Buồn đêm mưa

Đêm mưa làm nhớ không gian

Lòng run thêm lạnh nỗi hàn bao la…

Tai nương nước giọt mái nhà

Nghe trời nặng nặng, nghe ta buồn buồn

Nghe đi rời rạc trong hồn

Những chân xa vắng dặm mòn lẻ loi…

Rơi rơi… dìu dịu rơi rơi…

Trăm muôn giọt nhẹ nối lời vu vơ…

Tương tư hướng lạc, phương mờ…

Trở nghiêng gối mộng, hững hờ nằm nghe

Gió về, lòng rộng không che

Hơi may hiu hắt bốn bề tâm tư…

Đi giữa đường thơm

Tặng Thạch Lam

Đường trong làng: hoa dại với mùi rơm…

Người cùng tôi đi dạo giữa đường thơm,

Lòng giắt sẵn ít hương hoa tưởng tượng.

Đất thêu nắng, bóng tre rồi bóng phượng

Lần lượt buông màn nhẹ vướng chân lâu:

Lên bề cao hay đi xuống bề sâu?

Không biết nữa. - Có chút gì làm ngợp

Trong không khí… hương với màu 

hòa hợp…

Một buổi trưa không biết ở nơi nào,

Như buổi trưa nhè nhẹ trong ca dao,

Có cu gáy, có bướm vàng nữa chứ,

Mà đôi lứa đứng bên vườn tình tự.

Buổi trưa này xưa kia ta đã đi,

Phải cùng chăng? lòng nhớ rõ làm chi!

Chân bên chân, hồn bên hồn yên lặng

Người cùng tôi đi giữa đường rải nắng;

Trí vô tư cho da thở hương tình,

Người khẽ nắm tay, tôi khẽ nghiêng mình.

Như sắp nói, nhưng mà không; - khóm trúc

Vừa động lá, ta nhận vào một lúc

Cả không gian hồn hậu rất thơm tho;

Gió hương đưa mùi, dìu dịu phất phơ…

Trong cảnh lặng, vẫn đưa mùi gió thoảng…

Trí bâng quơ nghĩ thoáng nhưng buồn nhiều:

“Chân hết đường thì lòng cũng hết yêu”.

Chân đang bước bỗng e dè đứng lại

- Ở giữa đường làng, mùi rơm, hoa dại…

Tràng giang

Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài

                       H.C

Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp,

Con thuyền xuôi mái nước song song.

Thuyền về nước lại, sầu trăm ngả;

Củi một cành khô lạc mấy dòng.

Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu,

Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều

Nắng xuống, trời lên sâu chót vót;

Sông dài, trời rộng, bến cô liêu.

Bèo giạt về đâu, hàng nối hàng;

Mênh mông không một chuyến đò ngang.

Không cầu gợi chút niềm thân mật,

Lặng lẽ bờ xanh tiếp bãi vàng.

Lớp lớp mây cao đùn núi bạc,

Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa.

Lòng quê dợn dợn vời con nước,

Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.

Xuân hành

Lượng xuân trời đất vui chưa hết,

Sông Nhị dòng hăng nước chảy ào.

Máu đời lai láng hòn đất đỏ,

Mạch đời vời vợi lòng sông cao.

Nghe đời bước mạnh vần thế núi

Nghe đời thở mạnh lòa trăng sao.

Ta đi một mình trên đê nhỏ,

Ta góp chân nhanh cùng bốn gió,

Ta đi mau quá tầm chân người,

Ta gặp hồn ta trong vũ trụ. 

Máu xuân chốn chốn sôi mênh mông,

Hoa gọi trời xanh phất quạt hồng.

Ta đi về đâu ta chẳng biết,

Chỉ biết trời xanh là ta say,

Trời xanh hái cụm hoa tinh khiết,

Mỗi bước bừng khơi một suối ngày.

Bà quán bên đường nếp áo nâu,

Xôn xao xuân ý cũng về đâu?

Về đâu thiếu nữ còng vai mạnh

Quá khứ tương lai gánh trước sau?

Về đâu những bước thời gian đã

In dấu mong manh trên cánh đào?

Về đâu hạt bụi vàng thao thức

Theo bánh xe quay vòng khát khao?

Về đâu nhật nồng cùng nguyệt lạnh,

Hai bánh xe quay vòng số mệnh?

Ngồi xe nhật nguyệt cùng Thiên nhiên

Làm bạn đi đường về vô định,

Chỉ biết hôm nay lòng ta vui.

Mà tuổi đất trời còn độ thịnh.

Âm dương chưa hằng mệt,

Bên đường hoa nở tươi.

Mùa vàng đời chửa hết,

Biển vang triều chẳng liệt,

Sóng rủ nhau đi bát ngát cười...

1943

Đoàn thuyền đánh cá

Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then, đêm sập cửa.

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,

Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,

Cá thu biển Đông như đoàn thoi

Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.

Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!

Thuyền ta lái gió với buồm trăng

Lướt giữa mây cao với biển bằng,

Ra đậu dặm xa dò bụng biển,

Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

Cá nhụ cá chim cùng cá đé,

Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,

Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe,

Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.

Ta hát bài ca gọi cá vào,

Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao,

Biển cho ta cá như lòng mẹ,

Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.

Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng,

Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng,

Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông,

Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.

Câu hát căng buồm với gió khơi,

Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.

Mặt trời đội biển nhô màu mới

Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.

Hồng Gai, 4/10/1958

Trò chuyện với Kim tự tháp

Chỉ có trời xanh thay cỏ cây

Mênh mông sa mạc. Cát làm ngày;

Cát làm đêm nữa. Trăng phơi cát

Sao sáng đằng xa hay cát bay?

Vua chúa không yên chịu cát vùi

Trăm kim tự tháp đá chen trời.

Năm nghìn năm đứng cười sa mạc,

Nắm chắc trong tay vĩnh viễn rồi!...

- Kim tự tháp! Ngươi thấy gì tự bấy?

- Thấy gió thổi bốn mùa, cát dậy;

Cát vung lên rát mặt thời gian,

- Kim tự tháp! Ngươi vẫn cười ngạo nghễ?

Chấp năm tháng, xoa những đầu thế kỉ?

- Buổi đầu tiên tôi tưởng vậy, say sưa

Không cho ngày tàn, cắm mặt trời trưa

Trên đỉnh nhọn như kim cương lấp loáng

Trên mũ mão đầu Thiên Vương chói rạng.

- Nhưng rồi sao, Kim tự tháp ngàn năm?

- Trong lòng tôi một xác ép vua nằm;

Dưới chân tôi vạn thần dân chết lụi.

Vua muốn thắng thời gian vòi vọi

Nằm yên trong giấc đá, kín bưng.

Suốt đời vua lo chỗ ngủ cuối cùng,

Ôm cái chết mong thắng dần cái chết.

Thời gian thổi, hồn vua không sợ rét;

Mặt trời quay, trục tháp chẳng mòn xoay.

Vua ngủ yên nhưng tôi thức đêm ngày;

Cát, cát, cát nổi từng cơn dữ dội,

Cát thổi đập vào mình tôi nhức nhối.

Tôi thức vua cho vua biết: giữa trăng sao

Hạn nằm trong vĩnh viễn chẳng còn bao

“Dậy vua ơi! Cái chết chẳng thể rào

Được cái chết”. Vua ngủ mê giấc đá

Lở chân trời nhiều bạn tôi tàn tạ,

Hất ra ngoài vĩnh viễn xác vua phơi...

Tôi thấy thời gian rúng lạnh bốn chân tôi...

- Ngươi còn thấy những gì, Kim tự tháp?

- Từng thế kỉ những đoàn người cúi rạp

Dưới chân tôi rồi biến mất mù tăm...

Nhưng cũng đôi khi có những trán đăm đăm

Soi vằng vặc vào mặt tôi mà hỏi:

“Chất cái chết lên cao, trên mấy tầng mây nổi

Đã tấc nào thành sự sống hay chưa,

Hỡi nghìn năm Kim tự tháp chơ vơ!”

Tôi chết điếng trong lòng tôi tự đó

Tôi chết sững, chết thêm lần nữa

Trong từng vân, từng thớ đá thân tôi...

- Ngươi thấy gì, Kim tự tháp, nữa thôi?

- May tôi còn thấy giữa muôn trùng gió lộng

Thấy cái chết muốn trở thành sự sống

Cát kêu lên nỗi hoài vọng lớn lao:

Là cái chết khô, cát muốn hóa tế bào

Của tươi mát, thịt da, hoa lá...

Thấy cái sống muốn mọc từ cát đá”.

Trong chiều xanh, rìa sa mạc mênh mông

Ngô đầu mùa phơi phới đâm bông.

Bóng Kim tự tháp trải lên bờ sông mát,

(Chuyện ghi lại bên bờ gió cát)

Ai Cập, 7/1962

Các vị La Hán chùa Tây Phương

Các vị La Hán chùa Tây Phương

Tôi đến thăm về lòng vấn vương.

Há chẳng phải đây là xứ Phật,

Mà sao ai nấy mặt đau thương?

Đây vị xương trần chân với tay

Có chi thiêu đốt tấm thân gầy

Trầm ngâm đau khổ sâu vòm mắt

Tự bấy ngồi y cho đến nay.

Có vị mắt giương, mày nhíu xệch

Trán như nổi sóng biển luân hồi

Môi cong chua chát, tâm hồn héo

Gân vặn bàn tay mạch máu sôi.

Có vị chân tay co xếp lại

Tròn xoe tựa thể chiếc thai non

Nhưng đôi tai rộng dài ngang gối

Cả cuộc đời nghe đủ chuyện buồn...

Các vị ngồi đây trong lặng yên

Mà nghe giông bão nổ trăm miền

Như từ vực thẳm đời nhân loại

Bóng tối đùn ra trận gió đen.

Mỗi người một vẻ, mặt con người

Cuồn cuộn đau thương cháy dưới trời

Cuộc họp lạ lùng trăm vật vã

Tượng không khóc cũng đổ mồ hôi.

Mặt cúi, mặt nghiêng, mặt ngoảnh sau

Quay theo tám hướng hỏi trời sâu

Một câu hỏi lớn. Không lời đáp

Cho đến bây giờ mặt vẫn chau.

Có thực trên đường tu đến Phật

Trần gian tìm cởi áo trầm luân

Bấy nhiêu quằn quại run lần chót

Các vị đau theo lòng chúng nhân?

Nào đâu, bác thợ cả xưa đâu?

Sống lại cho tôi hỏi một câu:

Bác tạc bấy nhiêu hình khổ hạnh

Thật chăng chuyện Phật kể cho nhau?

Hay bấy nhiêu hồn trong gió bão

Bấy nhiêu tâm sự, bấy nhiêu đời

Là cha ông đó bằng xương máu

Đã khổ, không yên cả đứng ngồi.

Cha ông năm tháng đè lưng nặng

Những bạn đương thời của Nguyễn Du

Nung nấu tâm can vò võ trán

Đau đời có cứu được đời đâu.

Đứt ruột cha ông trong cái thuở

Cuộc sống giậm chân hoài một chỗ

Bao nhiêu hi vọng thúc bên sườn

Héo tựa mầm non thiếu ánh dương.

Hoàng hôn thế kỷ phủ bao la

Sờ soạng, cha ông tìm lối ra

Có phải thế mà trên mặt tượng

Nửa như khói ám, nửa sương tà.

Các vị La Hán chùa Tây Phương!

Hôm nay xã hội đã lên đường

Tôi nhìn mặt tượng dường tươi lại

Xua bóng hoàng hôn, tản khói sương.

Cha ông yêu mến thời xưa cũ

Trần trụi đau thương bỗng hóa gần!

Những bước mất đi trong thớ gỗ

Về đây, tươi vạn dặm đường xuân.

27/12/1960

..................................................................................

Thơ tuyển rút từ tập “Tuyển tập Huy Cận”

NXB Văn học 1986