Di sản - “tấm hộ chiếu” đưa nhạc Việt ra thế giới

Di sản trong nhịp điệu mới

Mới đây, dự án âm nhạc mới của ban nhạc rock DẠ MA với ca khúc và MV “Trống cơm” đã thu hút sự chú ý của công chúng bởi cách tiếp cận táo bạo: kết hợp chất liệu rock hiện đại với nhạc cụ truyền thống Việt Nam. Trong bản phối mới, ban nhạc lựa chọn đưa đàn bầu - nhạc cụ dân tộc mang âm sắc đặc trưng vào cấu trúc âm thanh của rock.

Trưởng nhóm và nhà sản xuất của DẠ MA, Hưng BlackhearteD chia sẻ rằng việc lựa chọn đàn bầu không chỉ là một thử nghiệm âm nhạc, mà còn là cách để tôn vinh bản sắc văn hóa Việt Nam. Theo anh, đàn bầu là một trong những nhạc cụ độc đáo nhất của Việt Nam, một loại nhạc cụ chỉ có một dây nhưng có thể tạo ra những cung bậc cảm xúc phong phú. Khi được đặt trong cấu trúc rock, âm sắc ấy vừa giữ được chiều sâu truyền thống vừa tạo nên sự tương phản đầy thú vị với năng lượng mạnh mẽ của nhạc hiện đại. Dự án còn có sự tham gia hòa âm của nhà sản xuất quốc tế Tim Palmer - người từng làm việc với nhiều nghệ sĩ và ban nhạc nổi tiếng như Ozzy Osbourne, U2 hay Bon Jovi.

Ở phương diện hình ảnh, MV “Trống cơm” được thực hiện theo phong cách hoạt hình với mỹ thuật mang đậm màu sắc văn hóa Việt Nam. Họa sĩ trẻ Tạ Vũ Thanh Nhã đã đưa vào dự án nhiều yếu tố mỹ thuật truyền thống như hoa văn thời Lý - Trần, hình tượng văn minh lúa nước hay họa tiết sóng nước trên đá tháp Phổ Minh… Qua đó, MV vượt qua khuôn khổ của một sản phẩm giải trí đơn thuần, trở thành một “không gian văn hóa” nơi các yếu tố di sản được tái hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Trước đó, album “Made in Vietnam” của nhóm sản xuất DTAP trình làng người yêu nhạc như bản hùng ca đa sắc màu về đất nước. Với 16 ca khúc được chia thành ba chương: Xin chào Việt Nam - Chiến binh tre - Con rồng thức giấc, album dẫn dắt người nghe đi từ vẻ đẹp trù phú của thiên nhiên đến sức mạnh kiên cường của con người Việt.

Từ những giai điệu hào hùng như “Nam quốc sơn hà” đến những câu chuyện nhân văn trong “Điều phi thường nhỏ bé”, DTAP đã khơi dậy niềm tự hào dân tộc bằng ngôn ngữ âm nhạc trẻ trung. Sự thành công của album được thể hiện không chỉ bằng những con số trên bảng xếp hạng mà còn ở việc đưa những giá trị di sản trở nên gần gũi, thẩm thấu vào đời sống của thế hệ Gen Z một cách tự nhiên nhất.

Năm 2025 cũng đánh dấu một cột mốc vàng son khi ca sĩ Đức Phúc đăng quang quán quân tại cuộc thi Intervision 2025 tại Moscow. Ca khúc chiến thắng “Phù Đổng Thiên Vương” do Hồ Hoài Anh sáng tác, lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng và bài thơ “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy. Trong cấu trúc âm nhạc, tác phẩm kết hợp các yếu tố dân gian với hòa âm hiện đại, tái hiện hình ảnh sức mạnh và ý chí bất khuất của dân tộc. Từ giai điệu, dàn dựng sân khấu đến trang phục biểu diễn đều gợi nhắc đến văn hóa Việt Nam.
Cùng với đó là các tiết mục như “Buôn trăng” hay “Bóng phù hoa”… khi được ca sĩ Phương Mỹ Chi trình diễn trên sân khấu quốc tế Sing! Asia 2025 ở Trung Quốc đã cho thấy sức hấp dẫn của dân ca Việt Nam khi được đặt trong một cấu trúc biểu diễn hiện đại. Chính sự hòa quyện giữa âm nhạc đương đại và cảm hứng truyền thống đã tạo nên dấu ấn mạnh mẽ đối với khán giả quốc tế, cho thấy khi nghệ sĩ kể câu chuyện của dân tộc mình bằng một ngôn ngữ nghệ thuật thuyết phục, âm nhạc có thể vượt qua mọi ranh giới văn hóa.

Khẳng định bản sắc để hội nhập

Trong quá trình hội nhập văn hóa, âm nhạc Việt Nam từng trải qua một giai đoạn dài loay hoay tìm kiếm bản sắc giữa làn sóng ảnh hưởng mạnh mẽ từ các nền công nghiệp âm nhạc quốc tế. Thị trường V-Pop không ít lần bị cuốn theo các mô hình thành công của J-Pop, K-Pop hay US-UK, từ cấu trúc giai điệu, phong cách sản xuất cho đến hình ảnh nghệ sĩ. Không thể phủ nhận rằng sự học hỏi ấy từng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp ngành công nghiệp âm nhạc trong nước tiếp cận với các tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, nó cũng khiến nhiều người đặt câu hỏi: đâu là tiếng nói riêng của âm nhạc Việt Nam trong dòng chảy toàn cầu?

Những năm gần đây, thị trường âm nhạc Việt Nam đã có sự đổi khác. Những giai điệu dân gian, nhạc cụ truyền thống hay hình ảnh văn hóa vùng miền không còn bị xem là “cũ kỹ” mà đang được tái hiện bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại, tạo nên một phong cách vừa quen thuộc vừa mới mẻ.

Các nhà nghiên cứu gọi xu hướng này bằng một khái niệm thú vị: “V-folktriotism” - sự kết hợp giữa V-Pop, âm nhạc dân gian (folk) và tinh thần yêu nước (patriotism). Khái niệm này phản ánh chiến lược sáng tạo mới: thay vì cố gắng trở nên giống với các nền âm nhạc lớn trên thế giới, nghệ sĩ Việt lựa chọn cách kể câu chuyện của chính mình. Những làn điệu quan họ, tiếng phách ca trù, nhịp trống chầu hay âm hưởng dân ca vùng miền được “đóng gói” trong lớp vỏ hiện đại của EDM, pop, hip-hop hay R&B. Từ đó tạo nên phong cách âm nhạc mang tính bản địa rõ nét nhưng vẫn dễ dàng tiếp cận với công chúng trẻ và khán giả quốc tế.

Sự chuyển dịch này phản ánh sự trưởng thành của ngành âm nhạc Việt Nam. Theo báo cáo tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025 - 2026 do nhóm nghiên cứu thuộc Khoa Truyền thông và Thiết kế của Đại học RMIT Việt Nam công bố, việc kết hợp giữa di sản văn hóa và xu hướng toàn cầu đang góp phần định hình một bản sắc V-Pop độc đáo.

PGS. TS Nguyễn Văn Thăng Long - trưởng nhóm nghiên cứu của báo cáo nhận định rằng năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng của thị trường âm nhạc và công nghiệp văn hóa Việt Nam. Sự phát triển không chỉ thể hiện ở số lượng sản phẩm hay quy mô sự kiện, mà còn ở chiều sâu văn hóa và chất lượng sáng tạo.

Thực tế cho thấy, những sự kiện âm nhạc quy mô lớn trong năm 2025 đã phản ánh rõ xu hướng này. Các chương trình như “80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” hay “V Concert - Rạng rỡ Việt Nam” đã kết hợp khéo léo giữa công nghệ trình diễn hiện đại với các yếu tố văn hóa truyền thống. Những giai điệu dân gian, nhạc cụ cổ truyền và hình ảnh văn hóa được tái hiện trên sân khấu hoành tráng, tạo nên một không gian nghệ thuật vừa hiện đại vừa đậm đà bản sắc.

GS. Donna Cleveland - Trưởng khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam nhận định: Âm nhạc không chỉ tạo kết nối giữa các ngành sáng tạo mà còn giữa các quốc gia. Thông qua âm nhạc, bản sắc Việt có thể mở rộng ảnh hưởng trong khu vực và trên toàn thế giới. Đây là thời điểm thích hợp để văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững và là quyền lực mềm giúp định hình hình ảnh Việt Nam trong tương lai.

Tuy vậy, con đường hội nhập toàn cầu của âm nhạc Việt Nam vẫn còn không ít thách thức. Để thực sự vươn ra thị trường quốc tế, ngành công nghiệp này cần một chiến lược dài hạn và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều lĩnh vực. Việc phát triển nghệ sĩ chuyên nghiệp, đầu tư vào hạ tầng biểu diễn, tăng cường hợp tác công - tư và tận dụng sức mạnh của các nền tảng số là những yếu tố quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái âm nhạc bền vững.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long cho rằng thị trường cần chuyên nghiệp hóa toàn diện, có chiến lược phát triển bền vững và trên hết là định hình bản sắc của nhạc Việt. Đã đến lúc chúng ta không chỉ tổ chức những sự kiện lớn, mà còn phải xây dựng một nền công nghiệp văn hóa có chiều sâu và giàu bản sắc.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng sản phẩm âm nhạc cần được “đóng gói” một cách thông minh: đủ đậm bản sắc để tạo sự khác biệt, đủ hiện đại để dễ tiếp cận với khán giả quốc tế và đủ giàu cảm xúc để lan tỏa rộng rãi. Khi chuỗi giá trị của ngành âm nhạc, từ sáng tác, sản xuất, phân phối đến quảng bá và khai thác du lịch được thiết kế một cách đồng bộ, âm nhạc sẽ trở thành một tài sản chiến lược trong quá trình hội nhập văn hóa.

Nhìn về tương lai, nhiều nhà nghiên cứu kỳ vọng rằng đến năm 2030, âm nhạc Việt Nam có thể trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế sáng tạo. Khi được đầu tư bài bản và gắn kết với các lĩnh vực khác như điện ảnh, du lịch hay thời trang, âm nhạc có thể mang lại giá trị kinh tế và góp phần nâng cao hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

Âm nhạc Việt Nam hôm nay giống như một dòng sông đang chảy ra biển lớn. Dòng sông ấy mang theo phù sa văn hóa của hàng nghìn năm lịch sử, nhưng lại vận hành bằng tốc độ và công nghệ của thời đại số. Trong hành trình ấy, bản sắc dân tộc không còn là rào cản của sự sáng tạo, mà trở thành “tấm hộ chiếu” giúp nghệ sĩ Việt tự tin bước vào đại lộ âm nhạc toàn cầu./.