Định hình cấu trúc Thủ đô Hà Nội phát triển trong tầm nhìn 100 năm

Định hình không gian mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”

Tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” và triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị do Thành ủy Hà Nội tổ chức sáng 26/3, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn đã trình bày định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương, Thành ủy và Chính phủ, Hà Nội đã hoàn thiện hồ sơ Quy hoạch tổng thể Thủ đô theo hướng tích hợp, khắc phục tình trạng tồn tại song song hai hệ thống quy hoạch trước đây.

Phạm vi nghiên cứu quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với 126 xã, phường, đồng thời mở rộng kết nối với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế. Hà Nội được xác định giữ vai trò hạt nhân, cực tăng trưởng, có trách nhiệm dẫn dắt và lan tỏa phát triển toàn vùng.

Quy hoạch xác định rõ quy mô dân số theo từng giai đoạn: Đến năm 2035 khoảng 14-15 triệu người; năm 2045 khoảng 15-16 triệu người; năm 2065 khoảng 17-19 triệu người và sau đó khống chế không quá 20 triệu người để bảo đảm ngưỡng chịu tải đô thị. Tỷ lệ đất xây dựng đô thị được kiểm soát chặt chẽ, phần còn lại dành cho rừng, vành đai xanh, hành lang xanh và nêm xanh theo mô hình phát triển “nén - xanh”.

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2035, Hà Nội cơ bản trở thành thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đến năm 2045 ngang tầm thủ đô các nước phát triển; đến năm 2065 và sau đó trở thành thành phố toàn cầu có chất lượng sống cao. Điểm mới là chuyển từ tầm nhìn 2065 sang tầm nhìn chiến lược 100 năm với các kịch bản phát triển theo từng giai đoạn.

Cấu trúc đô thị được định hình theo không gian mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, hình thành không gian phát triển mới mang tính biểu tượng.

Kiến tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên mới

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, một trong những nội dung trọng tâm của quy hoạch là đề xuất cấu trúc không gian mới với 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, thay thế cấu trúc cũ gồm 5 vùng đô thị, 5 trục không gian. Các trục động lực này đóng vai trò xương sống, kết nối trực tiếp khu vực đô thị trung tâm với các cực tăng trưởng mới và liên kết ra Vùng Thủ đô.

Các trục động lực tiêu biểu được xác định rõ: Trục Nhật Tân - Nội Bài gắn với mô hình đô thị sân bay; trục Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình hình thành không gian sáng tạo, tài chính và công nghệ cao; trục Quốc lộ 5/Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng phát triển logistics thông minh; trục Quốc lộ 1A/Cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ kết nối mạng lưới kinh tế phía Nam; trục Đại lộ Thăng Long - Ba Vì gắn kết kinh tế tri thức với không gian văn hóa xứ Đoài; trục Quốc lộ 32 hướng về Sơn Tây; đặc biệt là trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển mới. Những trục này không chỉ mang ý nghĩa giao thông mà còn định hình các không gian kinh tế mới dọc theo tuyến.

Quy hoạch bổ sung nhiều tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới metro lên khoảng 1.153km, bao gồm đường sắt đô thị nhanh, đường sắt đô thị, đường sắt nhẹ, các tuyến liên vùng và hệ thống vận chuyển tự động. Mạng lưới này sẽ đóng vai trò quyết định trong việc kéo giãn dân cư nội đô, hình thành các khu đô thị mới gắn với giao thông công cộng, giảm áp lực lên khu vực lõi.

Song song với mở rộng không gian phát triển mới là yêu cầu tái thiết đô thị toàn diện và có chọn lọc tại khu vực trung tâm, hai bên sông Hồng, khu phố cổ, phố cũ, hồ Tây và các khu chung cư cũ. Quy hoạch đặt mục tiêu mở rộng cải tạo các vành đai 1, 2, 3, nâng cao chất lượng không gian sống, hạ tầng xã hội và sinh kế cho người dân, đồng thời tạo ra diện mạo đô thị văn minh, hiện đại hơn.

Thành phố đặt mục tiêu ngầm hóa hơn 40% khu vực lõi đô thị. Bên cạnh đó, không gian tầm thấp (dưới 3.000m) được đưa vào quy hoạch như một lĩnh vực kinh tế công nghệ cao mới, mở ra hướng phát triển hoàn toàn khác biệt so với trước đây. Quy hoạch cũng nhấn mạnh giải quyết triệt để các vấn đề môi trường đô thị. Chiến lược làm sống lại các dòng sông Tô Lịch, Nhuệ, Đáy được đặt song hành với việc chuyển đổi giao thông công cộng sang năng lượng sạch, phát triển công nghệ xử lý rác thải phát điện, tái chế, không chôn lấp.

Báo cáo quy hoạch nghiên cứu đồng bộ 12 lĩnh vực hạ tầng kinh tế-xã hội, từ công nghiệp, dịch vụ, du lịch, nhà ở, y tế, giáo dục, văn hóa đến quốc phòng, an ninh và các loại hình kinh tế mới. Hạ tầng kỹ thuật cũng được xác định toàn diện gồm giao thông, phòng chống thiên tai, cấp điện, cấp nước, xử lý nước thải, rác thải, nghĩa trang, thông tin truyền thông. Việc quy hoạch đồng bộ các lĩnh vực này bảo đảm khi triển khai sẽ không xảy ra tình trạng “hạ tầng đi sau phát triển”.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, ngay sau khi quy hoạch được phê duyệt, thành phố sẽ xây dựng kế hoạch thực hiện, chương trình phát triển đô thị, danh mục dự án ưu tiên, bố trí nguồn lực và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát quy hoạch.

Hồ sơ quy hoạch đã được hoàn thiện theo chỉ đạo của Trung ương, xin ý kiến Thường trực Thành ủy, Ban Thường vụ Thành ủy và trình Hội đồng nhân dân thành phố thông qua trước khi báo cáo Bộ Chính trị và chính thức phê duyệt, công bố.

Với tư duy quy hoạch tích hợp, dài hạn và tầm nhìn 100 năm, Quy hoạch tổng thể Thủ đô không chỉ giải quyết những bất cập trước mắt mà còn kiến tạo cấu trúc phát triển mới, mở ra không gian và dư địa bền vững cho Hà Nội trong nhiều thế hệ tiếp theo.