Hà Nội tiên phong thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa"

Xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”

Qua 40 năm đổi mới, Thủ đô Hà Nội đã đạt được những thành tựu toàn diện về kinh tế, xã hội và hệ thống chính trị. Để tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, cấp xã, phường hiện nay cần phải chuyển mình trở thành không gian tổ chức phát triển, nơi trực tiếp đưa chính sách vào đời sống. Tuy nhiên, thực tiễn cấp cơ sở vẫn còn những hạn chế như kinh tế nhỏ lẻ, quản trị nặng tính hành chính, hạ tầng chưa đồng đều và chịu nhiều áp lực về môi trường, an ninh mạng cùng quản trị số. Thực trạng này đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý theo hướng hiện đại, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo.

"Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường Xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố Hà Nội" là yêu cầu có ý nghĩa chính trị, xã hội và thực tiễn sâu sắc; vừa cụ thể hóa các giá trị, mục tiêu, đặc trưng của chủ nghĩa xã hội Việt Nam trong điều kiện phát triển mới của Thủ đô, vừa tạo cơ sở kiểm nghiệm, hoàn thiện mô hình quản trị cấp cơ sở hiện đại, dân chủ, kỷ cương, nhân văn, phát triển, phù hợp với yêu cầu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.

Nền tảng lý luận từ các đặc trưng của Chủ nghĩa Xã hội Việt Nam

Đề án được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận về mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam với ba trụ cột cơ bản bao gồm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Ba trụ cột này cùng với tám đặc trưng cốt lõi của chủ nghĩa xã hội Việt Nam chính là hệ giá trị để cụ thể hóa thành các tiêu chí, chuẩn mực tại cấp cơ sở. Hệ thống đặc trưng đó bao gồm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; xã hội do Nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; và cuối cùng là có quan hệ hữu nghị, hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới. Các đặc trưng này gắn kết hữu cơ, bổ sung cho nhau để cùng hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân. Mô hình thể hiện bước phát triển mới về chất thông qua việc tổ chức lại không gian phát triển, tái cấu trúc các hoạt động kinh tế xã hội và đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Các nhóm nhiệm vụ chiến lược nhằm hiện thực hóa mô hình xã, phường kiểu mẫu tại Hà Nội

Để hiện thực hóa mục tiêu tối thượng là nâng cao chỉ số hạnh phúc của Nhân dân, đề án đẩy mạnh triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ từ quản trị, kinh tế đến xã hội và môi trường. Về mặt quản trị và hệ thống chính trị, tổ chức Đảng được xây dựng vững mạnh để giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo, trong khi chính quyền chuyển sang mô hình kiến tạo phục vụ trên nền tảng số. Mọi hoạt động quản lý được tích hợp minh bạch qua cơ chế một địa bàn, một bộ dữ liệu, một kế hoạch, cho phép người dân tham gia giám sát thực chất và trực tiếp chấm điểm bộ máy chính quyền. Về kinh tế và hạ tầng, hạ thuật kỹ thuật cùng xã hội được quy hoạch đồng bộ theo triết lý làng trong phố, phố trong làng. Nền kinh tế địa phương được tái cấu trúc từ tự phát sang tổ chức theo không gian quy hoạch, hình thành các cụm kinh tế cơ sở như làng nghề, thương mại dịch vụ và kinh tế đêm, đồng thời thúc đẩy kinh tế hợp tác, liên kết hộ kinh doanh với doanh nghiệp để phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn và số hóa dựa trên đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, công tác an sinh xã hội được quản lý chính xác qua hồ sơ số, ưu tiên tạo sinh kế và chăm lo cho các nhóm yếu thế theo nguyên tắc không ai bị bỏ lại phía sau. Văn hóa và con người Hà Nội thanh lịch, văn minh được chú trọng phát triển, biến các di sản thành nguồn lực nội sinh thông qua công nghiệp văn hóa quy mô cộng đồng, tạo đòn bẩy quản trị sự đa dạng trong bối cảnh gia tăng dân số cơ học và di cư. Đối với môi trường và an ninh, môi trường sinh thái được bảo vệ chủ động ngay từ khâu quy hoạch không gian, áp dụng phân loại rác tại nguồn hướng tới văn minh sinh thái. Công tác quốc phòng, an ninh được giữ vững nhờ thế trận an ninh nhân dân, chủ động phòng ngừa nguy cơ từ sớm, chú trọng an ninh mạng, an toàn dữ liệu số và nâng cao năng lực phòng thủ dân sự tại chỗ. Làm động lực cho toàn bộ mô hình này chính là làn sóng chuyển đổi số toàn diện nhằm vận hành chính quyền số dựa trên dữ liệu, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và phổ cập kỹ năng số để xóa nhòa khoảng cách công nghệ cho người dân.

Chọn Phúc Thịnh và Thư Lâm làm đòn bẩy thí điểm để nhân rộng ra toàn Thủ đô

Thành phố lựa chọn hai xã liền kề là Phúc Thịnh và Thư Lâm để triển khai thí điểm song song. Khu vực này hội tụ đầy đủ các tiêu chí về tổ chức không gian, còn nhiều dư địa phát triển và thuận lợi kết nối giao thông. Mô hình thí điểm này được kỳ vọng đến năm 2030 sẽ cơ bản hoàn thiện để nghiên cứu hợp nhất thành một chỉnh thể có quy mô đáp ứng nhu cầu sinh sống của khoảng 700.000 dân. Song hành với đó, 124 xã, phường khác trên địa bàn cũng sẽ áp dụng ngay các tiêu chí phù hợp từ năm 2026. Lộ trình của đề án được chia làm hai giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2035. Giai đoạn đầu từ năm 2026 đến năm 2030 sẽ tập trung ban hành các kế hoạch, dự án thành phần và bố trí nguồn lực trong năm 2026, sau đó triển khai đồng bộ tại địa bàn thí điểm gắn với kiểm tra, giám sát từ năm 2027 đến năm 2030, kết thúc bằng đợt sơ kết và hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá vào năm 2030. Giai đoạn tiếp theo từ năm 2031 đến năm 2035 sẽ là thời gian tiếp tục duy trì, nhân rộng và đẩy mạnh các kết quả đạt được để đi đến tổng kết toàn diện đề án vào năm 2035.

Đáng chú ý, thành phố quán triệt nghiêm túc nguyên tắc không làm phát sinh thêm đầu mối tổ chức trung gian và không làm tăng biên chế trong suốt quá trình triển khai. Thay vào đó, mọi nguồn lực tập trung hoàn toàn vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ số và giám sát kết quả thực hiện theo thời gian thực. Việc xây dựng và hoàn thiện mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” thể hiện rõ nét tính tiên phong, gương mẫu của Đảng bộ, chính quyền cùng Nhân dân Thủ đô. Thực hiện thành công đề án này sẽ góp phần quan trọng đưa Hà Nội trở thành hình mẫu tiêu biểu về phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại và nhân văn, đúng với tinh thần xây dựng Thủ đô kiểu mẫu mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng./.