Phố Hàng Chiếu, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

02/08/2017 10:15

Phố Hàng Chiếu dài 276m, rộng 8m. Từ cửa ô Quan Chưởng đến ngã tư phố Đồng Xuân - Hàng Mã - Hàng Đường. Đây nguyên là đất thôn Thanh Hà, tổng Hậu Túc (sau đổi là tổng Đồng Xuân), huyện Thọ Xương cũ.

Phố Hàng Chiếu dài 276m, rộng 8m.

Phố Hàng Chiếu, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội


         Từ cửa ô Quan Chưởng đến ngã tư phố Đồng Xuân – Hàng Mã – Hàng Đường.

         Đây nguyên là đất thôn Thanh Hà, tổng Hậu Túc (sau đổi là tổng Đồng Xuân), huyện Thọ Xương cũ.

Phố Hàng Chiếu có từ trước thời Pháp thuộc, sau người Pháp đổi tên thành phố Giăng Đuy-puy (rue Jean Dupuis), năm 1945 gộp với phố Nattes en Joncs thành phố Hàng Chiếu, năm 1949 vẫn giữ tên phố Hàng Chiếu nhưng tách phố Nattes en Joncs ra, năm 1951 và sau hòa bình vẫn là phố Hàng Chiếu, tên dân gian gọi là phố Mới.

Nay thuộc phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm.

Đình của thôn Thanh Hà, cho tới những năm đầu thế kỷ XIX, ở vào chỗ gần kề cửa ô Quan Chưởng. Đến năm 1817 sửa chữa cửa ô này, mở rộng thêm đường nên đình phải dỡ, được dời vào chỗ nay là số nhà 77 phố Hàng Chiếu (nhưng mặt chính lại quay ra phố Ngõ Gạch, chỗ số nhà 10). Đình thờ ông Trần Lựu, tương truyền là người đã lập công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên (xem mục Ngõ Gạch).

Cửa ô Quan Chưởng có thể có từ đời Lê, vì vào năm Cảnh Hưng thứ 10 (1749) đã đắp thành đất bao quanh kinh đô Thăng Long, có mở ra một số cửa ô. Về tên gọi của cửa ô này hiện có nhiều cách giải thích:

1. Có thuyết cho rằng vào cuối đời Lê, có một viên quan Chưởng ấn về hưu, lập dinh cơ ở cạnh ô, do đó mà thành tên.

2. Có thuyết lại cho rằng vào đời Nguyễn có một chức quan Chưởng cơ soát cửa ô này, phàm thuyền bè ghé các bến quanh đây đều phải trình giấy ở viên quan ấy. Vì vậy mà thành tên.

3. Có thuyết giải thích là hồi giặc Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ nhất (năm 1873) có một viên quan Chưởng vệ đã hy sinh ở đây. Để tưởng nhớ, nhân dân đã gọi cửa ô này là Quan Chưởng.

Cả ba cách giải thích trên đều là truyền thuyết. Có lẽ chỉ có hàng chữ Hán khắc ở trên vòm cửa chính: Đông Hà môn (cửa Đông Hà) là tên gọi chính xác nhất của cửa ô này. Gọi như vậy là vì vào thời mà Thăng Long chỉ chia ra có 36 phường thì đây thuộc phường Đông Hà. Phường này đã đi vào chính sử từ thế kỷ XVI. Ví dụ Cương mục có ghi: “Năm Bính Tuất, Quang Thiệu thứ 11 (tức năm 1526) Mạc Đăng Dung đã sau Phạm Kim Bảng ám hại Lê Chiêu Tông ở phường Đông Hà”. Tới đời Lê – Trịnh (thế kỷ XVII, XVIII) hàng năm phường Đông Hà – Hàng Chiếu lại là nơi cử hành lễ “tiến xuân ngưu”. Lịch triều hiến chương loại chí có ghi chép về lễ này như sau: “Hằng năm, đến tháng 11, Tư Thiên giám tâu ngày tháng nào là tiết lập xuân và để cả kiểu mẫu làm xuân ngưu, giao cho Bộ Công sai Cục Thường ban làm. Trước tiết lập xuân một ngày, vào buổi chiều, Cục này đem con trâu nặn bằng đất đến đàn tế dựng ở phường Đông Hà. Quan phủ doãn (đứng đầu kinh thành Thăng Long) và hai quan huyện Thọ Xương, Quảng Đức (từ 1805 đổi là huyện Vĩnh Thuận) làm lễ xong thì cho dân phường rước đến đền ở phường Hà Khẩu. Hôm sau quan phủ doãn đến, lấy cành dâu đánh vào con trâu đất đó, đem vào sân điện nhà vua làm lễ tiến xuân ngưu, võ văn bá quan đều tới hầu lễ”. Như vậy thì lễ này là một hình thức tế tự có tính cách khuyến nông rõ rệt, và được tiến hành ở chỗ bây giờ là phố Hàng Chiếu.

Đến giữa thế kỷ XIX, sách Đại Nam nhất thống chí, phần tỉnh Hà Nội, có ghi: “Phố Đông Hà bán chiếu trơn, có tên nữa là Hàng Bát”. Vào thời điểm đó, ngoài mặt hàng chiếu cói ra, phố Hàng Chiếu còn có thể bán cả bát nữa. Vì chiếu và bát đều là những mặt hàng do đường sông mà nhập vào Thăng Long, chiếu từ vùng biển đồng chua nước mặn và bát từ Bát Tràng, từ An Quảng (Móng Cái). Mà phố Hàng Chiếu thì ở kề ngay sông Cái, sông Tô.

Đối với lịch sử Thủ đô hiện đại, phố này cũng chứng kiến một sự kiện đặc biệt. Trong những ngày đầu của cuộc Toàn quốc kháng chiến, phố Hàng Chiếu là trung tâm của Liên khu I và đứng vững cho tới đêm ngày 17/2/1947 là đêm Trung đoàn Thủ đô được lệnh rút ra ngoài thành phố. Thời gian đó, giữa lúc cả Hà Nội, cả Liên khu I đang là một chiến trường ác liệt mịt mù khói súng thì đúng tối mùng Một tết Đinh Hợi (tức ngày 22/1/1947) một bữa tiệc đầy đủ phong vị tết do ban chỉ huy Trung đoàn Thủ đô tổ chức tại số nhà 87b phố Hàng Chiếu (là nhà của gia đình ông Ngô Lê Động, sau là liệt sĩ) với danh nghĩa là chiêu đãi các ngoại kiều nhưng thực chất là để tập hợp các đại biểu của họ lại, giải thích cho họ biết tính chất chính nghĩa của cuộc kháng chiến của ta, đồng thời cũng là để họ tận mắt nhìn thấy khí thế vững mạnh của Liên khu I, gián tiếp bác bỏ luận điệu tuyên truyền của thực dân Pháp là Liên khu I đang kiệt quệ, Trung đoàn Thủ đô đang tan rã.

(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Di sản - “tấm hộ chiếu” đưa nhạc Việt ra thế giới
    Từ rock, pop, rap đến dân ca đương đại… những dự án âm nhạc mới đang mở ra không gian sáng tạo nơi truyền thống và hiện đại không còn khoảng cách. Sự thử nghiệm nghệ thuật này cũng là hành trình nghệ sĩ tìm kiếm bản sắc, khẳng định tiếng nói riêng biệt của tâm hồn Việt trên bản đồ toàn cầu.
  • Từ quản lý đến “quản trị và kiến tạo” văn hóa Thủ đô Hà Nội
    Chương trình Hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đã phát đi một thông điệp: Hà Nội chuyển đổi tư duy từ “quản lý hành chính” sang “quản trị và kiến tạo” về văn hóa. Đây là một sự thay đổi mang tính cách mạng về nhận thức, mở đường khơi thông nguồn lực, biến văn hóa thực sự trở thành nguồn sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đột phá của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
  • Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Khung cơ chế đột phá, định hình diện mạo Hà Nội trong kỷ nguyên mới
    Hà Nội đang đứng trước những áp lực của quá trình đô thị hóa, từ bài toán quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông, cho đến thách thức trong việc cải tạo các khu chung cư cũ và bảo tồn di sản. Trong bối cảnh đó, Điều 12 trong Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) không chỉ là một quy định pháp lý, mà là một khung cơ chế mang tính đột phá, đặc biệt cần thiết để định hình diện mạo Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
  • Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Khơi thông các mô hình kinh tế mới từ cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
    Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) vừa trình Quốc hội khóa XVI, trong đó có việc thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một bước tiến chiến lược để Hà Nội tiếp tục bứt phá trong tương lai. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được quy định tại Điều 19 Dự thảo Luật là “chìa khóa” khơi thông các mô hình kinh tế mới, đưa Hà Nội trở thành trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo hàng đầu của cả nước và khu vực trong thời kỳ phát triển mới.
  • Sa Pa được vinh danh là một trong 53 thị trấn đẹp nhất thế giới
    Một trong những yếu tố quan trọng giúp Sa Pa được vinh danh là khả năng giữ gìn bản sắc kiến trúc và không gian sống hài hòa với thiên nhiên. Dù du lịch phát triển mạnh mẽ, thị trấn vẫn giữ được những nét đặc trưng như nhà thờ đá cổ kính, những con phố nhỏ trong sương hay các bản làng nằm nép mình bên sườn núi.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhiều sự kiện nghệ thuật đặc sắc sắp diễn ra tại khu vực hồ Hoàn Kiếm dịp 30/4 và 1/5
    Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026) và hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026). Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với các nghệ nhân, nghệ sĩ, các nhà nghiên cứu… tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại khu phố cổ Hà Nội và khu vực hồ Hoàn Kiếm. Chuỗi hoạt động diễn ra từ tháng 4 đến hết tháng 6/2026.
  • Chuẩn bị diễn ra Liên hoan Nghệ thuật Quốc gia 2026 (VNAF2026)
    VNAF 2026 dự kiến thu hút khoảng 1.000 thí sinh đăng ký vòng online, từ đó lựa chọn 400 tiết mục xuất sắc trình diễn tại vòng chung kết. Chung kết dự kiến diễn ra trong hai ngày 25 và 26/7/2026 tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội (Hà Nội).
  • Tái hiện cuộc đời chị Võ Thị Sáu qua dự án phim điện ảnh "Đất Đỏ"
    Bộ phim Đất đỏ vẽ nên chân dung chị Võ Thị Sáu bắt đầu từ một thiếu nữ 13 tuổi yêu đời, từng mơ về tương lai bình lặng bên cây lê ki ma trước khi bước vào cuộc chiến sinh tử vì Tổ quốc.
  • Góp sức phát huy giá trị văn hóa dân gian truyền thống Việt Nam
    Thiết thực bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian truyền thống cũng như thực hiện Chương trình Hành động số 08-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội, Hội Người cao tuổi phường Tùng Thiện (TP. Hà Nội) vừa tổ chức Liên hoan tiếng hát dân ca Người cao tuổi phường Tùng Thiện 2026. Qua đây cũng góp phần tạo sân chơi bổ ích để hội viên người cao tuổi giao lưu, nâng cao đời sống tinh thần, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
  • Triển lãm “Cuộc chơi với lá”: Dấu ấn 60 năm sáng tạo của nghệ sĩ Tạ Hải
    Từ ngày 15/4 đến 19/4/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Đống Đa, Hà Nội) sẽ diễn ra triển lãm “Cuộc chơi với lá” của nghệ sĩ, nhà báo Tạ Hải. Triển lãm giới thiệu hơn 80 tác phẩm mới nhất được sáng tạo từ chất liệu lá và hoa khô.
  • Phát triển Thủ đô từ việc kiến tạo các không gian văn hoá
    Chiều 12/4, tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ, trong khuôn khổ chương trình “Âm nhạc cuối tuần”, những giai điệu của ca khúc “Em ơi Hà Nội phố” của nhạc sĩ Phú Quang được phổ từ thơ Phan Vũ đã vang lên giữa không gian hồ Gươm lịch sử. Từ một ca khúc, một buổi biểu diễn, có thể thấy rõ hơn cách Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa chiến lược phát triển văn hóa bằng những trải nghiệm cụ thể, gần gũi, nơi văn hóa hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân.
  • “Người thổi bong bóng làng Kashi”: Ngụ ngôn hiện đại về sự sống, cái chết và tự do
    Tri Thức Trẻ Books liên kết với NXB Thế Giới vừa ra mắt bạn đọc cuốn sách “Người thổi bong bóng làng Kashi” của tác giả Nguyễn Quang Vũ. Tác phẩm được viết theo hình thức ngụ ngôn hiện đại xoay quanh hành trình nhận thức về sự sống, cái chết và tự do.
  • Lan tỏa tri thức khoa học xã hội qua trưng bày chuyên đề
    Từ ngày 11/4 đến 15/5/2026, tại tòa Trống đồng, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô, Hà Nội) diễn ra trưng bày “Không gian bảo tồn văn hóa và lan tỏa tri thức khoa học xã hội”. Với hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật phong phú, trưng bày mang đến cái nhìn toàn diện về những đóng góp của khoa học xã hội đối với đời sống đương đại, qua đó góp phần khơi dậy tinh thần nghiên cứu, sáng tạo và ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa trong cộng đồng”
  • Ẩm thực và nghệ thuật hòa quyện trong chương trình “Dạ yến Hoàng cung”
    Du khách có thể thưởng thức các món ăn cung đình và những tiết mục nghệ thuật đặc sắc trong chương trình “Dạ yến Hoàng cung” tại Nhà hát Duyệt Thị Đường (Đại nội Huế) vào đêm 29/4, 1/5.
  • Tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa tại không gian âm nhạc mở chiều 12/4
    Trở lại sân khấu mở “Nhà Bát Giác” vào lúc 15h30 ngày 12/4, “Âm nhạc cuối tuần” hứa hẹn đem đến nhiều tiết mục đặc sắc, giai điệu sôi động, những trải nghiệm nghệ thuật gần gũi, hấp dẫn đối với nhiều người dân và du khách khi đến với Hà Nội. Đây không chỉ là sân khấu biểu diễn đơn thuần, mà còn là bước đi chiến lược của thành phố nhằm đưa nghệ thuật chất lượng cao vào đời sống, góp phần định vị thương hiệu thành phố sáng tạo.
Phố Hàng Chiếu, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO