Media

Bài cuối: Thủ đô Hà Nội tiên phong kiến tạo, bồi đắp “sức mạnh mềm” quốc gia

Nội dung: Quỳnh Phạm - Đình Thế/ Thiết kế: Trung Kiên • 17/07/2026 09:53

Với tư cách Thủ đô - trái tim của cả nước, ngay khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Thành ủy Hà Nội đã tiên phong ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW với tầm nhìn, tư duy chiến lược kiến tạo, đánh thức những mạch ngầm di sản, biến tài nguyên văn hóa thành động lực phát triển.

Trong chiến lược phát triển Thủ đô, qua các thời kỳ, đặc biệt gần đây, Thành ủy Hà Nội luôn khẳng định quan điểm: Văn hóa là nền tảng - Sáng tạo là động lực - Hội nhập nâng tầm vị thế. Trong kỷ nguyên mới, Thủ đô Hà Nội lấy văn hóa làm sức mạnh mềm, bảo tồn và phát huy truyền thống ngàn năm văn hiến, lấy con người Hà Nội làm trung tâm cùng với văn hóa Thăng Long - Hà Nội tạo lợi thế cạnh tranh khác biệt.

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới, Hà Nội xác định phát triển văn hóa và xây dựng con người Thủ đô là nhiệm vụ chiến lược, là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm cho phát triển nhanh, bền vững.

Thành phố tập trung phát triển công nghiệp văn hóa, mở rộng không gian sáng tạo, phát huy giá trị hệ thống di sản Thăng Long - Hà Nội gắn với du lịch và kinh tế sáng tạo; lan tỏa các giá trị văn hóa trong đời sống xã hội, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh; khẳng định Thủ đô “Phát triển - Bản sắc - Sáng tạo”, định vị rõ hơn thương hiệu Hà Nội hào hoa, sáng tạo và hội nhập”.

Trong dòng chảy của lịch sử, Hà Nội luôn khẳng định sứ mệnh tiên phong, gương mẫu, dẫn dắt mở đường. Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình, mà phải đóng vai trò dẫn dắt, lan tỏa, tạo động lực cho cả vùng và cả nước. Việc Thành ủy Hà Nội nhanh chóng ban hành Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã cho thấy sự nhạy bén chính trị, vừa thể hiện tính tiên phong, gương mẫu tuyệt đối của Thủ đô trên mặt trận văn hóa.

Sự tiên phong ấy nằm ở tư duy hoạch định vĩ mô và tầm nhìn dài hơi của Hà Nội. Lần đầu tiên, sự phát triển văn hóa của Thủ đô không bị đóng khung trong những mục tiêu nhiệm kỳ ngắn hạn, mà được đặt vào một hệ tọa độ không gian - thời gian dài khi gắn phát triển văn hóa với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và Luật Thủ đô (sửa đổi).

Minh chứng là, Chương trình hành động số 08-CTr/TU gắn kết chặt chẽ với Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ thiết lập Trục Đại lộ cảnh quan Sông Hồng là trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo dọc sông Hồng, là trục phát triển kinh tế - xã hội và biểu trưng cho Hà Nội “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, biểu tượng mới của Thủ đô.

Tại đây, Hà Nội sẽ quy hoạch Trung tâm văn hóa nghệ thuật Thành phố với công năng tổ chức hội nghị, quảng trường, tượng đài độc lập và khu công nghiệp văn hóa kết hợp thương mại dịch vụ với quy mô dự kiến 20-30 ha. Đồng thời, Thành phố hướng tới xây dựng mới các công trình văn hóa mang tính biểu tượng thời đại với các dự án: Nhà hát Opera Hà Nội (khu vực Tây Hồ), Cung triển lãm quy hoạch Thủ đô, Nhà hát nghệ thuật Xiếc,...Ngoài ra, Hà Nội cũng tiến tới xây dựng mới Nhà hát cấp Thành phố tại khu vực Công viên Võ Thị Sáu và mở rộng, phục dựng không gian lịch sử di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Chính quyền Thủ đô đồng thời chuyển đổi công năng các cơ sở công nghiệp cũ trong nội đô để xây dựng các thiết chế văn hóa, các tổ hợp không gian sáng tạo, bảo tàng nghệ thuật kết hợp không gian cây xanh; bố trí quỹ đất hoàn thiện các Trung tâm văn hóa thể thao cấp xã, phường theo mô hình chính quyền hai cấp.

Bên cạnh đó, Hà Nội tiên phong thông qua thể chế hóa các chính sách văn hóa vào luật để tạo ra một bộ khung pháp lý đặc thù, vượt trội nhằm “cởi trói” cho các nguồn lực. Đó là bước đi, hình bóng của một đô thị hiện đại và kết nối toàn cầu trong tương lai gần khi sử dụng luật pháp để bảo vệ di sản, dùng quy hoạch để mở đường cho sáng tạo trước "cơn lốc" đô thị hóa. Khi tầm nhìn vắt qua một thế kỷ, những quyết sách hôm nay của Hà Nội đưa ra trong Chương trình hành động số 08 sẽ không bị vụn vặt, chắp vá.

Trên bình diện khác, Hà Nội còn tiên phong là địa phương đầu tiên nhận diện sâu sắc và đưa ra thông điệp mạnh mẽ về việc xây dựng “văn hóa trong chính trị”, “văn hóa công vụ” làm gốc rễ để tạo dựng niềm tin xã hội – một điểm nghẽn mà nhiều nơi vẫn né tránh. Đưa trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trở thành một tiêu chuẩn văn hóa, Hà Nội đã, đang kiến tạo một xã hội văn minh, nơi bộ máy hành chính không còn những cá nhân xa rời, né tránh nhân dân. Khi người cán bộ trọng danh dự, tận tụy phục vụ, minh bạch trong điều hành sẽ tạo thành tấm gương phản chiếu môi trường văn hóa lành mạnh nhất để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành, kiến tạo niềm tin, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Không những vậy, hệ giá trị cốt lõi “thanh lịch, văn minh, trách nhiệm, nghĩa tình” được nhấn mạnh trong Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội, tiếp tục khẳng định đây là chiếc “áo giáp văn hóa” bảo vệ người Hà Nội khỏi sự xâm nhập của sự lệch chuẩn, thực dụng trong nền kinh tế thị trường.

Cốt cách Tràng An ngày nay không chỉ là lời ăn tiếng nói nhẹ nhàng, mà phải được biểu hiện bằng thái độ sống có trách nhiệm với cộng đồng, bằng tinh thần thượng tôn pháp luật và khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động toàn cầu. Bản sắc ấy được định hình vững chắc, nhấn mạnh trong Chương trình hành động số 08 sẽ là nền tảng để Thủ đô, con người Hà Nội tự tin kết nối toàn cầu mà không sợ bị hòa tan, phai nhạt bản sắc.

Với tư duy hành động “Kỷ cương, chuyên nghiệp - Đổi mới, sáng tạo - Hiệu quả, bền vững”, Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội đã đặt ra 10 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Các nhóm giải pháp là một hệ thống logic và mang tính đột phá, tạo thành 3 mũi nhọn chiến lược để phát triển văn hóa Thủ đô đúng với định hướng “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập – Kết nối”, là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển, bảo đảm các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống, khẳng định vai trò tiên phong trong công cuộc phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thứ nhất, đột phá về tư duy và thể chế với các giải pháp: đổi mới tư duy, phương thức phát triển văn hóa Thủ đô; hoàn thiện thể chế, chính sách theo Luật Thủ đô và quy hoạch phát triển văn hóa gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm; huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển văn hóa. Sự đổi mới tư duy và phương thức phát triển văn hóa Thủ đô là “chìa khóa” mở ra mọi cánh cửa. Bởi suốt một thời gian dài, chúng ta lúng túng giữa bảo tồn và phát triển văn hóa.

Nay, bằng việc hoàn thiện thể chế theo Luật Thủ đô và huy động hiệu quả các nguồn lực, Hà Nội đang chuyển từ “quản lý văn hóa” sang “kiến tạo môi trường văn hóa”. Việc cho phép hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa, hay thương mại hóa các không gian di sản một cách bài bản chính là điểm bứt phá để văn hóa tự nuôi sống mình và làm giàu cho đất nước.

Thứ hai, đột phá về hệ sinh thái và kinh tế văn hóa. Đây là hạt nhân của toàn bộ Chương trình số 08 của Thành ủy. Hà Nội tiếp tục khẳng định phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường các dịch vụ văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời định vị thương hiệu: Hà Nội – Thành phố sáng tạo trong khu vực và thế giới. Kết hợp với động lực từ khoa học công nghệ, chuyển đổi số và việc xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, Hà Nội hiện thực hóa các cam kết, sự sáng tạo bởi di sản văn hóa thay vì được “bảo quản” sẽ được đánh thức, hòa vào nhịp sống hiện đại.

Sự bùng nổ của các sân khấu nghệ thuật thực cảnh, các không gian sáng tạo tại Hà Nội thời gian qua tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Tháp Rùa hồ Gươm, di tích Hỏa Lò...đã chứng minh cho điều đó. Sự giao thoa đỉnh cao giữa ánh sáng, âm thanh 3D mapping và chiều sâu lịch sử đã tạo nên những chương trình nghệ thuật mãn nhãn, chứng minh sức hút mãnh liệt và khả năng tạo ra kinh tế của các sản phẩm công nghiệp văn hóa của Hà Nội khi được đầu tư xứng tầm.

Nếu dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Văn Miếu - Quốc Tử Giám tới đây, Hà Nội áp dụng đúng bộ giải pháp của Chương trình hành động số 08, Văn Miếu – Quốc Tử Giám sẽ trở thành trung tâm của một chuỗi cung ứng dịch vụ sáng tạo, từ xuất bản, thiết kế đồ họa mang âm hưởng đạo học, đến những sản phẩm công nghệ thực tế ảo cho phép du khách toàn cầu “bước” vào lớp học của thầy giáo Chu Văn An nhiều thế kỷ trước.

Bên cạnh đó, những nhà máy cũ, rêu phong hay những bãi bồi ven sông Hồng, một hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo đa dạng đang hình thành tại Hà Nội. Rõ ràng, Hà Nội đã nói là làm và đã thực hiện đúng cam kết người dân là trung tâm (vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng thụ hưởng) và doanh nghiệp là động lực.

Thứ ba, đột phá về cội nguồn nhân văn và hội nhập. Mọi sự phát triển đều trở nên vô nghĩa nếu bỏ quên con người. Giải pháp về phát triển và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam gắn với xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, trách nhiệm, nghĩa tình; hình thành môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, sáng tạo, văn minh, hiện đại; xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, văn hóa công vụ, trách nhiệm nêu gương, xây dựng niềm tin của nhân dân và xã hội đã định hình lại hệ giá trị cốt lõi: Con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, trách nhiệm, nghĩa tình và văn hóa nêu gương trong hệ thống chính trị.

Cùng với đó, việc đầu tư mang tính quyết định cho nguồn nhân lực và chủ động hội nhập, tiếp thu tinh hoa nhân loại mà Thành ủy Hà Nội đã đặt ra trong Chương trình hành động số 08-Ctr/TU chính là cách Hà Nội định vị, bồi đắp, gia tăng “sức mạnh mềm” trong kỷ nguyên mới.

Nếu “3 mũi nhọn chiến lược” phát triển văn hóa Thủ đô được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Hà Nội thực sự là điểm đến hấp dẫn, từng bước khẳng định là trung tâm văn hóa – sáng tạo có sức lan tỏa trong khu vực và quốc tế. Chúng ta sẽ có một Thủ đô Hà Nội mà ở đó, truyền thống văn hóa ngàn năm hiện hữu và không cản bước hiện đại, một Thành phố phát triển bền vững, có đóng góp đáng kể bởi các tài nguyên văn hóa từ di sản, văn học, điện ảnh, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn…

Có thể khẳng định, Chương trình hành động số 08-CTr/TU đã khẳng định tầm vóc, một bước ngoặt về nhận thức, nhất là trả lại cho văn hóa vị trí xứng đáng là trung tâm của sự phát triển bền vững của Thủ đô. Tầm quan trọng của Chương trình nằm ở chỗ đã phác họa đường đi nước bước rõ ràng để biến “tiềm năng di sản – văn hóa” thành “tài sản” của Hà Nội. Tuy nhiên, để hiện thực hóa được các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy đặt ra, Hà Nội cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.

Khó khăn, thách thức lớn nhất hiện nay của Hà Nội không nằm ở thiếu chủ trương, thể chế mà nằm ở tổ chức thực thi. Đơn cử như năng lực giải quyết thủ tục hành chính tại cơ sở khi các nhà đầu tư cho văn hóa, các nghệ sĩ vẫn đôi khi gặp khó trong những thủ tục cấp phép nghệ thuật.

Hay việc hóa giải bài toán bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể thế nào để không xảy ra tình trạng thương mại hóa, di sản bị xâm hại cũng khó đối với cơ quan quản lý về văn hóa cũng như các sở, ban, ngành liên quan. Từ đó, để Hà Nội “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Kết nối”, chúng ta cần những giải pháp mang tính đột phá và quyết liệt hơn nữa trên thực tế.

Trước hết, Hà Nội cần một chiến dịch “số hóa toàn diện” và “mở mã nguồn” kho tàng di sản. Thành phố đang nắm giữ một khối lượng di sản khổng lồ, nhưng dữ liệu này cần được đưa lên không gian mạng, trở thành dữ liệu mở để các nhà sáng tạo, các nhà làm phim, thiết kế game, thời trang... có thể tiếp cận và khai thác làm chất liệu. Từ đó, văn hóa, bản sắc được tái sinh liên tục qua lăng kính của văn nghệ sỹ, nhà sáng tạo đương đại.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần mạnh dạn thiết lập các “cơ chế thử nghiệm có kiểm soát” (sandbox) cho các sản phẩm văn hóa mới. Thành phố cần có những đặc khu văn hóa, nơi các startup sáng tạo được miễn giảm thuế trong những năm đầu, được hỗ trợ mặt bằng và tự do thử nghiệm các loại hình biểu diễn, nghệ thuật công cộng tiên phong nhất mà không bị vướng bởi những quy định hành chính rập khuôn. Chỉ khi có một môi trường đủ bao dung với sự khác biệt, công nghiệp văn hóa Hà Nội mới thực sự cất cánh.

Đồng thời, các Sở, ban, ngành, địa phương của Thành phố cần sự kết nối, liên kết chặt chẽ. Văn hóa không phải là việc riêng của ngành văn hóa. Để một sự kiện nghệ thuật quy mô lớn; lễ hội truyền thống, festival, lễ hội du lịch, lễ hội thiết kế sáng tạo…tại Hà Nội diễn ra thành công, thu hút du khách quốc tế và mang về doanh thu lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, nhịp nhàng của cả ngành giao thông, y tế, du lịch, an ninh và truyền thông. Sự liên kết này phải được thể chế hóa thành các quy trình cụ thể, thay vì cơ chế phối hợp mang tính thời vụ.

Quan trọng hơn cả, cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển văn hóa tại Hà Nội cần phải được cụ thể hóa bằng những văn bản hướng dẫn thi hành chi tiết. Nhà nước và doanh nghiệp cần những bản cam kết rõ ràng về tỷ lệ chia sẻ rủi ro cũng như lợi nhuận minh bạch, để các tập đoàn lớn thực sự an tâm đổ dòng vốn vào việc xây dựng các nhà hát đẳng cấp thế giới, các trung tâm hội nghị quốc tế hay các khu công viên văn hóa quy mô lớn.

Việc hội nhập quốc tế không chỉ dừng lại ở việc mang các đoàn nghệ thuật đi biểu diễn giao lưu, mà phải hướng tới việc xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp văn hóa “Make in Hanoi”, biến Thủ đô thành điểm đến toàn cầu của các sự kiện văn hóa, thể thao, điện ảnh và âm nhạc mang tính biểu tượng. Bằng cách đó, tinh hoa văn hóa truyền thống của Hà Nội nói riêng, cả nước nói chung sẽ thực sự lan tỏa, góp phần gia tăng sức mạnh mềm, nâng tầm vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là nền móng, “bệ phóng” để văn hóa Thủ đô vươn cao và bay xa. Hà Nội đang đứng trước thời cơ nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức trong kỷ nguyên phát triển mới, nhưng chắc chắn, với truyền thống vẻ vang, cùng sự tiên phong, gương mẫu, đoàn kết, ý chí và quyết tâm hành động của toàn Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thủ đô, mục tiêu “khẳng định vai trò dẫn dắt của Hà Nội trong phát triển văn hóa quốc gia và góp phần gia tăng sức mạnh mềm Việt Nam trong giai đoạn mới” sẽ trở thành hiện thực.

Khi đó, Thủ đô Hà Nội thực sự trở thành “Thành phố Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”. Thủ đô của Việt Nam đến dịp 100 năm thành lập nước (2045) không chỉ giữ được linh hồn lịch sử và văn hóa Thăng Long – Đông Đô mang dấu tích ngàn năm, mà Hà Nội đã thực sự chuyển hóa, biến tài sản văn hóa thành giá trị sống, là trung tâm văn hóa lớn của châu Á và thế giới, là đô thị kết nối toàn cầu. Và hơn cả, dù phát triển nhanh đến đâu, các giá trị văn hóa Thăng Long – Hà Nội mãi mãi là trụ cột khẳng định sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên mới./.