Emagzine

Kỳ 1: Giữ vững pháo đài tư tưởng trên trận địa giáo dục thời đại mới

Sơn Dương • 20/04/2026 14:07

Lịch sử dân tộc Việt Nam chứng minh “thế trận lòng dân” là gốc rễ của mọi chiến thắng. Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và không gian số, khái niệm chủ quyền đã vượt ra khỏi những cột mốc biên giới hữu hình. Củng cố trận địa tư tưởng trong môi trường học đường không chỉ là nhiệm vụ giáo dục, mà đã trở thành trọng tâm chiến lược để bảo vệ an ninh quốc gia từ gốc.

Lịch sử dân tộc Việt Nam chứng minh “thế trận lòng dân” là gốc rễ của mọi chiến thắng. Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và không gian số, khái niệm chủ quyền đã vượt ra khỏi những cột mốc biên giới hữu hình. Củng cố trận địa tư tưởng trong môi trường học đường không chỉ là nhiệm vụ giáo dục, mà đã trở thành trọng tâm chiến lược để bảo vệ an ninh quốc gia từ gốc.

Lịch sử dân tộc Việt Nam là một chuỗi dài những cuộc trường chinh dựng nước và giữ nước, nơi chủ quyền lãnh thổ luôn được định đoạt bằng máu và nước mắt. Nhưng bước vào thế kỷ XXI – kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và sự bùng nổ thông tin toàn cầu, khái niệm “chủ quyền” đã mở rộng biên độ một cách chóng mặt. Biên giới quốc gia không còn dừng lại ở những cột mốc hữu hình trên đất liền, trên biển hay trên không, mà đã mở rộng sang không gian số và đặc biệt là không gian tư tưởng. Trong hành trình ấy, “thế trận lòng dân” luôn được xem là gốc rễ của mọi thắng lợi. Khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc củng cố và giữ vững trận địa tư tưởng đặt ra những yêu cầu cấp thiết, mang tính chiến lược sinh tử.

Có một câu nói kinh điển của các nhà triết học phương Tây, “Để phá hủy một quốc gia, không cần phải dùng đến bom nguyên tử hay tên lửa tầm xa, chỉ cần hạ thấp chất lượng giáo dục và dung túng cho sự gian lận, mất phương hướng trong thế hệ trẻ”, hay "Giáo dục là vũ khí mạnh nhất mà người ta có thể sử dụng để thay đổi thế giới" của Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela, đã cho thấy, sự sụp đổ của một hệ thống giáo dục, xét đến cùng, chính là sự sụp đổ của một dân tộc từ bên trong.

Đối với Việt Nam, nền tảng tư tưởng của Đảng chính là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là kim chỉ nam giúp dân tộc ta đánh bại các đế quốc sừng sỏ và vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình. Một hệ thống giáo dục phát triển không chỉ đo đếm bằng chỉ số tăng trưởng hoặc thứ hạng trên trường quốc tế, mà trước hết “sản phẩm” của giáo dục là phải tạo ra những thế hệ công dân có lòng yêu nước nồng nàn, niềm tin kiên định vào con đường chủ nghĩa xã hội và bản lĩnh vững vàng trước mọi biến động.

Để hiểu tại sao giáo dục lại là trọng tâm của cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, chúng ta cần quay trở lại với những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thái kinh tế - xã hội. Giáo dục thuộc về kiến trúc thượng tầng, chịu sự quy định của hạ tầng cơ sở nhưng lại có tác động phản sinh mạnh mẽ trở lại hạ tầng cơ sở. Giáo dục không bao giờ tồn tại trong trạng thái “trung lập về chính trị”. Ở bất kỳ chế độ xã hội nào, giáo dục luôn mang tính giai cấp sâu sắc, phục vụ cho lợi ích của giai cấp cầm quyền nhằm tái sản xuất ra những con người thừa nhận và bảo vệ cho chế độ xã hội đó.

“

Sinh thời, Bác Hồ đã nêu ra một luận điểm nổi tiếng: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa”. Do đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dặn dò: “Vì lợi ích mười năm trồng cây. Vì lợi ích trăm năm trồng người”.Trước lúc đi xa, Người còn ân cần dặn lại: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết”.

Tại Việt Nam, Điều 61 Hiến pháp năm 2013 và Luật Giáo dục năm 2019 đã khẳng định: Giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa, phát triển toàn diện con người về đức, trí, thể, mỹ. Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng lại ở truyền thụ tri thức mà là đào tạo ra những công dân có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Do đó, việc tách rời giáo dục khỏi nền tảng tư tưởng của Đảng là một sự phi lý về mặt khoa học và là một sự phản bội về mặt thực tiễn. Nếu giáo dục không trang bị cho người học thế giới quan duy vật biện chứng và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa, người học sẽ dễ dàng bị cuốn theo thế giới quan duy tâm, thực dụng hoặc cá nhân chủ nghĩa.

Ghi nhớ lời Bác dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Chữ “Người” trong tư tưởng của Bác là con người mới xã hội chủ nghĩa, vừa có “đức” vừa có “tài”, trong đó “đức” là gốc. Người khẳng định: “Người có tài mà không có đức là người vô dụng, người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Bác cũng từng căn dặn: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự Đoàn thể, giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại”. Giáo dục chính trị tư tưởng theo phong cách Hồ Chí Minh là sự giáo hóa tự nhiên, xuất phát từ thực tiễn, hướng vào thực tiễn và lấy thực tiễn làm thước đo kiểm nghiệm.

Để tạo hành lang pháp lý vững chắc cho công tác bảo vệ an ninh tư tưởng học đường, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo rất quyết liệt, đồng bộ:

Nghị quyết số 35-NQ/TW (ngày 22/10/2018) của Bộ Chính trị: Xác định “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”. Nghị quyết chỉ rõ giáo dục và đào tạo là một trong những trận địa then chốt, đòi hỏi toàn bộ hệ thống phải chủ động tiến công trên mặt trận tư tưởng, không để xảy ra khoảng trống thông tin hay sự lúng túng trong định hướng nhận thức cho thế hệ trẻ.

Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030.

Quyết định số 1895/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chương trình giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khơi dậy khát vọng cống hiến cho thanh niên, thiếu niên, nhi đồng giai đoạn 2021 - 2030.

Quyết định số 4060/QĐ-BGDĐT & Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT: Đề án tăng cường công tác quản lý, giáo dục chính trị tư tưởng đối với học sinh, sinh viên trên môi trường mạng và quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục.

Nghị quyết số 71-NQ/TW (ngày 22/8/2025) của Bộ Chính trị: Về “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”. Văn kiện mang tính bước ngoặt này nhấn mạnh: Đột phá phát triển giáo dục phải gắn liền với việc chấn chỉnh các biểu hiện lệch chuẩn, đề cao đạo đức nghề nghiệp và xây dựng môi trường học đường thực sự kỷ cương, lành mạch, nhân văn. Trường học phải là nơi nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, là “bộ lọc” tự nhiên giúp người học phân biệt đúng - sai trước “bão thông tin”.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường học đường phải được hiểu và được hành động giống như một cuộc cách mạng trong nhận thức, xuất phát từ sự thấu suốt về lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và việc quán triệt sâu sắc các Nghị quyết chiến lược của Đảng. Đây chính là “pháo đài” mà chúng ta đã, đang và tiếp tục chiếm hữu nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng quốc gia, giữ vững chiếc bánh lái cho con thuyền giáo dục Việt Nam đi đúng hướng trong kỷ nguyên mới./.

Thực hiện: Sơn Dương

20/04/2026 14:07