Lễ hội đầu năm: Mỗi bước chân một nỗi muộn phiửn

Bát nháo trước cử­a đửn, chùa

Chuyện buôn bán ở đửn chùa không phải là  không có mặt tích cực của nó, nhất là  khi khách thập phương ở xa đến, không tiện mang đồ lễ lỉnh kỉnh, tiện hà ng quán mua thẻ nhang, lễ và ng, hoa quả, cau trầu và o lễ Phật, lễ Thánh. Tuy vậy, chúng tôi thực sự thấy buồn khi đến với Khu di tích đửn Và  (Sơn Tây, Hà  Nội) - nơi thử Sơn Tinh tức Аức Thánh Tản, một trong "Tứ bất tử­" được nhân dân ta tôn sùng đầy thà nh kính, trang trọng. Từ xa và i trăm mét, ngoà i tán xanh um của rừng lim cổ thụ nơi ngôi đửn toạ lạc, đã thấy cơ man nà o là  xe máy, ôtô quây vòng quanh quả đồi. Lại gần còn khủng khiếp hơn, những lửu bạt đủ mà u chẹn thít lấy ngôi đửn, khiến người lần đầu tiên đến đây, cứ ngỡ là  đang tham dự một "hội chợ phù hoa" chứ không phải đang đi đửn, lễ thánh nữa. Mà  "hội chợ phù hoa" thật, bởi lại gần thì thấy, hà ng quán bán vô thiên lủng những thứ chẳng hử liên quan gì đến lễ lạt. Thêm và o đó, chợ cây cảnh ngổn ngang và  san sát các lửu mở trò "vui chơi có thưởng" kiểu "cò cua tôm cá", ném phi tiêu, ném lon bia lấy quà  tặng.

Những trò cua cá như thế nà y xuất hiện ở nhiửu cổng đửn, chùa (ảnh minh họa)

Chung cảnh tượng như vậy, tại đửn Bà  chúa Аá Аen (Ba Vì-Hà  Nội) thử mẹ đẻ ra Tản Viên Sơn Thánh, sân chùa là  nơi bà y bán cả thuốc xoa bóp đau chân, tay, răng lợi... Còn khi vừa leo hết hơn 200 bậc đá ong khấp khểnh, trước khi bước và o sân chùa Tây Phương, bên cạnh những cử­a hà ng bán đồ lưu niệm, bán tranh chữ du khách còn phải qua một cử­a ải khác: đó là  những người ăn xin!

Còn ở chùa Hà  (Hà  Nội), tình trạng chen lấn dẫn tới du khách bị móc túi, mất đồ, mất điện thoại là  chuyện cơm bữa. Аến nỗi, đi lễ chùa mà  còn đọc hà ng loạt những thông báo Tìm của rơi... Ở Phủ Tây Hồ, dù Ban quản lý đã gắn một số camera theo dõi nhưng tình trạng móc túi vẫn còn tiếp diễn, gây bức xúc cho người dân tới lễ. Bên cạnh đó, ở hà ng loạt lễ hội cảnh chém đẹp với chuyển gử­i ôtô, xe máy cũng là  một thực trạng dường như khiến các cấp ngà nh phải... bó tay?

Chùa Thầy, một chốn linh thiêng nức danh xứ Аoà i, khi bước chân và o đửn Trình, du khách đã bắt đầu thấy ớn vử cách chà o mời, tiếp thị mua mâm lễ gồm chè lam, cây lộc và  bùa cầu may với giá không rẻ chút nà o.

Tại chùa Hương, "Nam thiên đệ nhất động", nơi có hội kéo dà i suốt mùa xuân, và  cũng là  nơi dòng người hà nh hương lễ Phật kéo vử đông đảo và o bậc nhất xứ Bắc “ cảnh "chặt chém" của những người bán hà ng và o độ "kỉ lục" nhất. Ngay từ mùng 5 Tết, du khách đi lễ Phật đã chứng kiến nhiửu chuyện buồn, du Ban Tổ Chức hội chùa Hương năm nay đã cố gắng bằng nhiửu biện pháp khác nhau. Tuy nhiên, mỗi khi xuống đò thì chính các thà nh viên trong Ban Tổ Chức cũng phải mặc cả giá trước với các chủ đò. Chỉ với điửu ấy, đã đủ nói nhiửu chuyện. Lại nhớ năm ngối, du khách phải trả 70 ngà n đồng một ấm trà , 10 ngà n một cốc trà  đá, 5 ngà n một chén trà  nóng, 300 ngà n chưa đủ 1kg thịt bò...

Ngay trên đất Phật Hương Tích, hà ng loạt quán bủng bẻng treo bán đặc sản thị thú như giữa chốn chợ búa. Những con nai cỡ một tạ còn nguyên lông, nguyên da, bị móc và o hà m, treo ngược trên dây, từ những chỗ thịt đã bị xẻ, máu tươi ròng ròng nhử xuống đất Phật. Bên cạnh đó là  vô số mèo rừng, hoẵng, chồn, cáo, tê tê... cũng nem nép chử chặt đầu, lột da. Không biết những tên đồ tể nà y có ngước lên nhìn Phật ở trên cao, có sợ báo ứng? Và  những thực khách bất chấp chốn chay tịnh cử­a thiửn để đánh chén ngon là nh ngay dưới khói nhang chay tịnh, thiêng liêng? "Gần chùa gọi Bụt bằng anh", phải chăng, đối với những người nà y cử­a Phật không còn thiêng liêng hay đồng tiửn đã là m mử mắt họ?

Chen lấn xin ấn đửn Trần (ảnh Internet)

Cũng có khi, sự bát nháo chốn đửn chùa là  do chính người dân hà nh hương tạo nên. Lễ khai ấn đửn Trần năm nà o cũng có tình trạng dẫm đạp, xô đẩy dẫn đến nghẹt thở, thậm chí gây thương vong là  do tâm lí nóng vội, tham lam cướp ấn của người dân. Việc cúng bái lộn xộn, lễ lạt cầu kì, và ng mã ngập trời là  do con nhang đệ tử­ bất chấp quy định của chùa không được cúng đồ mặn và  và ng mã cứ ùn ùn "dúi và o" thánh thần với tâm lí "nặng lễ dễ kêu". Аiửu ấy đã vô tình biến cử­a chùa thà nh nơi trao đổi, mặc cả giữa thánh thần và  người trần mà  mất đi điửu cốt yếu nhất của tâm linh đó là  thà nh tâm và  chay tịnh.

Rải tiửn lẻ và ... rác ở, người vử

Dân bản địa lợi dụng chùa chiửn là m chốn mưu lợi kiếm tiửn đã đà nh, chính sự mất ý thức của nhiửu khách hà nh hương lễ Phật đã khiến đửn, chùa mất đi vẻ tôn nghiêm. Có lẽ, chưa năm nà o tình trạng "tiửn lẻ tấn công chùa chiửn" đáng báo động như năm nay. Tại chùa Thầy, chùa Tây Phương, phủ Tây Hồ, hay đửn Và , chùa Mía với hệ thông tượng Phật độc đáo, nhưng khắp trên mình tượng, không còn một chỗ nà o trống. Ngay cả những ông Hộ Pháp, hay các vị La Hán cũng không khiến con nhang đệ tử­ kiêng dè mà  đặt ít tiửn đi. Chưa hết, "lèn" và o tượng Phật chưa đủ, tiửn còn trà n ngập chân đèn, giá nến. Không chỉ thế, giếng tự nhiên trong hang Thánh Hóa vốn là  nơi hứng nước từ vách đá chảy xuống để là m nước ăn cho chùa, vì nằm trên độ cao 251 bậc, nước vốn là  thứ quý với nhà  chùa, nhưng khách thập phương cũng bất để thả bằng được những tử tiửn xuống đặng cầu lấy chút may mắn, lộc tà i cho bản thân mình.

Tượng phật buộc phải cầm tiửn

Ở đửn Аá Аen, tượng Phật Bà  trăm tay là  địa điểm "lí tưởng" cho người dân nhét tiửn. Kết quả là , trăm tay của Phật, tay nà o cũng bị buộc cầm tiửn. Còn có bức tượng đã đặt trong hòm kính cũng bị du khách nhét tiửn suýt ngập đầu tượng. Với quan niệm "cà ng đặt nhiửu tiửn thì lòng thà nh kính cà ng cao, tấm lòng cà ng được trời Phật chứng giám, cà ng được phù hộ độ trì nhiửu", người dân vô tình hay cố ý đã biến sự cầu may thà nh việc có đi có lại theo kiểu "ông mất chân giò bà  thò chai rượu" rất dung tục và  tầm thường. Bên cạnh đó, lòng "cuồng tín" còn khiến du khách "thần thánh hóa" tất tần tật những thứ trong khuôn viên đửn, chùa. Tại đửn Và , chùa Аá Аen, chậu cây cảnh, vách đá, hòn đá nà o cũng bị khách du xuân cắm hương và  sì sụp khấn vái.

Còn tại chùa Thầy, các bạn trẻ với quan niệm "đá chùa rất thiêng", ước điửu gì khắc lên đửu linh nghiệm, thế là  thi nhau khắc tên mình và  người yêu cùng với đủ mọi hình thù... Yêu đương, gắn bó với nhau lâu dà i hay không chả biết, chỉ thấy, khách đến sau đửu phải chau mặt, nhíu mà y vì những hình ảnh kém văn hóa kia. GS, TS Trần Lâm Biửn thì cho rằng, đây là  hà nh động đút lót, là m nhơ bẩn tâm hồn và  sự linh thiêng chốn tâm linh của người dân. Việc nà y là  đem thói tầm thường của người trần để gán cho thánh thần, cần phải chấm dứt ngay.

Suối rác - Chùa Hương

Một điửu hết sức búc xúc khác, đấy là  nạn xả rác tại các địa danh tâm linh. Túi nilon đựng hoa quả và ng hương, chai nước uống, vử bánh kẹo và  hà ng trăm thứ khác do người dân mang đến lễ chùa đửu đồng loạt ở lại chùa sau khi khách ra vử. Dọc đường lên, rác rải rác hoặc tụ tập hoặc treo lơ lử­ng quanh các vách đá, nhất là  tại vựa rác gần khu Vườn Аà o mà  mỗi khi có cơn gió thổi qua, rác bay mù mịt, cuộn xoáy, táp và o mặt người. Rác ở chùa Thầy đã trở thà nh nỗi kinh hoà ng đối với chúng tôi. Bên cạnh đó, với tâm lí chỉ đến đây một lần, nhiửu người vẫn hồn nhiên bắt người khác gánh chịu hậu quả. Một người bán hà ng lâu năm ở đây cho biết, ban quản lí không hử quan tâm gì trong việc thu gom, xử­ lý rác.

Du xuân đi lễ đửn, chùa để tìm kiếm sự thảnh thơi, thư thái trong tâm hồn. Giáo sư Tô Ngọc Thanh cũng nhấn mạnh rằng: Аi hội cần phải hiểu vử hội thì mới phát huy được cái hay, cái đẹp của tín ngườ¡ng, của văn hóa dân gian. Quả vậy, nếu không hiểu mà  chỉ đi lễ với tâm lí cầu xin tiửn bạc, may mắn phát tà i thì chỉ là m dung tục hóa lễ hội, ngà y cà ng mất đi bản sắc hay và  đẹp của tục đi lễ đầu năm mà  thôi. Hi vọng, sau Công điện số 162/CА-TTg ngà y 9/2/2011 của Thủ tướng Chính phủ vử chấn chỉnh hoạt động lễ hội, người dân sẽ thực sự được tham gia những lễ hội đúng nghĩa, hay, đậm đà  bản sắc dân tộc và  linh thiêng, thanh tịnh.