Tạo lập không gian văn hóa đặc sắc cho Thủ đô

Cần phải khẳng định, Hà Nội đã và đang nỗ lực để hiện thực hóa các nhiệm vụ, mục tiêu phát triển Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại” và cùng cả nước vững bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trong các nhiệm vụ đó, thực hiện các Quy hoạch đã được Chính phủ phê duyệt, Thành phố Hà Nội triển khai quyết liệt. Tiêu biểu như Thành phố vừa cơ bản hoàn thành việc dỡ tòa nhà Trung tâm Thương mại số 7 Đinh Tiên Hoàng (thường được biết đến với tên gọi “Hàm cá mập”) để tạo không gian, cảnh quan Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, phù hợp với hiện thực phát triển của Thủ đô.

Trên thực tế, tại Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, theo Quy hoạch phân khu đô thị H1-1B (khu vực hồ Gươm và phụ cận), tỷ lệ 1/2.000 được UBND thành phố phê duyệt tại Quyết định số 1360/QĐ-UBND ngày 19/3/2021, đã được định hướng: Là không gian giao thoa văn hóa Đông - Tây, văn hóa Việt - Văn hóa quốc tế, gắn kết và chuyển tiếp không gian phố cổ - phố cũ; khu vực cốt yếu của quy hoạch là hồ Gươm với cụm di tích đền Ngọc Sơn - Tháp Bút và vườn hoa xung quanh hồ; tạo lập cảnh quan thống nhất, hợp nhất, hình thành không gian lý tưởng cho người đi bộ; tổ chức không gian đi bộ khu vực đường Đinh Tiên Hoàng...

Đặc biệt, tại đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cuối năm 2024 cũng xác định: Nghiên cứu bảo tồn, cải tạo, chỉnh trang và sắp xếp, tổ chức không gian khu vực hồ Gươm theo hướng có nhiều không gian công cộng; Nghiên cứu bảo tồn, cải tạo, chỉnh trang và sắp xếp, tổ chức không gian khu vực hồ Gươm theo hướng có nhiều không gian công cộng.

Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, phường Hoàn Kiếm thuộc khu vực nội đô. Định hướng chung phát triển khu vực này trong Quy hoạch chung Thủ đô đã nhấn mạnh: “Đẩy mạnh phát triển giao thông công cộng và phương tiện giao thông thân thiện với môi trường, hình thành khu vực hạn chế tốc độ, vùng hạn chế phương tiện cơ giới. Hình thành các khu vực dịch vụ văn hóa - du lịch - thương mại đậm bản sắc Thủ đô như trung tâm phố cổ: khôi phục hình ảnh không gian kiến trúc 36 phố phường, hình thành khu phố đi bộ, hạn chế phương tiện giao thông cá nhân, nghiên cứu kết hợp khai thác các không gian công cộng một số khu vực để phát triển dịch vụ, văn hóa, du lịch, ẩm thực, thương mại đặc thù truyền thống, trải nghiệm văn hóa phố cổ, dịch vụ đêm”.

Triển khai các định hướng phát triển ở các Quy hoạch, Thành phố Hà Nội vừa qua đã dỡ bỏ tòa nhà “Hàm cá mập” tồn tại hơn 30 năm. Tuy công trình này có vị trí đắc địa nhưng không mang nhiều giá trị kiến trúc và đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Trước đây, khu vực này từng là ga điều hành xe điện và quảng trường công cộng, vì vậy việc trả lại không gian mở là hợp lý, đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị, nhất là Thủ đô Hà Nội.

Chính quyền Thành phố đã bám sát các định hướng của cấp có thẩm quyền, đồng thời tham vấn nhiều chuyên gia, nhà khoa học khi thực hiện dỡ bỏ tòa nhà Hàm cá mập để mở rộng quảng trường và công viên ngay cạnh hồ Gươm và Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Hà Nội rất cẩn trọng trong việc thực hiện chỉnh trang khu vực này bởi đích đến của Thủ đô sau khi chỉnh trang sẽ đảm bảo cảnh quan hài hòa, hiện đại, đáp ứng nhu cầu biểu diễn và thưởng thức của người dân. Đồng thời hệ thống đài phun nước, tiểu cảnh cũng được cải tiến để phù hợp với không gian mới. Cùng đó, dỡ tòa nhà “Hàm cá mập” để tạo quảng trường, công viên rộng 12.000m2 cũng cần đồng bộ về giao thông, hạ tầng ngầm ở một vị trí được gọi là “trái tim” của Thủ đô.

Sau một thời gian với quyết tâm cao, triển khai hiệu quả, tòa nhà “Hàm cá mập” đã được phá dỡ, đồng thời các cơ quan chức năng của Thành phố cũng đã cơ bản hoàn thành việc chỉnh trang, tạo ra một không gian thoáng đãng, thẩm mỹ. Cơ quan có thẩm quyền đồng thời đã di dời bãi xe trên đường Đinh Tiên Hoàng, thảm lại mặt đường, sửa chữa lắp đặt dải phân cách giữa để tổ chức lại khu vực quảng trường và giao thông. Bên cạnh đó, các chậu cây di động (có thể di chuyển sát mép vỉa hè vào các ngày cuối tuần) đã được bố trí khoa học, giúp khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục đẹp hơn trong mắt nhân dân.

Khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục sau khi được chỉnh trang là một diện mạo mới với một khoảng sân lớn, điều này giúp việc đi lại cũng như tham quan của du khách thuận tiện hơn ở các điểm di tích như Đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, tượng đài cảm tử "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tọa lạc bờ hồ Hoàn Kiếm. Nhiều ghế đá được bố trí quanh các chậu hoa cảnh tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục giúp người dân dừng chân, trò chuyện, nghỉ ngơi. Ngoài ra, Thành phố cũng lắp đặt một màn hình LED cỡ lớn tại đầu hồi tòa nhà số 5-7 Đinh Tiên Hoàng (trước Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục) với những hình ảnh, thước phim quảng bá văn hóa, lịch sử, du lịch Thủ đô tạo thêm điểm nhấn và sự thích thú của nhiều du khách khi đến với khu vực này.

Đại diện UBND phường Hoàn Kiếm cho biết, việc chỉnh trang Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục mới cơ bản hoàn thành phân kỳ 1, trong đó, nhiều hạng mục liên quan bao gồm: Phá dỡ tòa nhà “Hàm cá mập” tại số 1-3-5 Đinh Tiên Hoàng; chỉnh trang tòa nhà Hapro số 7-9 Đinh Tiên Hoàng; chỉnh trang mặt tiền nhà dân dọc phố Đinh Tiên Hoàng...

Trong thời gian tới, các cơ quan liên qua của Thành phố và phường Hoàn Kiếm sẽ tiếp tục thực hiện phân kỳ 2 của dự án cải tạo, chỉnh trang quảng trường theo chỉ đạo của UBND Thành phố Hà Nội. Phân kỳ 2 dự kiến bao gồm các nội dung: tiếp tục chỉnh trang hết lớp nhà thứ nhất mặt phố xung quanh quảng trường; cải tạo tổng thể hạ tầng kỹ thuật để tương xứng với hoạt động của hồ Hoàn Kiếm là di tích cấp Quốc gia đặc biệt; Bổ sung các trang thiết bị đô thị phù hợp với các chức năng hoạt động của khu vực...

Như vậy, việc cải tạo, chỉnh trang không gian Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục mới đi được một nửa chặng đường. Song không thể phủ nhận phân kỳ 1 đã khẳng định bước đi đúng đắn của Thành phố bởi đã mở ra không gian đẹp, rộng rãi để phục vụ nhân dân, tiến tới các hoạt động văn hóa nghệ thuật để phát triển văn hóa, du lịch Thủ đô.

Khi chính thức hoàn thành, khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục chắc chắn sẽ tạo nên không gian có tính liên kết các công trình di tích lịch sử cảnh quan mặt nước như hồ Gươm, đền Ngọc Sơn, Tháp Bút, đền Bà Kiệu, đồng thời là không gian văn hóa công cộng đặc sắc của Thủ đô./.