Ra mắt tiểu thuyết “Xứ sở vô danh” của nhà văn người Pháp gốc Việt Đoan Bui

Tại buổi giao lưu, tác giả Doan Bui cùng PGS.TS Phùng Ngọc Kiên, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chia sẻ về hành trình sáng tác, cách thể hiện những mất mát riêng tư và sức mạnh của văn chương trong việc kết nối những trải nghiệm của con người...

“Xứ sở vô danh” bắt đầu từ câu chuyện một người mẹ mất con gái khi em bé mới mười lăm ngày tuổi. Sau cái chết của con, người mẹ âm thầm viết bản thảo mang tên “Truyện của Mê-Linh” như một cách níu giữ hình bóng đứa trẻ và đi sâu vào vùng ký ức đau thương chưa thể gọi tên. Nhưng bản thảo ấy cũng trở thành nguồn đau đớn khiến cô không thể đọc lại, buộc cô phải đối diện với câu hỏi: liệu con người có thể thực sự đoạn tuyệt với quá khứ để trở về cuộc sống bình thường?

Từ câu chuyện riêng tư, tác phẩm mở rộng thành những suy tư về tình mẫu tử, sự mất mát, mặc cảm, im lặng và cách xã hội ứng xử với nỗi đau của người khác. Cuốn sách không đưa ra công thức chữa lành, cũng không tìm cách xoa dịu bi kịch bằng những lời khuyên có sẵn. Tác giả lựa chọn một lối kể vừa đau đớn, vừa tự trào, để những trải nghiệm tưởng như đơn độc dần chạm tới những cảm xúc phổ quát của con người.

Theo PGS.TS Phùng Ngọc Kiên, mất mát là một chủ đề đã được các tác giả đề cập trong nhiều tác phẩm văn chương nhưng điều khó khăn nằm ở cách con người diễn đạt những mất mát, nhất là những tổn thương mang tính riêng tư. Với “Xứ sở vô danh”, tác giả không chỉ kể câu chuyện về mất mát mà còn gợi mở sâu sắc về tình mẫu tử.

Tác phẩm đưa người đọc đến với những cảm xúc khó gọi tên, những nỗi đau và mặc cảm thường bị che giấu trong đời sống, đồng thời tạo ra một không gian để con người suy ngẫm, thấu hiểu và đồng cảm với những trải nghiệm của người khác.

Một điểm đáng chú ý của “Xứ sở vô danh” là cấu trúc kể chuyện đa dạng, đan xen truyện kể, thư từ, trích dẫn, ghi chép, nhật ký và thơ. Những trải nghiệm của một phóng viên điều tra hòa quyện với tâm hồn nhạy cảm của người viết, tạo nên thứ ngôn ngữ ngọt đắng, vừa bi thương vừa hài hước. Những chi tiết tưởng chừng rời rạc cùng các hình ảnh giàu sức gợi mở rộng câu chuyện từ nỗi đau của một người mẹ đến những câu chuyện khác về những đứa trẻ đã mất, tạo nên không gian tưởng tượng mang tên Xứ sở vô danh - nơi những đứa trẻ thất lạc chẳng bao giờ lớn lên.

Một trong những điểm đặc biệt của tác phẩm nằm ở cách tác giả không né tránh những khía cạnh khó diễn tả, thậm chí phi lý của đau buồn. Người mẹ vừa đau đớn vì mất con, vừa mong muốn trở lại công việc, trở về với đời sống bình thường và thoát khỏi cảm giác khác biệt. Nhưng phía sau mong muốn ấy vẫn là phần ký ức không thể xóa bỏ. Từ đó, cuốn sách đặt ra vấn đề về quyền được đau buồn, quyền được ghi nhớ và nhu cầu tìm kiếm một ngôn ngữ để chia sẻ những trải nghiệm mà con người thường không biết phải diễn đạt ra sao.

Chia sẻ về quá trình sáng tác, tác giả Doan Bui cho hay, việc viết cuốn sách này với chị không hề dễ dàng. Trong quá trình sáng tác, chị luôn tìm kiếm cách diễn đạt phù hợp để có thể bày tỏ những cảm xúc và trải nghiệm của mình. Nhưng tìm được những khoảng sáng trong một câu chuyện đau thương, tìm được cách kể vừa chân thực vừa giúp người đọc tiếp cận câu chuyện, là điều không đơn giản.Trong "Xứ sở vô danh" , tác giả lựa chọn kết hợp nhiều hình thức kể chuyện với những đoạn ngắn, dài đan xen, bởi cách viết pha trộn thể loại đem lại cảm giác gần gũi với đời sống. Dù đề cập đến cái chết và những tổn thương sâu sắc, tác phẩm vẫn có chỗ cho sự trào phúng và hài hước. Với chị, những trải nghiệm đau thương không chỉ là điều khó nói thành lời mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu để con người hiểu hơn về bản thân và người khác. Qua việc viết về nỗi đau riêng, người viết hiểu hơn về bản thân, đồng thời có cơ hội mở rộng suy nghĩ, cảm xúc đến những người đọc có trải nghiệm tương đồng. Chị cũng chia sẻ niềm xúc động khi đọc bản dịch tiếng Việt, đồng thời trao đổi với dịch giả về những lựa chọn ngôn ngữ và nhan đề nhằm chuyển tải tốt hơn tinh thần tác phẩm.

Theo tác giả Doan Bui, sách cũng như một cuốn cẩm nang và "vùng sáng" trong văn chương chỉ dẫn con người cách vượt qua nỗi đau, tìm thấy phương hướng và tiếp tục hành trình của mình. Những câu chuyện được chuyển tải trong trang sách còn giúp người sống tìm cách đối thoại với ký ức về những người đã khuất. "Nỗi đau và tình yêu là chủ đề xuyên suốt tác phẩm. Và câu hỏi mà tôi muốn bạn đọc tìm thấy ở tập sách này chính là làm thể nào để vượt qua nỗi đau và giữ vững tình yêu", tác giả Doan Bui chia sẻ.