Vử Bạc Liêu ăn mắm dì Tám

Chủ nhà , Phan Trung Nghĩa, bạn tôi, nói: ăn thử­ coi, mắm của dì Tám! Bẻ một khúc ớt, xắn một tảng mắm vô chén, tôi ngó quanh coi ly rượu đế xoay vòng tới đâu. Gần cả đời sinh trưởng ở miửn Tây, miếng mắm khiến tôi cay mắt, không chỉ vì ớt, vì tiêu, vì rượu mà  có cảm tưởng như đang gặp lại một người cũ...

Dì Tám, người đang ngồi nhai trầu trên bộ ván giữa nhà . Theo Nghĩa, tôi cũng gọi bà  là  dì Tám, dù bà  còn khá trẻ, ước chưa tới 60 tuổi. Dì nói, mình ở trong ruộng mới ra tới hồi khuya để coi chuyện là m heo, nấu bếp. Nhà  Nghĩa thủ việc thử cúng nhiửu người trong dòng họ, một đôi tháng lại có giỗ, nhưng không đám nà o vắng mặt dì Tám. Bà  là  người chỉ huy toà n bộ nghi lễ cúng kiếng và  việc nhà  bếp. Thiếu bà  thì mọi việc sẽ lộn tùng phèo như rắn mất đầu. Thấy tôi hít hà  với món mắm chưng, dì Tám nói, vì chưa tới mùa nên bà  phải mua tạm một ít mắm ở chợ Trưởng Toà  vử sử­a lại mới được hơn tháng. Dì hẹn tôi hôm nà o vô nhà , dì sẽ cho ăn một bữa mắm no nê, mắm do chính dì là m, gà i hũ trên một năm.

Cách nay đôi tuần, chúng tôi vử Bạc Liêu. Sau khi đi một vòng ở huyện Giá Rai, bữa cơm trưa do huyện chiêu đãi vừa dọn ra, Nghĩa khửu hai đứa tôi, nói nhử: ăn lớt lớt thôi, chừa bụng chút đi ăn mắm dì Tám.

Phải công nhận cái điện thoại di động ngà y nay thật đắc lợi, khi chúng tôi tới nhà  dì Tám thì tiệc mắm đã được bà y ra sẵn sà ng mà  không rõ Phan Trung Nghĩa đã alô khi nà o. Nằm giáp ranh với vùng tranh chấp mặn ngọt xơ xác của huyện Giá Rai, nhưng may mắn, xã Minh Diệu, thuộc huyện Hoà  Bình nơi nhà  dì Tám còn nằm trong vùng ngọt hoá. Triửn sông trước nhà  tím ngát vạt bông lục bình. Ao nước sau hè nở đầy bông súng. Dưới chân bử chuối non mởn là  rau má, rau đắng đất, cải trời... mọc chen chúc. Những rau cử đơn sơ ấy hiện diện đủ mặt trong bữa tiệc mắm được dọn trên chiếc chiếu trải bên hè nhà  dì Tám, dưới tán mát của những cây mận, cây xoà i, cây cóc trĩu trái và  cả lá non sà  xuống, với tay lên là  thêm ngay món cho bữa tiệc.

Cũng là  từ con cá đồng mà  có đến mấy loại mắm. Lẩu mắm là  từ mắm cá sặt, con mắm cá sặt nhử, mửm, nấu nước dừa non dễ rũ xương, lại ngọt thanh, trong lử­a sôi liu riu, chất mắm thấm và o từng thớ thịt những con cá chốt, cá lòng tong, cá trê trắng, cá chạch... là m phụ liệu cho món lẩu. Mắm chưng là  mắm cá rô, con cá rô thịt dẻ, bằm nhuyễn với gia vị đem chưng vừa béo vừa bùi lại khô xốp không bở bả. Thịt mắm cá lóc thái ra trộn chanh, ớt ăn kẹp với chuối chát, khế, lá xoà i non... Mắm ruốc bằm là m từ con tép bạc đặt đó dưới sông trước nhà  là  thức chấm cho món cá trê trắng nướng...

Như nhiửu phụ nữ Nam bộ, dì Tám cũng uống được rượu, nhưng Nghĩa cho biết là  chưa hử thấy dì uống rượu ở đâu ngoà i ở nhà  mình, kể cả giỗ tiệc ở nhà  Nghĩa. Và  hôm nay thì dì uống, uống mở đầu với bốn đứa khách chúng tôi mỗi người một ly trăm phầm trăm. Dì nói, có tụi bây dìa vui quá. Dì vò đầu tôi, lại nói, thằng nà y tóc bạc, nhưng cũng tụi bây luôn.

Dượng Tám ngồi cười hiửn khô, lử­ng tử­ng so dây cây đửn ghita phím lõm, thỉnh thoảng lại nói một câu, toà n những câu tiếu lâm nặng ký. Khi vòng xoay ly rượu đế cà ng nhặt thì cuộc vui trở thà nh bữa tiệc đửn ca. Dượng tám cà ng uống, ngón đửn cà ng thần sầu. Anh con trai út của dì dượng, tên Аê, là  cái kho vô tận những bà i ca cổ và  tuồng tích của soạn giả Viễn Châu. Dì Tám hồi nhớ lại khúc trong trẻo của đời mình qua những bà i ca cổ thời kháng chiến. Bé gái con àšt Аê, mười tuổi, vừa đi học vử, khoanh tay thưa ông bà  và  mấy bác rồi hát tặng luôn khúc xang xừ liếu, mắt vẫn liếc chừng cái song loan dưới chân ông nội...

Trăng già  sau rằm treo khửi ngọn chuối bên hè chúng tôi mới giã từ được gia đình dì dượng Tám. Trong buổi cà phê sáng hôm sau, chúng tôi lặng người khi biết rằng, thật ra dì, dượng Tám không hử có bà  con ruột thịt gì với Phan Trung Nghĩa. Trong cuộc đời cầm bút lận đận của mình, Nghĩa từng mang ơn nhiửu người. Và , đôi người cũng nặng ơn nghĩa với anh qua những dòng chữ nghĩa chân thực. Dì, dượng Tám là  một trong những người ấy.

Người ta hay nói đất Nam bộ là  đất mới. Thật ra đất đâu có mới, ví như bằng chứng hiển lộ từ di tích à“c Eo. Nhưng người Việt có mặt ở đây thì chưa lâu. Vì chưa lâu nên bà  con xa không bằng láng giửng gần...

Bạn có vử Bạc Liêu, muốn thưởng thức món mắm dì Tám thì hãy tìm Phan Trung Nghĩa. Chúng tôi đảm bảo với bạn...