NSNA Vũ Anh Tuấn: Tôi luôn cố gắng giữ sự chân thật, tự nhiên trong từng bức ảnh

PV: Tên gọi “Những người ta gặp” gợi cho công chúng nhiều liên tưởng về ký ức và những cuộc gặp trong đời của tác giả. Chắc hẳn ông đã có những suy nghĩ, trăn trở riêng khi lựa chọn tên triển lãm này?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Vâng, phải nói tên của triển lãm là sự gợi ý từ chuyên mục “Nơi ta đã qua, người ta đã gặp” trên ấn phẩm Báo Thời Nay của Báo Nhân Dân những năm tôi biệt phái (2009-2013). Để đặt tên sao cho phù hợp với toàn bộ nội dung ảnh triển lãm, tôi đã trăn trở nhiều ngày, đặt đi đặt lại rồi gạch xóa rất nhiều. Cuối cùng, tôi quyết định chọn “Những người ta gặp” vì nó bao quát được tinh thần của triển lãm. Với tôi, cái tên này cũng là một sự gợi nhắc: trong suốt cuộc đời, mỗi người đều đi qua nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người, chứng kiến nhiều sự việc. Có những ký ức tưởng như đã xa nhưng khi nhìn lại những bức ảnh, mọi thứ lại trở về rất rõ. May mắn là với tôi, nhiều ký ức ấy được lưu giữ bằng hình ảnh.

PV: Nhiều năm gắn bó với báo chí, ống kính của ông đã ghi lại hàng nghìn khoảnh khắc đời sống. Việc lựa chọn 61 bức ảnh chân dung để giới thiệu tới công chúng lần này có lẽ cũng gắn với một ý nghĩa hoặc dấu mốc riêng trong hành trình sáng tác của ông?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Đúng vậy, cũng có một chút “cá nhân” khi tôi chọn 61 bức ảnh, đó là năm sinh của tôi. Thú thật, với hơn 40 năm làm nghề, số lượng ảnh trong kho tư liệu là rất lớn, tôi cũng từng nghĩ đến việc chọn nhiều hơn để triển lãm đầy đặn hơn. Nhưng rồi “cám dỗ” cho dấu mốc riêng ấy khiến tôi quyết định dừng lại ở con số 61. Mỗi bức ảnh được chọn đều gắn với một ký ức. Có những sự kiện đã diễn ra rất lâu, có những người tôi chụp mà chưa kịp hỏi tên. Nhưng khi nhìn lại ảnh, ký ức lại ùa đến nhắc tôi về một thời điểm, một hoàn cảnh cụ thể trong hành trình cầm máy của mình.

PV: Trong các bức ảnh chân dung được giới thiệu tại triển lãm, có thể thấy sự xuất hiện của rất nhiều con người thuộc những ngành nghề, lứa tuổi, vùng miền và hoàn cảnh khác nhau. Điều gì ở họ đã thu hút ông và ông thường lựa chọn góc nhìn nào để khắc họa chân dung ấy?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Sự đa dạng của nhân vật là điều rất thú vị. Với người làm nhiếp ảnh, đó là nguồn chất liệu phong phú. Mỗi con người là một câu chuyện, một hoàn cảnh, một trạng thái cảm xúc khác nhau. Trong quá trình làm nghề, dù chụp nhiều thể loại, tôi vẫn chú trọng hình ảnh con người. Từ người già, phụ nữ, trẻ em đến công nhân, nông dân, chiến sĩ… trong lao động, học tập, sinh hoạt thường ngày đều mang lại cho tôi cảm hứng. Khi bắt gặp một gương mặt hay một khoảnh khắc đáng lưu tâm, phản xạ tự nhiên của tôi là giơ máy lên chụp. Tôi cố gắng giữ sự chân thực, tự nhiên trong mỗi bức ảnh. Chính sự khác biệt giữa các nhân vật cũng tạo áp lực để tôi phải tìm cách thể hiện sao cho mỗi chân dung đều có dấu ấn riêng.

PV: Quá trình thực hiện những tác phẩm này, chắc hẳn có những kỷ niệm, những cuộc gặp gỡ để lại trong ông nhiều cảm xúc khó quên? Ông có thể chia sẻ cùng độc giả được không?

NSNA Vũ Anh Tuấn: 61 bức ảnh trong triển lãm là 61 câu chuyện, với rất nhiều kỷ niệm và cảm xúc riêng. Có thể kể đến bức “Ký ức tuổi thơ” được tôi “vớt” lại khi xem ảnh cũ, gợi nhớ thời kỳ những năm 90 của thế kỷ XX, lúc đó con tôi còn nhỏ, điều kiện kinh tế còn khó khăn nhưng đam mê nhiếp ảnh lại rất tốn kém. Hay bức “Duyên dáng” chụp ở Mường Tè (Lai Châu) năm 1994. Thời điểm ấy đường sá miền núi khó khăn, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, có những ngày đi chụp phải ăn cơm gạo mốc. Rồi cả những lần tác nghiệp trong mưa lớn như bức “Cho ngày trọng đại” vừa khó chụp vừa lo hỏng máy. Hay lần đi chụp ảnh sản xuất, phải loay hoay trong không gian chật hẹp và nóng rát ở khu vực tráng bánh làm miến của làng nghề Cự Đà để có bức “Bản giao hưởng làng nghề”. Cả lần đi chụp đầu năm trong tiết trời rét buốt trên cánh đồng để có bức “Ra đồng đầu xuân”. Những chuyến đi Trường Sa cũng để lại nhiều cảm xúc, như trong bức “Tôi là anh nuôi”. Nhìn lại, mới thấy mỗi chặng đường đều đọng lại trong tôi quá nhiều cảm xúc.

PV: 61 bức ảnh được giới thiệu tại triển lãm đều đi kèm những dòng kỷ niệm như một câu chuyện nhỏ rất thú vị và cảm động. Phải chăng đó cũng là cách ông muốn chia sẻ sâu hơn về những khoảnh khắc mình đã gặp và ghi lại?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Vâng, đúng vậy. Tôi coi đó như một sự sẻ chia. Những bức ảnh này không chỉ là hình ảnh mà còn là câu chuyện phía sau. Đó là những khoảnh khắc tự nhiên, được kể lại bằng ký ức của người chụp. Những câu chuyện không theo trình tự thời gian, cũng không có sự sắp xếp cố định mà đơn giản là những gì tôi nhớ lại khi nhìn vào từng bức ảnh. Qua đó, tôi cũng muốn chia sẻ với đồng nghiệp về sự vất vả của nghề: để có một bức ảnh, người chụp phải đến tận nơi, phải trải nghiệm và gắn bó với thực tế.

PV: Nghệ thuật ảnh đen trắng tập trung vào ánh sáng, tương phản, hình khối và bố cục nhằm làm nổi bật bản chất của chủ thể. Điều này đòi hỏi người bấm máy phải có kỹ thuật vững vàng và cảm xúc tinh tế; đồng thời, người xem cũng cần một sự lắng lại nhất định để cảm nhận. Vậy với ông, việc lựa chọn thể hiện bằng ảnh đen trắng đến từ những suy nghĩ và cảm xúc như thế nào trong quá trình sáng tác?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Theo tôi, ảnh màu hay trắng đen đều khó, để có được một bức ảnh tốt đều phải hội đủ những yếu tố cơ bản về kỹ thuật và cảm xúc. Tuy nhiên, ảnh trắng đen đòi hỏi cao hơn về ánh sáng, tương phản, bố cục và cảm xúc. Đây cũng là một thể loại khá “kén” người xem, hiện nay không nhiều người theo đuổi, một phần vì các cuộc thi dành riêng cho ảnh trắng đen không nhiều. Nhưng với tôi, việc lựa chọn ảnh trắng đen chỉ đơn giản là sự tiếp nối trong quá trình sáng tác.

PV: Sau khi hoàn thành triển lãm và quyết định trao tặng toàn bộ tác phẩm cho Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, ông có cảm thấy như mình đã khép lại một chặng đường, hay đó lại là một cách để những “cuộc gặp” ấy tiếp tục được lan tỏa theo một hành trình khác?

NSNA Vũ Anh Tuấn: Tôi không nghĩ đó là sự khép lại. Việc trao tặng tác phẩm cho Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam chỉ là một cách để những bức ảnh tiếp tục được lan tỏa. Với tôi, hành trình sáng tác vẫn tiếp tục. Mỗi cuộc gặp mới lại có thể trở thành một ký ức, một bức ảnh. Và có lẽ, những “người ta gặp” sẽ còn tiếp tục được nối dài trong chặng đường phía trước.

PV: Trân trọng cảm ơn NSNA Vũ Anh Tuấn!

“

Nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Anh Tuấn hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội, đồng thời là Chi hội trưởng Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam Báo chí - Hà Nội. Ông được phong các tước hiệu E.VAPA/G, ES.VAPA của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và EFIAP của Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật Quốc tế. Trước triển lãm “Những người ta gặp”, ông từng tổ chức “Cảm xúc Trường Sa” tại Nhà triển lãm 93 Đinh Tiên Hoàng, sau đó trao tặng toàn bộ tác phẩm cho Bộ Tư lệnh Hải quân phục vụ công tác tuyên truyền về Trường Sa và biển đảo Việt Nam.