Đổi mới mô hình phát triển: Bước chuyển chiến lược đưa đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng: Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, nhưng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển. Theo đó, nền kinh tế cần giảm dần sự phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ, chuyển mạnh sang dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.

Trong tiến trình đó, các cơ sở giáo dục đại học, nhất là Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn cần phát huy vai trò nghiên cứu, tư vấn chính sách, đóng góp trí tuệ cho sự phát triển đất nước. Năm 2026, hai trường cùng ghi dấu những chặng đường đáng tự hào: 70 năm của Đại học Kinh tế Quốc dân và 50 năm của Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh.

PGS.TS Bùi Đức Thọ nhấn mạnh, hội thảo là không gian để kết nối tri thức học thuật với thực tiễn hoạch định chính sách. Sự phối hợp giữa hai đại học cùng Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản tạo nên cầu nối giữa lý luận, nghiên cứu khoa học, truyền thông và thực tiễn. Những ý kiến, sáng kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chắt lọc thành các khuyến nghị chính sách gửi tới các cơ quan Đảng, Nhà nước, góp phần phục vụ mục tiêu phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng bối cảnh phát triển hiện nay đã rất khác thời điểm bắt đầu Đổi mới.

Mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải chỉ là một con số GDP cao hơn, mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân và sức mạnh tổng hợp của quốc gia, trên nền tảng tự cường của đất nước, của toàn dân tộc như tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

Bởi vậy, mô hình phát triển mới phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng; giữa hiệu quả kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; giữa hội nhập sâu rộng với nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế; giữa phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Giá trị văn hóa, nguồn lực con người và sự ổn định xã hội phải trở thành sức mạnh nội sinh của phát triển.

“Bốn mươi năm trước, Đổi mới bắt đầu từ tư duy. Bốn mươi năm sau, khi đất nước đứng trước một ngưỡng phát triển mới, tinh thần ấy càng cần được phát huy mạnh mẽ hơn: Không chỉ tháo gỡ giới hạn của mô hình cũ, mà chủ động kiến tạo mô hình mới; không chỉ khai thác lợi thế sẵn có, mà tạo ra lợi thế mới; không chỉ huy động nguồn lực, mà khơi dậy cao nhất trí tuệ, sức sáng tạo và khát vọng vươn lên của con người Việt Nam. Đó là nền tảng để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc", ông Lê Quốc Minh nêu rõ.

Cùng quan điểm đó, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng chúng ta có quyền tự hào về những thành tựu to lớn của đất nước sau 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới (1986-2026).

Hiện nay, Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử mang tính thời đại với Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã vạch rõ con đường đó là chúng ta không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng cũ vốn phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ.

Yêu cầu của kỷ nguyên mới đòi hỏi một mô hình phát triển hoàn toàn mới. Đó là mô hình dựa trên nền tảng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại.

Do đó, sự hội tụ giữa hai đại học (Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) kết hợp cùng hai cơ quan ngôn luận đã tạo nên một mô hình hợp tác mang tính biểu tượng và sự đột phá.

“Sự kết hợp này tạo ra một không gian đối thoại đa chiều, cầu nối vững chắc giữa lý luận của Đảng, tri thức của giới học thuật và thực tiễn sinh động của đất nước, thể hiện quyết tâm chính trị và trách nhiệm xã hội cao nhất của bốn cơ quan", ông Bùi Đức Thọ nói.

Đóng góp ý kiến tại Hội thảo, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lao động chân tay sang lao động sáng tạo.

Theo ông phân tích, mô hình kinh tế của Việt Nam chủ yếu trong giai đoạn trước đây vẫn phụ thuộc vào 2 nguồn lực chính là đất đai và lao động trình độ thấp. Tuy nhiên, “lợi thế” này lại chính là những khó khăn trong quá trình phát triển.

Đối với vấn đề về đất đai: Việt Nam luôn gặp nhiều hạn chế, việc quản lý còn khó khăn, chưa hiệu quả. Để mô hình phát triển, chúng ta cần thoát khỏi những quan điểm, cách quản lý về “đất". Đây chính là điểm then chốt để có thể đổi mới mô hình phát triển.

Bên cạnh đó, lao động “giá rẻ” ít có ý nghĩa với khu vực nội địa, nhưng lại rất có ý nghĩa với khu vực nước ngoài, nên chúng ta cần có cách nhìn nhận, đánh giá đúng thực chất. Chúng ta cần một mô hình kinh tế thoát được khỏi lao động chân tay. Nếu không nền kinh tế của chúng ta có thể tăng trưởng nhưng lại không thể chuyển đổi về cấu trúc.

“Thời đại mới đang chuyển đổi từ lao động chân tay, sang lao động trí óc, lao động sáng tạo. Doanh nghiệp phải là trung tâm của công cuộc đổi mới", ông Trần Đình Thiên khẳng định.

Theo đó, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh và mạnh như hiện nay, các doanh nghiệp cần chủ động trong vấn đề hoạt động sản xuất, kinh doanh để ứng biến được với thời đại mới. Chính điều đó, đặt ra vấn đề rất lớn cho những nhà quản lý, làm chính sách, nghiên cứu là nhìn nhận thật đúng, thật trúng và sớm có những giải pháp, mô hình quản lý hiệu quả.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam, cùng quan điểm đó.

Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tái cấu trúc chiến lược dựa trên khoa học-công nghệ.

“Về mô hình tăng trưởng giai đoạn tới, chúng ta đã có Nghị quyết 68/NQ-TW/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nếu các chủ trương, nghị quyết này được đưa vào cuộc sống một cách thực chất và mạnh mẽ, nhất định nền kinh tế sẽ có bước bứt phá vượt bậc, chúng ta sẽ đạt được các mục tiêu của kỷ nguyên mới", Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo khẳng định.

Cụ thể, ông cho rằng thể chế phải đi trước và được hiện thực hóa. Nghị quyết của Đảng muốn đi vào cuộc sống thì Nhà nước phải thể chế hóa thành cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý rõ ràng. Khi đó, doanh nghiệp và người dân mới có cơ sở để thực thi.

Cùng với đó, doanh nghiệp và các đơn vị cơ sở phải chủ động sáng tạo, tự tìm hướng đi thay vì thụ động chờ đợi cấp trên.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho hay các tham luận đã khẳng định tính tất yếu lịch sử và tầm vóc chiến lược của việc đổi mới mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới.

Các diễn giả đã khái quát khung khổ Mô hình phát triển Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 19-NQ/TW dựa trên sự phát triển toàn diện, hài hòa và đồng bộ. Theo đó đổi mới mô hình phát triển không phải là sự điều chỉnh cục bộ về mặt kinh tế, mà là quá trình tái thiết đồng bộ hệ sinh thái phát triển đất nước trên 7 trụ cột cấu thành: Mô hình kinh tế; mô hình phát triển xã hội; mô hình phát triển văn hóa, con người; mô hình môi trường sinh thái; mô hình quốc phòng-an ninh; mô hình đối ngoại và hội nhập quốc tế và mô hình quản trị quốc gia./.