Emagzine

Định vị “vũ khí tư tưởng” trong kỷ nguyên mới

Nội dung: Hoa Quỳnh/ Thiết kế: Trung Kiên • 30/03/2026 07:55

Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới” có thể xem là “kim chỉ nam” thể hiện tầm nhìn chiến lược toàn diện của Đảng để mở đường cho ngành xuất bản Việt Nam bứt phá, trở thành một ngành công nghiệp văn hóa - công nghệ mũi nhọn trong kỷ nguyên số, vươn tầm khu vực và thế giới.

Hơn 70 năm qua, ngành xuất bản Việt Nam luôn tự hào với sứ mệnh lịch sử vẻ vang, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và công cuộc đổi mới. Tuy nhiên, bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội, ngành xuất bản đang đứng trước những thời cơ và thách thức chưa từng có.

Thói quen tiếp nhận thông tin thay đổi, sự cạnh tranh khốc liệt từ các nền tảng giải trí số, cùng những âm mưu chống phá tinh vi trên mặt trận tư tưởng văn hóa đòi hỏi ngành xuất bản phải có giải pháp toàn diện. Trong bối cảnh đó, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư không chỉ giải quyết những vấn đề cấp bách của hiện tại mà còn định vị lại tầm nhìn, khát vọng của xuất bản Việt Nam đến năm 2030 và vươn tới năm 2045

“

Tính đến năm 2025, cả nước có 52 nhà xuất bản thuộc 49 cơ quan chủ quản. Tổng số xuất bản phẩm thực hiện đạt 51.574 xuất bản phẩm với hơn 543,5 triệu bản và lượt truy cập. Năm 2025, toàn ngành có tổng doanh thu đạt trên 4,1 nghìn tỷ đồng.

Các kênh phát hành trực tuyến, thương mại điện tử và mạng xã hội ngày càng giữ vai trò quan trọng, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của bạn đọc. Hoạt động xuất bản có sự tăng trưởng nhanh, nhiều đầu sách có giá trị nội dung và hình thức được tổ chức xuất bản, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ chính trị cũng như nhu cầu đọc của xã hội.

Cục Xuất bản – In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch).

Định vị “vũ khí tư tưởng” trong không gian mạng

Xuyên suốt nội dung Chỉ thị, Ban Bí thư khẳng định một quan điểm mang tính nguyên tắc, bất di bất dịch: “Xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân”. Dù công nghệ có thay đổi, phương thức phát hành có hiện đại đến đâu, thì tính Đảng, tính nhân dân của xuất bản cách mạng vẫn không thể xê dịch.

Tuy nhiên, sự sắc bén ấy nay được đặt trong một hệ quy chiếu mới. Xuất bản không chỉ thụ động tuyên truyền, mà phải chủ động “xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập giá trị xã hội; dẫn dắt, định hướng thẩm mỹ”. Trong môi trường số, nơi thông tin thật - giả lẫn lộn, những ấn phẩm xuất bản chính thống phải vươn lên trở thành bộ lọc tri thức đáng tin cậy nhất, là cột mốc chủ quyền tư tưởng vững chắc nhất của Đảng và Nhà nước trên không gian mạng.

Đặc biệt, Chỉ thị đặt ra yêu cầu phải kiên quyết tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm minh các hành vi lợi dụng tự do sáng tác, không gian mạng để tuyên truyền xuyên tạc lịch sử, chống phá Đảng, Nhà nước. Đồng thời, một điểm sáng mang tính nhân văn và bảo vệ cán bộ sâu sắc là yêu cầu “có cơ chế bảo vệ những người làm xuất bản, biên tập viên trước các hành vi vu khống, xuyên tạc, tấn công mạng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị”. Đây là điểm tựa vững chắc để đội ngũ làm xuất bản yên tâm cống hiến, giữ vững ngòi bút và bản lĩnh chính trị trên “mặt trận không tiếng súng”.

Chuyển đổi số sâu rộng, đột phá thể chế

Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư đã nhấn mạnh chuyển đổi số phải trở thành mệnh lệnh, là con đường duy nhất để xuất bản nước nhà phát triển. Ban Bí thư đặt ra mục tiêu cụ thể, đến năm 2030 có 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản.

Như vậy, xuất bản phải trở thành hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị, lan tỏa văn hóa, hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số. Việc ứng AI, Big Data vào các khâu xuất bản, xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung toàn ngành không còn là tương lai mà là nhiệm vụ phải làm ngay.

Để hiện thực hóa điều này, Đảng ta yêu cầu xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm. Đây là bước đi chiến lược nhằm khắc phục tình trạng manh mún, nhỏ lẻ, thiếu tiềm lực của nhiều đơn vị xuất bản hiện nay. Chỉ khi có những các tập đoàn truyền thông - xuất bản quy mô lớn, chúng ta mới đủ sức kiến tạo những hệ sinh thái số, đủ sức cạnh tranh với các nền tảng xuyên quốc gia đang chiếm lĩnh thị phần nội dung số tại Việt Nam.

Cùng đó, một trong những rào cản lớn nhất của ngành xuất bản nhiều năm qua là “nút thắt” về cơ chế tài chính và mô hình quản trị. Chỉ thị số 04-CT/TW đã mạnh mẽ “cởi trói” bằng những tư duy quản lý đột phá chưa từng có tiền lệ. Ban Bí thư nhấn mạnh việc triển khai các chính sách đặc thù đột phá về mô hình thúc đẩy hợp tác công tư (PPP). Những khái niệm mang tính tiên phong như: “lãnh đạo công - quản trị tư; đầu tư công - quản lý tư; đầu tư tư - sử dụng công đối với xuất bản, in và phát hành” cho thấy sự linh hoạt, tầm nhìn, tư duy đột phá của Đảng. Bởi, Đảng và Nhà nước nắm giữ vai trò định hướng tư tưởng, tạo nguồn vốn đầu tư công, nhưng sẵn sàng áp dụng các mô hình quản trị tiên tiến để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế, thích ứng nhanh nhạy với thực tiễn đời sống.

“

Năm 2026 ngành Xuất bản, In và Phát hành đặt mục tiêu phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững; tiếp tục giữ vững vai trò là lĩnh vực trọng yếu trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đồng thời trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật có năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Cục trưởng Cục Xuất bản – In và Phát hành Nguyễn Nguyên.

Ngoài ra, hàng loạt giải pháp thiết thực được giao cho Chính phủ, Bộ Tài chính thực hiện như: xây dựng cơ chế tài chính hỗ trợ xuất bản, bổ sung chính sách ưu đãi về nguồn lực, thuế, cơ chế đặt hàng, giảm thuế thu nhập đối với cơ quan xuất bản. Đặc biệt, việc hình thành các “Dự án hỗ trợ xuất bản Việt Nam”, “Dự án dịch thuật Việt Nam” bằng nguồn vốn ngân sách sẽ là “bà đỡ” cho những công trình khoa học, văn học nghệ thuật đồ sộ nhưng mang giá trị tư tưởng, học thuật lớn, bảo đảm ngành xuất bản không bị cuốn theo cơn lốc thương mại hóa.

Chấn hưng văn hóa đọc, khát vọng vươn tầm

Hiểu rõ chân lý “lấy người đọc làm trung tâm”, Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư đã vạch ra một lộ trình chấn hưng văn hóa đọc một cách căn cơ, đi từ gốc rễ. Sự phối hợp chiến lược được giao cho Bộ Giáo dục và Đào tạo với nhiệm vụ mang tính lịch sử: “Triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường từ tiểu học đến trung học cơ sở”.

Bằng việc đưa việc đọc trở thành một cấu phần của giáo dục chính khóa, Đảng và Nhà nước đang gieo những hạt mầm tri thức đầu tiên, kiến tạo một thế hệ công dân mới có tư duy chiều sâu, hình thành một xã hội học tập suốt đời. Đồng thời, việc phủ sóng hệ thống phát hành, thư viện số đến tận vùng sâu, vùng xa, hải đảo, xuất bản sách song ngữ, tiếng dân tộc đã minh chứng rõ nét cho chính sách “không để ai bị bỏ lại phía sau” của Đảng ta trong việc hưởng thụ các giá trị văn hóa tinh thần.

Không dừng lại ở ranh giới quốc gia, Chỉ thị số 04-CT/TW thổi bùng khát vọng đưa nền xuất bản Việt Nam vươn ra biển lớn. Xuất bản được xác định là công cụ ngoại giao văn hóa quan trọng, khẳng định sức mạnh mềm của Việt Nam. Mô hình hợp tác công tư sẽ được áp dụng để xây dựng thư viện sách Việt Nam ở nước ngoài, đào tạo dịch giả chuẩn quốc tế, đưa sách Việt vào hệ thống thư viện đại học toàn cầu.

Mục tiêu đến năm 2030, chúng ta sẽ có tập đoàn xuất bản thực hiện chức năng đối ngoại chiến lược quốc gia với nhiệm vụ tuyên truyền, hợp tác, trao đổi, đưa các ấn phẩm, sản phẩm quảng bá đất nước, con người Việt Nam ra thế giới, đồng thời tiếp thu tinh hoa tri thức, văn hóa nhân loại vào Việt Nam. Và mục tiêu đến năm 2045, hệ thống xuất bản Việt Nam sẽ trở thành trung tâm giao lưu, hợp tác hàng đầu khu vực Đông Nam Á và quốc tế, góp phần nâng cao vị thế và ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế.

Cùng với khát vọng vươn tầm, Chỉ thị số 04-CT/TW thẳng thắn chỉ rõ nhiệm vụ và giải pháp “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hoạt động xuất bản là nhiệm vụ cấp bách”. Thực tế, ngành xuất bản không chỉ cần những biên tập viên “thạo chữ”, mà trong kỷ nguyên mới, cần những “chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi”, những người có tư duy khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Việc chuẩn hóa trình độ lý luận chính trị gắn liền với kỹ năng xuất bản trong môi trường số là yêu cầu sống còn. Nguồn nhân lực của ngành xuất bản hôm nay, mai sau cần phải là những chiến sĩ vững vàng trên mặt trận tư tưởng, đồng thời là những “kỹ sư” trên mặt trận công nghệ số để hiện thực khát vọng, mục tiêu mà Đảng ta đã đặt ra.

Chỉ thị số 04-CT/TW chính là sự đúc kết tầm nhìn chiến lược và sự quan tâm sâu sắc của Đảng đối với lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Để Chỉ thị thực sự đi vào đời sống, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Chính phủ, Quốc hội, các Bộ, ban, ngành Trung ương đến từng cấp ủy địa phương.

Với những định hướng đột phá, tháo gỡ triệt để các rào cản về thể chế, khơi thông nguồn lực tài chính, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển văn hóa đọc, Chỉ thị số 04-CT/TW chắc chắn sẽ tạo ra nền tảng, bệ phóng cho ngành xuất bản.

Từ “bệ phóng” này, ngành xuất bản Việt Nam sẽ cất cánh, không chỉ làm tròn sứ mệnh “vũ khí tư tưởng sắc bén” bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, mà còn vươn lên trở thành một ngành kinh tế số vững mạnh, mang tinh hoa văn hóa Việt Nam tỏa sáng trên bản đồ tri thức nhân loại, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới./.

Nội dung: Hoa Quỳnh/ Thiết kế: Trung Kiên.

30/03/2026 07:55