Nhìn lại hai thập niên tân nhạc Hà Nội

Phát biểu tại lễ khai mạc trưng bày Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954), bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa - Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội (Bảo tàng Hà Nội) nhấn mạnh, không có địa phương nào trên cả nước có nhiều nhạc sĩ và nhiều bài hát viết về mình như Hà Nội. Rất nhiều nhạc sĩ đã viết các ca khúc về Thủ đô từ trước Cách mạng, qua thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và cả khi đất nước hòa bình, thống nhất. Trong đó, tân nhạc đã trở thành một phương tiện mới truyền tải những thông điệp tình cảm, xã hội, đồng thời tham gia vào phong trào giải phóng dân tộc.

Với mong muốn mang đến cho công chúng góc nhìn toàn diện về sự hình thành và phát triển của tân nhạc Hà Nội - một di sản đặc sắc trong đời sống văn hóa đô thị Việt Nam, Bảo tàng Hà Nội tổ chức trưng bày Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954).

“Qua những tài liệu trong trưng bày, có thể thấy hoạt động âm nhạc, nghệ thuật, đời sống tinh thần phong phú, đặc sắc của nhân dân và văn nghệ sĩ Thủ đô trong một giai đoạn đầy ý nghĩa của lịch sử dân tộc. Thông qua hệ thống tư liệu phong phú, trưng bày không chỉ kể câu chuyện về sự ra đời của một dòng nhạc mới mà còn khắc họa Hà Nội như một trung tâm âm nhạc, phản chiếu đời sống đô thị, lưu giữ ký ức lịch sử và nuôi dưỡng bản sắc văn hóa của Thủ đô”, bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa nhấn mạnh.

Song song với những hiện vật, tư liệu được giới thiệu tại trưng bày, tọa đàm Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934-1954) tập trung trao đổi về quá trình hình thành tân nhạc Hà Nội, những giá trị nghệ thuật, văn hóa được lưu giữ qua các ca khúc giai đoạn tiền chiến, đồng thời đặt âm nhạc trong mối liên hệ với ký ức đô thị và sự phát triển của công nghiệp văn hóa sáng tạo tại Hà Nội.

Chia sẻ tại tọa đàm, nhà nghiên cứu - nhà văn Nguyễn Trương Quý đã khái lược về tân nhạc trong dòng chảy âm nhạc Việt Nam, qua đó gợi lại bối cảnh Hà Nội những thập niên đầu thế kỷ XX, khi một dòng âm nhạc mới từng bước hình thành và đi vào đời sống đô thị.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Trương Quý, tân nhạc Việt Nam là thuật ngữ được dùng để gọi những bài hát theo hình thức âm nhạc phương Tây do các nhạc sĩ người Việt sáng tác, nhằm phân biệt với cổ nhạc. Xuất hiện vào thập niên 1930, tân nhạc cũng đã dệt nên “hào quang” cho đời sống đô thị Hà Nội một thời.

Từ những gợi mở của nhà nghiên cứu Nguyễn Trương Quý, nhạc sĩ Giáng Son và TS. Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu tiếp tục làm rõ tính chất đặc thù, cái hay, cái đẹp của dòng nhạc này. Theo nhạc sĩ Giáng Son, tân nhạc đã đặt nền móng cho sự phát triển của các ca khúc Việt Nam. Dù chịu ảnh hưởng của âm nhạc Pháp cũng như châu Âu, các nhạc sĩ của dòng tân nhạc đã học hỏi, tiếp thu tinh hoa và thể hiện rõ bản lĩnh của người nghệ sĩ. Những sáng tác của họ mang đậm tâm hồn Việt Nam. Nhiều bài hát rất buồn nhưng đó là nỗi buồn đẹp, không bi lụy, bi quan.

Nhìn từ âm nhạc đương đại, các diễn giả cũng chia sẻ về sức hấp dẫn của những giai điệu cũ đối với người sáng tác và công chúng hôm nay. TS. Trần Ngọc Hiếu nhấn mạnh chủ nghĩa lãng mạn đã mở đường cho cảm xúc của con người, giúp con người được giải phóng. Cùng với văn học, hội họa, các tác phẩm âm nhạc thời kỳ này cũng đã thể hiện rõ điều đó, với những nhịp điệu, tâm tình được chia sẻ, tỏ bày.

Đáng chú ý, tọa đàm cũng gợi mở vấn đề làm thế nào để di sản âm nhạc tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay và điều gì khiến một ca khúc có thể vượt qua khoảng cách thời gian để tiếp tục được nghe, được hát và được yêu thích?

Cũng tại phần giao lưu của tọa đàm, công chúng được lắng nghe những chia sẻ từ nhà giáo Bùi Bạch Liên - người trực tiếp lưu giữ và trao tặng 20 bản nhạc gốc đang được giới thiệu tại triển lãm và chia sẻ từ con trai của cố nhạc sĩ Văn Chung.

Trong khuôn khổ của tọa đàm, các ca khúc “Hà Nội 49”, “Chiếc lá cuối cùng”, “Trương Chi”, “Thu vàng”, “Hướng về Hà Nội” cũng đã được thể hiện qua giọng ca của ca sĩ Quỳnh Hoa và Trung Ka cũng đã đưa khán giả trở về không gian văn hóa Hà Nội một thời, góp phần kết nối giá trị lịch sử với cảm xúc của công chúng hôm nay./.