Phan Thị Thanh Nhà n: 40 năm 'Hương thầm' vẫn tửa

Và cũng đã mấy chục năm rồi Phan Thị Thanh Nhà n vẫn độc bước, lặng lẽ với Hương thầm...

Mỗi bước chân thơm mùi hương bưởi

Tại trại sáng tác Văn nghệ Quân đội 2012, lần đầu tiên nhà thơ Phan Thị Thanh Nhà n, tác giả Hương thầm đến với mảnh đất Phú Yên. Suốt những ngà y trại viết diễn ra, có đi cùng bà đến các buổi giao lưu, tham dự các sự kiện mới thấy độ hot của nữ tác giả Hương thầm. Hầu như đâu đâu mọi người cũng biết bà . Khi giới thiệu tác giả Hương thầm, tất cả đửu ồ lên, ánh mắt đổ dồn vử phía bà chà o đón.

Bà i thơ Hương thầm của Phan Thị Thanh Nhà n xuất hiện cách đây đã hơn 40 năm. Nó được tặng giải nhì cuộc thi thơ của tuần báo Văn nghệ năm 1969. Xuất phát từ câu chuyện có thật của người em trai thứ sáu trong gia đình với cô bạn học, Phan Thị Thanh Nhà n đã viết nên bà i thơ. Ngà y ấy nhà bà ở khu Yên Phụ, vùng quê trù phú ven sông Hồng xum xuê cây trái, trong đó không thể thiếu những cây bưởi ngát hương mỗi độ tháng ba vử. Sau đó em trai bà là Phan Hữu Khải nhập ngũ. Từ chiến trường, khi tình cử nghe được Đà i Tiếng nói Việt Nam ngâm bà i thơ, anh viết thư vử kể cho chị gái. Nhưng Phan Thị Thanh Nhà n chưa kịp hồi âm lá thư ấy để nói rằng bà i thơ bà là m là từ câu chuyện của em thì đã nghe tin người em hy sinh. Em trai bà ra đi mà chưa kịp biết rằng, bà i thơ chị gái là m để tặng cho chính mình. Năm 1984, bà i thơ được nhạc sĩ Vũ Hoà ng thổi hồn để nó đi xa hơn, đến với công chúng nhiửu hơn qua sự thăng hoa của âm nhạc. Có lẽ cả bà i thơ và bà i hát có sức sống lâu bửn đến thế là vì chúng đã nói hộ tâm trạng của cả một thế hệ thanh niên đã sống và yêu, thầm kín, dịu dà ng nhưng cũng rất nồng nà n lãng mạn. Đã hơn 40 năm kể từ khi bà i thơ ra đời, cũng như hơn 40 năm người em ra đi, nhưng Hương thầm của một thế hệ vẫn sống mãi.

Nhà văn Phan Thị Thanh Nhà n.

Sau nà y, có tác giả trẻ trong là ng văn đã nói rằng, thời của cô không còn là thời của Hương thầm như thế hệ Phan Thị Thanh Nhà n nữa để mà nà o ai đã một lần dám nói, nếu cô yêu cô sẽ đến và nói tháº³ng với người cô yêu những tình cảm của mình. Thế hệ sau có quyửn sống khác, tuy nhiên không có nghĩa là những gì mà thế hệ trước đã là m không còn ý nghĩa. Phan Thị Thanh Nhà n cũng từng được nghe rất nhiửu dị bản mà người yêu nhạc đã chế lại lời của bà i hát, tưởng rằng tác giả gốc của Hương thầm sẽ buồn nhưng không, bà kể lại điửu đó với thái độ rất vui vẻ.

Chiếc khăn gửi lại Phú Yên

Nếu như lời bà i hát Hương thầm có câu Giấu một chùm hoa sau chiếc khăn tay / Cô gái ngập ngừng sang nhà hà ng xóm thì tác giả của nó cũng có một chiếc khăn rất đẹp. Mỗi khi có sự kiện trọng đại, bà thường xuất hiện, khi thì váy, khi thì áo dà i, nhưng luôn xúng xính chiếc khăn dà i thả dáng. Tại Liên hoan thơ châu à - Thái Bình Dương, bà và nhà thơ Nguyễn Thị Hồng Ngát cùng xuất hiện với chiếc khăn nổi bật, sau đó cũng với hình ảnh ấy bà đọc thơ trên sân khấu trước các đại biểu. Khi ấy trời Hạ Long còn se lạnh. Và khi dự trại sáng tác tại Phú Yên, dù đất phương Nam nắng nóng nhưng vẫn thấy Phan Thị Thanh Nhà n quấn quýt với chiếc khăn, khi thì căng ra đội lên đầu che nắng, khi thì quà ng trên vai, cũng có khi buộc vắt ngang eo.

Phan Thị Thanh Nhà n có cách giao tiếp thân mật, gần gũi, nhiửu lúc bà thường xưng tao - mà y, u - con với lớp trẻ. Đ‚n nói thì có vẻ thông thoáng thế nhưng bà rất kử¹ trong việc ăn mặc. Và có vẻ như bà ngà y cà ng đẹp lên. Đẹp đến mức trước đây nếu xem ảnh Phan Thị Thanh Nhà n, tôi không nghĩ khi gặp bà mình sẽ chụp nhiửu ảnh đến thế. Suốt những ngà y ở trại viết, đến trước hôm bế mạc tôi đã copy từ máy tính và o chiếc USB do Phan Thị Thanh Nhà n đưa cho đến hơn một trăm bức ảnh. Trong đó phân nửa là những bức ảnh có khăn.

Chiếc khăn của bà cũng là m nên khối chuyện ở trại viết. Trong buổi đi tham quan Nhà máy đường tại huyện Sông Hinh của Phú Yên, bà xúng xính với chiếc khăn, điệu đà thế nà o mà nó lại móc và o bụi xương rồng ven lối đi khiến cho hai nhà văn trẻ Đỗ Tiến Thụy và Phong Điệp phải xúm lại gỡ hộ mãi mới được.

Vẫn chiếc khăn ấy, trong buổi giao lưu với Hội Văn nghệ Phú Yên còn trở nên đặc biệt hơn nhiửu. Biết có sự xuất hiện của tác giả Hương thầm, đoà n ca múa Sao Biển đã dà n dựng và biểu diễn bà i hát phổ thơ bà . Phan Thị Thanh Nhà n rất cảm động, ngoà i việc trực tiếp lên tặng hoa bà còn đưa chiếc khăn của mình cho nhà văn trẻ Nguyễn Anh Vũ và thì thầm gì đó, một lát sau, thấy Nguyễn Anh Vũ chạy lên chỗ ca sĩ đang hát dùng chiếc khăn quà ng và o cổ mình rồi quà ng lên cổ cô gái là m các văn nghệ sĩ của Phú Yên và cả nước vỗ tay nhiệt liệt. Sau đó, cứ có người lên hát là lại có người cầm khăn của Phan Thị Thanh Nhà n lên là m đạo cụ để diễn chung; từng cặp, từng cặp đã dùng chiếc khăn là m sợi dây tơ hồng để kết nối.

Nữ sĩ và người đà n ông mến mộ bà .

Nhưng khi Phan Thị Thanh Nhà n đang mải mê với những lời chúc tụng và chụp ảnh cùng bạn văn và những người yêu quý thì bỗng nhiên chiếc khăn... biến mất. Các nữ văn sĩ của Hội Văn nghệ Phú Yên tá hửa đi tìm khắp vòng trong vòng ngoà i mà không thấy. Khi buổi giao lưu đã gần kết thúc, họ tử ra lo lắng sợ là m mất khăn của nữ sĩ Hương thầm, cuối cùng ai đó đã nghĩ ra cách truy lần lượt những người cầm khăn, ai đã cầm phải nói đã đưa cho ai, cuối cùng đến một người không nói được đã đưa khăn cho ai, bị truy vấn đà nh thú nhận mình đã giấu chiếc khăn do quá yêu quý tác giả. Trước đó, khi biết có sự xuất hiện của tác giả Hương thầm, người đà n ông nà y đã đưa cả gia đình đến để gặp mặt và xin được chụp ảnh chung với bà . Khi biết chuyện, Phan Thị Thanh Nhà n không trách và còn tử ra rất cảm động. Được trả lại khăn nhưng bà đã quyết định tặng lại cho người hâm mộ ấy dù chiếc khăn cũng là một món quà bà được tặng. Sau khi nhận được tặng vật quý, người đà n ông hâm mộ bà rất mừng và nói: "Đấy nhé, tôi vô can. Tôi chỉ muốn giữ kỷ niệm của tác giả Hương thầm thôi mà ". Mọi người đửu cười thông cảm... Kết thúc buổi giao lưu ấy, Phan Thị Thanh Nhà n rất vui.

Dù cuộc sống riêng tư có những nỗi buồn, Phan Thị Thanh Nhà n luôn lạc quan. Tuổi cao nhưng suy nghĩ của bà rất trẻ. Bà biết tìm cho mình những niửm vui trong cuộc sống, không ngồi một chỗ thụ động để nỗi buồn và bệnh tật tìm đến quật ngã. Đó cũng là bản lĩnh và sức sống bửn bỉ của một Hương thầm.