Cây phượng trắng duy nhất ở Việt Nam

Аầu hè vừa rồi, bạn tôi ở Hải Phòng điện thoại và o bảo: Mua giúp chục quả Phượng trắng gử­i cho mình ươm trồng. Ngoà i nà y Rợp trời hoa Phượng đử, có thêm Phượng trắng sẽ thú vị lắm!. Chủ nhật nọ, tôi đến thăm gia đình TS Hà  Ngọc Mai, nhưng chị đi siêu thị, chỉ gặp TSKH Trần Hà  Anh - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ & Môi trường của Quốc hội. Tôi hửi, chị nhà  còn nhiửu quả Phượng trắng không, TS Hà  Anh bảo, lát nữa nhà  tôi vử anh hửi xem sao. Tôi quen TS Trần Hà  Anh từ năm 1991, khi anh là m Viện trưởng Viện nghiên cứu Hạt nhân Đà  Lạt trong một dịp giao lưu thể thao. Không ngử, Nhà  khoa học nổi tiếng ngà nh Hạt nhân nà y chơi bóng bà n rất điệu nghệ và  ấn tượng. Lối chơi của anh đậm phong cách Pháp lịch lãm và  đẹp mắt. Nói chuyện một hồi, tôi xin phép TS Hà  Anh ra chụp cây Phượng trắng. Năm nay rét đậm, kéo dà i, nên Phượng trắng nở muộn và  không sung bằng năm ngoái. Аang mải mê chụp ảnh thì TS Ngọc Mai vử.

Tôi liửn bảo, trời đẹp mời Nữ tiến sĩ chụp với Phượng trắng nghen? Аó là  người phụ nữ tóc bạc phúc hậu, thông minh, cởi mở và  thân thiện. Chúng tôi vừa chụp ảnh, vừa trò chuyện thoải mái như người thân trong gia đình. Tôi hửi, nghe nói chị đi du học, rồi bén duyên với hoa và  cao su? Bằng chất giọng Nam bộ trầm ấm, TS Ngọc Mai tâm sự, quê tôi ở Tiửn Giang, từ nhử tôi đã yêu cây lúa và  hoa trái quê mình. Năm 1954 được ba cho du học bên Pháp từ lớp 6 đến cử­ nhân, thạc sĩ, tiến sĩ ở Paris. Năm 1978, vử nước cùng chồng tôi là  TS Trần Hà  Anh. Chúng tôi muốn mang kiến thức học được để góp phần dựng xây đất nước. Tôi là m việc ở Viện nghiên cứu Hạt nhân Đà  Lạt (1978-1983), đã kêu gọi bạn bè ở nước ngoà i giúp đỡ xây dựng Phòng nuôi cấy mô, nhân giống nhiửu loà i hoa Аịa lan quý hiếm cho Đà  Lạt bằng công nghệ In-vitro. Rất vui, vì người dân Đà  Lạt đã đặt tên một loà i địa lan do tôi mang từ nước ngoà i vử và  nhân giống là  Lan đử Ngọc Mai. Sau nà y vì hoà n cảnh gia đình, tôi xin chuyển vử Viện Nghiên cứu Cao su Miửn Nam. Hơn 10 năm ở đó, tôi đã nhân giống một số loà i cao su năng suất cao, kháng bệnh tốt, thích hợp khí hậu, thổ nhườ¡ng Việt Nam. Chắc chị đà o tạo nhiửu trò giửi - tôi tò mò? Chị bảo, tôi hướng dẫn thực tập cho khá nhiửu sinh viên vử Nuôi cấy mô. Trong đó, người đầu tiên là  TS Nguyễn Tiến Thịnh, người cuối cùng là  PGS.TS Dương Tấn Nhựt - hiện là  Viện phó Viện Sinh học Tây Nguyên. Chị là  tác giả Phượng tím thế hệ 9X à  - tôi hửi tiếp? TS Ngọc Mai bà y tử, tôi yêu Đà  Lạt và  nặng nợ với thà nh phố du lịch nổi tiếng nà y.

Аược biết, năm 1960 Kử¹ sư canh nông Lương Văn Sáu người Đà  Lạt (tốt nghiệp tại Pháp) nhử bạn nước ngoà i gử­i tặng mấy quả Phượng tím. à”ng ươm trồng và  sống được 3 cây (1 cây gần chợ Đà  Lạt, 1 cây trong Công viên Hoa, 1 cây bên nhà  hà ng Thủy Tạ) nở hoa rất đẹp, luôn là m ngỡ ngà ng người dân và  du khách thập phương, nhưng không đậu quả và  khó nhân giống. Tôi trăn trở hoà i. Năm 1995 sau khi nghỉ hưu, tôi sang àšc thăm con gái, thấy nhiửu đường phố, công viên Phượng tím nở tím trời, đẹp vô cùng. Thế là  tôi quyết định, hái và i quả Phượng tím, tách lấy hạt bử vô phong bì gởi vử Đà  Lạt, vừa gọn nhẹ- rẻ- nhanh- an toà n. Trong 1 tháng gởi 4 lần cho cháu gái Tuyết Lan ươm và o bịch nilon (như ươm hạt hướng dương mà  tôi đã từng hướng dẫn). Hơn tháng sau, tôi mang thêm hạt Phượng tím vử Đà  Lạt đử phòng sự cố. Rất mừng là  hơn 90% hạt Phượng tím đã mọc cây con, thật dễ thương. Tôi lại ươm tiếp toà n bộ số hạt mới mang vử. Lứa đầu tiên, bán gần hết cho Công viên Hoa Đà  Lạt, còn một ít tặng bạn bè, người thân. Lứa thứ hai (và  cũng là  cuối cùng) bán rộng rãi cho mọi đối tượng yêu Phượng tím. Không ngử, 5 năm sau đường Nguyễn Thị Minh Khai (và o chợ Đà  Lạt), một số công viên, công sở, khu du lịch... Phượng tím nở tím trời Đà  Lạt mỗi độ xuân vử. Аiửu đặc biệt, do số lượng nhiửu, trồng sát nhau, được lai chéo nên Phượng tím Đà  Lạt (thế hệ 9X và  cả 6X) đửu đậu quả. (Trước đây, 3 cây Phượng tổ trồng quá xa nhau, không tự thụ phấn được, nên không đậu quả).

Khi quả chín (vử khô giòn) mới thu hoạch, tách lấy hạt, ươm- trồng, cây con khửe mạnh, lớn nhanh, khoảng 5 tuổi thì nở hoa đồng loạt, đẹp đến nao lòng. Còn sự tích cây Phượng trắng - thưa chị? Với niửm vui không giấu nổi, chị tâm sự, năm 1998 tôi sang àšc du lịch và  thăm nuôi cháu ngoại mới sinh. Ngà y gần vử, tôi đến thăm vườn ươm một người àšc, tôi hửi anh ta, có cây gì lạ, quý hiếm không? Anh ta bảo, có cây Phượng trắng nà y quý lắm, đã ghép nó mọc hoang trong rừng với gốc Phượng tím nhà . Tôi nhìn thân và  lá nó giống hệt Phượng tím, gần sát gốc có mối ghép, do cây chỉ cao 30cm nên không có hoa. Tôi bán tín bán nghi, đà nh liửu mua với giá 25 đôla, hy vọng nó sẽ nở hoa trắng như anh ta nói. Bay vử Sà i Gòn lúc nử­a đêm, tôi liửn bắt xe lên Đà  Lạt ngay, để hôm sau trồng luôn Phượng trắng, vì sợ nó chết. Trồng, chăm sóc, nâng niu, theo dõi, ghi chép Phượng trắng như chăm con nít. Chử đợi, hy vọng, chử đợi... mãi đến năm thứ 5 thì nó nở 1 chùm bé tẹo... mầu trắng. Chúng tôi mừng rỡ như trúng số độc đắc. Lại chăm sóc, chử đợi, kiểm chứng. Năm thứ 6 trở đi, mỗi năm nó nở cà ng nhiửu chùm hoa trắng muốt, tinh khôi như áo trắng học trò. Аặc biệt, từ năm thứ 10 đến nay nó nở sung lắm, luôn là m ngạc nhiên, thích thú những ai nhìn thấy nó. Tôi gom hết từng quả (được ít lắm), đang ươm thử­, trồng thêm và  tặng bạn bè cho nó con đà n cháu đống. Nhưng đến nay, Phượng trắng con chưa chịu ra hoa. Tôi đang nhử TS Nguyễn Thà nh Mến ở Viện Nghiên cứu Lâm Nghiệp Tây nguyên tìm cách nhân giống bằng kử¹ thuật ghép từ cây Phượng trắng mẹ nà y. Phượng trắng, tên khoa học là  Jacaranda Alba (thường gọi White Jacaranda) là  loà i cây thân gỗ, trồng bằng hạt, 10 tuổi cao khoảng 10-11m, tán lá rộng 6-7m, thường nở hoa và o mùa xuân (từ tháng 1 đến tháng 4), hoa hình ống dà i 4-5cm, nở từng chùm mà u trắng muốt, chi chít hoa thật dễ thương. Khi hoa rụng, trên mặt đất tạo thà nh một thảm hoa trắng rất bắt mắt.

Lúc chia tay, lòng tôi trà o dâng niửm tự hà o và  khâm phục, bởi tình yêu của gia đình TS Hà  Ngọc Mai với quê hương, đất nước thật sâu nặng. Tôi cà ng xúc động hơn, khi chị tặng 2 cây Phượng trắng con với lời nhắn, vử trồng 1 cây ở vườn nhà , còn 1 cây tặng bạn ở Hải Phòng nha. Cùng với muôn loà i hoa khác, Phượng tím và  Phượng trắng đã là m nên thương hiệu Đà  Lạt - Thà nh phố Festival Hoa Việt Nam!./.