Đình Bà Tía

Sơn Dương (th) theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 1| 25/10/2022 09:47

Đình Bà Tía ở làng Vĩnh Ninh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Di chỉ Văn Điển cho chúng ta biết Vĩnh Quỳnh là vùng đất cổ, mấy nghìn năm trước đã có con người sinh sống ở đây. Điều này đã minh chứng bằng việc dân làng Vĩnh Ninh thờ hai thành hoàng Bạch Xà (thần rắn), Thổ Địa (thần đất) có công đánh giặc Ma Lôi, Xích Tỵ từ thời Hùng Duệ vương. Đây cũng là quê hương của Bà Tía, một vị tướng của Hai Bà Trưng chống giặc Đông Hán vào đầu Công nguyên (40 - 43).

dinh-ba-tia-2-(1).jpg
Đình Bà Tía

Ở khu Sự tích “Đệ nhất nữ vương thần nữ kể về Bà Tía như sau: đất Vĩnh Hưng thuộc phủ Thanh Đàm có nhà họ Trương tên Thành, vợ là Trần Thị Hội, gia cư giàu có chuyên làm việc thiện. Bấy giờ ông đã ngoài năm mươi, bà đã bốn mượn ba tuổi vẫn chưa có mụn con nối dõi. Một hôm bà nằm mộng xuống thuỷ cung chơi, gặp hoàng hậu của Long vương cho một đoá hoa sen. Từ đó bà mang thai, đến ngày 12 tháng hai năm Nhâm Thân sinh được một con gái, tiếng khóc oang oang, hương thơm toả khắp nhà, da trắng như ngọc, mắt sáng như gương. Cha mẹ đặt tên là Trương Tử Nương. Khi mười lăm tuổi, nàng có vẻ đẹp cá lan chim sa, bốn đức kiêm toàn, đàn giỏi hát hay, ham gươm thích ngựa, văn võ kiểm toàn. Tiếng lành đồn khắp gần xa, nhiều tạo nhân mặc khách đánh tiếng ngô lời nhưng nàng đều từ chối. Chẳng may ngày 10 tháng 3 năm ấy cha mẹ đều không bệnh mà mất, nàng đến sống với cô ruột ở Vĩnh Hưng. Lúc này Hai Bà Trưng đã đánh thắng Tô Định, xưng vương, đất nước thanh bình, hai bà đi du ngoạn khắp nơi, xa giá đến đâu đều được dân chúng nghênh đón. Đến trang Vĩnh Hưng, nghe tin nàng Tía dung mạo khác thường, đối đáp thông minh nên cùng Hai Bà Trưng kết làm chị em... Rồi vua bà truyền xây một cung điện để thỉnh thoảng về ngự, nàng Tía cũng được vào trong đó.

Đất nước yên bình chưa được bao lâu, nhà Hán lại sai Mã Viện và Lộ Bác Đức đem ba vạn quân xâm lược. Hai Bà Trưng lại cùng tướng sĩ lên đường chống giặc. Nàng Tía mộ được hơn hai nghìn quân tiếp ứng. Quân Hai Bà Trưng chiến đấu rất dũng cảm nhưng thế giặc mạnh, quân đông nên Hai Bà Trưng tử tiết ở sông Hát Môn. Nghe tin dữ, nàng Tía càng tấn công giặc mạnh hơn ở cửa Thần Phù. Bỗng… tự nhiên trời đất tối sầm rồi không thấy Tử Nương đâu nữa. Hôm ấy là ngày 13 tháng 1”.

Đình Bà Tía toạ lạc trên khu đất cao ở giữa làng, quay hướng nam. Trước cửa đình có hồ lớn, qua sân rộng là cửa đình xây kiểu trụ biển, nổi cổng chính với hai cổng phụ là bức tường gạch xây lửng, hai cổng phụ xây kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, đầu dao cong. Qua cổng chính là Phương đình để trống xung quanh, mái kiểu như cổng phụ, các đầu đao cong vút, giữa nóc mái đắp nổi hình lưỡng long ngậm hổ phù. Song song với Phương đình cách một khoảng sân nhỏ là tả mạc hữu mạc xây kiểu ba gian hai chái. Toà Đại đình đồ sộ gồm năm gian, hai chái, lòng nhà rộng, nền được tôn cao một mét, lát gạch Bát Tràng. Hậu cung nối với gian giữa toà Đại đình tạo nên kết cấu kiểu chữ “đinh” ngăn cách bằng bốn cánh cửa bức bàn chạm thủng sơn son, trong Hậu cung để ba cỗ long ngại bài vị, các tay ngai đều trang trí hình đầu rồng. Ngai giữa thờ Bà Tía, hai bên là thờ quan quân.

у Trải bao thăng trầm của lịch sử, đình Bà Tía vẫn được giữ nguyên dáng vẻ ban đầu, đồ sộ, nguy nga và độc đáo do những bức y môn, cửa võng, các bức cốn đều được chạm thủng theo các đề tài: tứ linh, tứ quý, rồng ngậm ngọc... Đình còn được giữ nhiều di vật quý gồm: ba cuốn thần phả, hai mươi ba đạo sắc phong sớm nhất là năm Cảnh Hưng thứ 14 (1753), một bản khuyến nông của vua Quang Trung, hai cỗ kiệu sơn son thếp vàng, đỉnh đồng, câu đối hoành phi...

Dâu bể thời gian, nhưng từ trong ký ức của mỗi người Vĩnh Ninh không bao giờ phai mờ hình ảnh của ngôi đình một thời sôi động kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là nơi hội họp và làm việc của các cán bộ cách mạng thời kỳ hoạt động bí mật, trong đó có tướng Vương Thừa Vũ - người con của Vĩnh Ninh, chỉ huy trưởng của mặt trận Hà Nội 60 ngày đêm chiến đấu chống Pháp mở đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946 - thuở nào từng qua lại ở ngôi đình... Có câu:

Vĩnh Ninh sáng mãi ngôi đình
Sáng vùng đất cổ, sáng hình người qua.


Hội đình Bà Tía tổ chức từ ngày 8 đến ngày 10 tháng hai hàng năm. Sáng mùng 8 tháng hai các vị lãnh đạo xã, thôn cùng các vị cao niên dâng hương ở trong đình. Sau lễ dâng hương đội múa rồng, múa sư tử biểu diễn ở ngoài sân. Buổi chiều rước: tả hữu nhập điện. Đám rước bên tả xuất phát từ bên ngoài nơi thờ ông Xà Công, Thổ Địa. Sáng 9 tháng hai các cụ tế nội án. Chiều 9, ngày 10 và 11 khách thập phương, những người làng đi làm ăn xa về lễ thánh. Sáng 12 tháng 2 rước “tả hữu hoàn cung” đội hình như ngày mùng 8, bên tả rước từ đình về miếu, bên hữu rước về gò giá ngự.

Cùng với tướng Lê Chân ở cửa biển Hải Phòng, nữ tướng Bát Nàn ở vùng Tiên Hưng, Thái Bình, với Đinh Bạch Nương, Đinh Tĩnh Nương, Ả Lã, nàng Đê ở ven sông Hồng, phía nam thành Thăng Long có bà Tía (Trương Tử Nương) góp phần chống giặc ngoại xâm dưới cờ hai vị nữ vương làm rạng danh trang sử đầu Công nguyên của dân tộc ta.

Đình Bà Tía đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử văn hoá năm 1980.

Bài liên quan
  • Sông Đáy
    Trước khi có đập Đáy, sông Đáy có tên là Hát Giang, một phần lưu bên bờ phải của sông Hồng tại Hát Môn và cũng là tụ điểm thứ hai sau ngã ba Hạc. Nhân dân ta không ai quên ngã ba Hát, tương truyền là nơi tuẫn tiết của Hai Bà Trưng, hiện nay vẫn còn đền thờ Hai Bà.
Đọc tiếp
(0) Bình luận
  • Bảo tàng Mỹ thuật ở giữa làng quê (huyện Ba Vì)
    Xứ Đoài là một vùng đất tối cổ - vùng địa văn hoá, địa thi hoạ - nơi mà con người có thể trải nghiệm đời mình trong hệ sinh thái tự nhiên của vùng đất, đi qua những truyền thuyết, cổ tích, để từ đó tạo nên tâm tính, giọng nói đặc trưng của con người xứ Đoài. Nắng và gió, núi và sông xứ Đoài đã gợi cảm hứng sáng tác cho một Tản Đà, một Quang Dũng và nhiều thi nhân, hoạ sĩ: từ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí đến Sĩ Tốt, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng... và những thế hệ văn nghệ sĩ sau này, ở họ đều có những sáng tác xuất sắc về xứ Đoài.
  • Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày (huyện Phú Xuyên)
    Đi khắp các vùng miền của Tổ quốc, những cựu tù binh Phú Quốc đã sưu tầm kỷ vật, di vật, tranh ảnh có liên quan đến các nhà tù trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược mà đồng đội và các ông đã trải qua. Hơn 20 năm kiếm tìm và góp nhặt, Bảo tàng Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, do chính những người cựu tù năm xưa thành lập là những minh chứng chân thực về một thời oanh liệt và hào hùng của dân tộc.
  • Bảo tàng Quê hương phong trào chiếc gậy Trường Sơn (huyệnỨng Hoà)
    Hoà Xá là một làng quê nằm sát bờ tả sông Đáy, thuộc vùng ven chiêm trũng Khu Cháy. Nơi đây sớm có phong trào cách mạng ngay từ những năm 1930, là hậu phương trung thành của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hòa Xá được xem là quê hương của phong trào động viên thanh niên lên đường “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” và câu chuyện huyền thoại “chiếc gậy Trường Sơn”.
  • Khu Cháy, Bảo tàng Khu Cháy - một địa chỉ đỏ về truyền thống đấu tranh cách mạng ở Ứng Hoà, Phú Xuyên
    “Khu Cháy” là thuật ngữ để nói về một khu du kích trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp gồm 22 xã ở phía nam huyện Ứng Hoà và tây huyện Phú Xuyên, Hà Nội.
  • Bảo tàng Tổng cục II (quận Hoàng Mai)
    Toạ lạc tại số 322 đường Lê Trọng Tấn, quận Hoàng Mai, Hà Nội trên khuôn viên rộng 3.500m2, gồm 2 tầng nhà và phần trưng bày ngoài trời, Bảo tàng Tổng cục II hiện lưu giữ 5.830 hiện vật, trong đó có nhiều hiện vật quý hiếm gắn liền với cuộc đời hoạt động của nhiều chiến sĩ tình báo xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với chức năng phục vụ công tác nghiên cứu, tham quan học tập, giáo dục truyền thống, Bảo tàng Tổng cục II chính thức được Bộ Văn hoá - Thông tin công nhận nằm trong hệ thống các bảo tàng cấp 2 toàn quân.
  • Bảo tàng Binh chủng Thông tin (quận Ba Đình)
    Bảo tàng Binh chủng Thông tin thuộc loại hình bảo tàng lịch sử chuyên ngành quân sự, là thể chế văn hoá, có chức năng bảo quản và trưng bày các sưu tập về lịch sử Binh chủng Thông tin liên lạc nhằm phục vụ nhu cầu nghiên cứu, giáo dục, tham quan và hưởng thụ văn hoá của cán bộ, chiến sĩ trong Binh chủng và nhân dân, bạn bè quốc tế.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • “Về Kinh Bắc”: Nối mạch âm nhạc truyền thống với đương đại
    Chiều 16/4, tại Hầm Trú Ẩn Caphe (số 78 Trung Tiền, Khâm Thiên, Hà Nội) đã diễn ra buổi ra mắt đêm diễn “Về Kinh Bắc” được đạo diễn và sản xuất bởi nghệ sĩ Ngô Hồng Quang và biểu diễn bởi nhóm nhạc Thiên Thanh.
  • [Infographic] Chuỗi sự kiện "Ươm mầm tri thức - Kiến tạo tương lai"
    Chuỗi sự kiện “Ươm mầm tri thức – Kiến tạo tương lai” là chương trình ý nghĩa được UBND quận Hoàn Kiếm phối hợp các nhà xuất bản, nhà sách, các đơn vị, cá nhận hoạt động trong cùng lĩnh vực tổ chức thường niên, nhằm hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 3, chào mừng kỷ niệm 7 năm Ngày thành lập Phố Sách Hà Nội (01/5/2017 - 01/5/2024).
  • Hà Nội tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ Ba - năm 2024
    Tại Hà Nội, mở đầu chuỗi các hoạt động chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ Ba - năm 2024 là sự kiện Hội Sách với chủ đề “Ươm mầm tri thức - Kiến tạo tương lai”, kỷ niệm 7 năm ngày thành lập Phố Sách Hà Nội (01/5/2017 - 01/5/2024) được tổ chức vào 09h30 ngày 17/4/2024 tại Phố Sách Hà Nội.
  • Khai mạc Tuần lễ Thương hiệu quốc gia Việt Nam 2024
    Hướng tới kỷ niệm kỷ niệm 16 năm Ngày Thương hiệu Việt Nam (20/4/2008-20/4/2024), ngày 16/4, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Lễ khai mạc Tuần lễ Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2024 và Diễn đàn quốc tế Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2024.
  • Hà Nội phát động sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả
    Chiều 16/4, Sở Công Thương Hà Nội phối hợp Tổng Công ty Điện lực Hà Nội (EVN Hanoi) tổ chức Hội nghị triển khai các giải pháp bảo đảm cung ứng điện cao điểm hè và phát động sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.
Đừng bỏ lỡ
Đình Bà Tía
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO