam… Ngoài ra, dự án còn tu bổ phục hồi sân trước, sân sau, hệ thống lan can và bình phong sau Đại Cung Môn…