Hà nh trình tìm nơi vua Trần Nhân Tông băng hà

Ngủ lại chùa Hồ Thiên một đêm, sớm hôm sau, tôi và anh Tuấn “ người dẫn đường, tiếp tục cắt rừng nhằm hướng đỉnh Vây Rồng. Theo anh Tuấn, nếu đi liên tục thì mới kịp vử Trại Lốc, chứ cứ vừa đi vừa vạch vẽ từng lùm cây bụi cử tìm phế tích, thì có mà cả tuần không đi hết được các di tích ở sườn Tây Yên Tử nà y. Anh Tuấn bảo: Chỗ nà o cũng bị giật mìn, bị đà o phá, đập nát như nhau mà thôi, cổ vật quý hiếm đửu đã mất sạch sẽ cả rồi, nên có tìm hiểu nữa thì cũng chỉ có vậy mà thôi.

Người dẫn đường và phóng viên trên hà nh trình từ Hồ Thiên lên núi Vây Rồng.

Lời anh Tuấn thật đau lòng, khiến tôi cháº³ng còn hy vọng gì tìm được một di tích nguyên vẹn. Con đường từ núi Phật Sơn lên đỉnh Vây Rồng, nơi có am Ngọa Vân nổi tiếng, có rừng trúc Phật hoà ng Trần Nhân Tông hóa trong thế sư tử tọa khá dốc. Cuốc bộ đến bở hơi tai thì lên đến một đỉnh núi. Đỉnh núi nà y khá lạ, chả có cây cối gì, chỉ có những bãi cử và những tảng đá khổng lồ xám xịt lô nhô cùng với gió thổi như bão. Anh Tuấn bảo, nơi nà y người dân gọi là khu Đá Chồng.

Một góc núi Đá Chồng.

Đứng trên những tảng đá nặng cả trăm tấn ở khu Đá Chồng, có thể quan sát 3 hướng Đông, Tây, Nam với tầm nhìn rất rộng. Những ngà y trời trong xanh, có thể nhìn tới tận tỉnh Hải Dương và rõ một một sườn Đông Yên Tử với thị xã Uông Bí dưới chân núi. Theo anh Tuấn, hồi các nhà khoa học đà o bới ở khu vực nà y, anh cũng tò mò lên xem. Có nhà khoa học nói với anh rằng, nơi đây từng là một di tích lớn. Tôi nhìn quanh khu vực rộng mênh mang, chỉ thấy vương vãi một số tảng đá, chân đế, gạch ngói thời Trần, Lê, tuyệt nhiên cháº³ng còn dấu tích gì rõ rệt.

Từ núi Đá Chồng có thể quan sát được rất xa.

Sau nà y, đọc một số tà i liệu của nhà khảo cổ Nguyễn Văn Anh (Viện Khảo cổ) mới biết rằng, khu vực Đá Chồng rộng mênh mông, hà ng chục ha, trên đỉnh một ngọn núi gọi là Đèo Voi, từng là khu vực đậm đặc các di tích. Các di tích phân bố kéo dà i từ chân núi lên đến đỉnh Đá Chồng cao 621m so với mực nước biển. Các kiến trúc bao gồm hồ nước, khu vườn tháp, khu trung tâm và tịnh am. Khu vực nà y nằm trong quần thể Ngọa Vân am của sườn Tây Yên Tử. Hiện tại, khu di tích khổng lồ, từng là thắng địa bậc nhất Yên Tử nà y không còn dấu tích nà o rõ rệt, ngoà i hồ nước rộng 2ha trên đỉnh núi vẫn tồn tại hà ng triệu năm nay.

à”ng Thịnh bảo rằng, các di tích ở núi Đá Chồng đã bị phá sạch.

Hồ nước là nơi ông Thịnh lập cứ địa sinh sống. à”ng chủ gia trang trên đỉnh Yên Tử nà y trồng khoai môn, thả trâu bò, cá mú xuống hồ và sống như một người rừng. Theo tà i liệu của nhà khảo cổ Nguyễn Văn Anh, phía bử Tây Bắc của hồ nước, trên ngọn quả đồi từng là một khu vườn mộ tháp có quy mô khá lớn. Tuy nhiên, ông Thịnh bảo, giử vườn mộ tháp ấy chỉ còn lại những tảng đá đổ vật ngang ngửa. Bọn đà o trộm đồ cổ đã phá nát từ lâu rồi. Ngoà i vườn mộ tháp, thì khu vực Đá Chồng còn hà ng chục dấu vết di tích khác, gồm khu trung tâm, khu tịnh thất, vườn chùa, đặc biệt là dấu vết các lò nung.

Như vậy, khu vực nà y ngoà i các di tích mộ tháp, am, chùa, còn là khu vực công xưởng lớn, sản xuất các vật liệu kiến trúc phục vụ cho việc xây dựng hệ thống Ngọa Vân. Đứng ở khu vực Đá Chồng, nhìn vử hướng Đông, thấy có một ngọn núi mử ảo như bậc thang gồm 3 bậc. Nơi đó, trong chính sử ghi rằng, có một ngôi chùa mang tên Ba Bậc, nằm trên đường hà nh hương từ Tây sang Đông Yên Tử và ngược lại. Tôi đã cuốc bộ dọc sườn đỉnh núi cheo leo, lên tận thượng nguồn suối Bạc và suối Và ng, gọi là Ngã Ba Mà i Dao để tận mắt ngôi chùa nổi tiếng, kết nối sườn Đông và sườn Tây Yên Tử. Tuy nhiên, thứ còn lại chỉ là dấu vết các di vật. Ngôi chùa nổi tiếng khi xưa chỉ còn lại là một nửn móng, gồm 3 lớp bó vỉa bằng đá cuội, cùng những chân tảng. Đạo tặc đã cơ bản phá xong ngôi chùa ngự trên lưng chừng dãy Yên Tử nà y.

Đỉnh Vây Rồng nhìn từ núi Đá Chồng.

Quay trở lại khu vực Đá Chồng, chúng tôi tiếp tục vạch rừng trúc mênh mang tìm những di chỉ khảo cổ ẩn hiện trong rừng già . 700 năm là một khoảng thời gian rất dà i, đủ để những thân cây lớn lên, rồi đổ xuống nhiửu lần, tạo ra lớp mùn đất nhấn chìm những di tích quan trọng. Đây đó, bên con suối, hoặc chặt dây rừng lần theo những bậc đá rêu phong, tôi vẫn tìm thấy những dấu tích đổ nát của những am đá, những tháp đá, nửn cũ những công trình gạch đá 700 tuổi. Cả một thời đại huy hoà ng đã bị lãng quên, bị cử mọc bít lối một cách đau lòng. Vừa vạch trúc đi, tôi vừa tự hửi, không biết Điửu Ngự giác hoà ng Trần Nhân Tông nằm chết ở đâu nếu không phải khu vực trúc ken dà y nà y? Cháº³ng có thứ cây gì mạnh mẽ như trúc. Hễ trúc đã mọc lên, thì đố cây gì sống được. Mặc dù có sức sống rất mãnh liệt, nhưng mỗi loà i trúc chỉ sống được ở một độ cao và môi trường nhất định.

Một di tích còn khá nguyên vẹn của khu vực Ngọa Vân 3.

Suốt hai ngà y đi ròng rã, từ Đông sang Tây, rồi từ Tây sang Bắc, tôi thấy đây quả là khu rừng trúc đẹp, với những thân trúc vừa phải, mọc ken đặc, mà nhìn từ trên cao xuống, như mặt biển xanh nhấp nhô sóng khi những cơn gió núi thổi qua. Một thứ cảnh chỉ có thể tả bằng hai chữ: Tiên cảnh. Xuyên qua đại ngà n trúc tít hút, thì một không gian rộng lớn khá bằng pháº³ng hiện ra. Đó là mửm một ngọn núi. Tại đây, vẫn còn dấu tích rõ rà ng của một tòa nhà lớn. Xung quanh tòa nhà chỉ còn lại 4 bức tường đá dà y là hà ng loạt di chỉ, với những tảng đá chân cột thể hiện nơi đây từng là những tòa ngang dãy dọc. Suốt hà nh trình dọc ngang Yên Tử, có lẽ, đây là một công trình mà tôi thấy còn nguyên vẹn và rõ rà ng nhất.

Rất nhiửu phiến đá chân tảng lớn còn sót lại ở Ngọa Vân 3.

Cho đến bây giử, chưa nhà khoa học nà o dám kháº³ng định chính xác tên của quần thể di chỉ nà y. Nhà khảo cổ Nguyễn Văn Anh cũng mới chỉ tạm gọi đây là khu vực Ngọa Vân 3 mà thôi. Theo đó, đây là khu vực trung tâm của núi Vây Rồng, nằm ở độ cao trung bình 588m so với mặt nước biển. Đây là khu vực có diện tích lớn nhất của khu Ngọa Vân và là điểm có mật độ di vật đậm đặc. Mặt nửn của khu vực rộng lớn nà y vẫn còn nguyên vẹn với hệ thống bó vỉa bằng đá gồm nhiửu cấp, cắt sâu và o sườn núi tạo thà nh bức tường vững chắc. Tòa nhà bằng đá có mặt tiửn gồm 3 cửa vòm cuốn, 4 hướng đửu có cửa. Trên cửa chính của tòa nhà vẫn còn bức hoà nh phi đắp nổi hình chữ nhật, trong đử 3 chữ Hán là Ngọa Vân tự. Hai cột ngoà i cùng có đôi câu đối, nhưng đã mử tịt, nên các nhà khoa học cũng không thể đọc nổi.

Toà n cảnh khu vực Ngọa Vân 3, nơi từng có những di tích đồ sộ.

Tòa nhà nà y chỉ mất phần mái, nên việc trùng tu rất khả thi. Việc bảo quản, giữ gìn tòa nhà khửi sự phá hoại của những kẻ săn cổ vật là việc rất cần thiết. Phía mặt tiửn của tòa nhà là một không gian rộng. Tại đây, rất nhiửu tảng kê chân cột khổng lồ , với đường kính u tròn lên tới gần 1 mét. Điửu nà y chứng tử, nơi đây từng có những công trình rất đồ sộ, nguy nga. Theo nhà khảo cổ Nguyễn Văn Anh, nơi đây có thể là khu vực có quy mô lớn nhất của Ngọa Vân dưới thời Trần. Các nhà khoa học đã tiến hà nh đà o thám sát trong khu vực, phát hiện vô số di vật thời Trần và Lê. Những món đồ sà nh, gốm, sứ thu được khá nhiửu, mặc dù đạo tặc đã tà n phá di tích, đà o bới nham nhở khắp nơi trong suốt nhiửu năm ròng.

Còn tiếp...