“Phan Thuận An với Huế”: Kết tinh một đời nghiên cứu về mảnh đất cố đô

Bộ sách “Phan Thuận An với Huế” tập hợp khoảng 100 bài viết tiêu biểu được tuyển chọn từ gần 500 bài viết mà Phan Thuận An đã công bố trên báo chí trung ương, địa phương và các hội thảo khoa học từ những năm 1980 đến nay. Việc lựa chọn, sắp xếp nội dung bộ sách do TS. Phan Thuận Thảo - con trai tác giả thực hiện với mong muốn hoàn thành tâm nguyện của cha mình. Trong “Lời thưa” mở đầu sách, ông chia sẻ: “Tôi mong hoàn thành tâm nguyện cuối cùng của cha mình: xuất bản bộ sách này như là sự tổng kết một phần sự nghiệp nghiên cứu Huế của đời ông”.

Bộ sách gồm ba tập: “Lịch sử xứ Huế”, “Văn hóa xứ Huế” và “Cổ tích xứ Huế”. Đây là ba mảng nội dung lớn, song việc phân chia chỉ mang tính tương đối bởi các nghiên cứu của Phan Thuận An luôn được tiếp cận dưới góc nhìn lịch sử. Như lời TS. Phan Thuận Thảo chia sẻ: “cho dù các bài viết đề cập đến các đề tài văn hóa hay cổ tích, thì các đối tượng nghiên cứu vẫn được nhìn nhận dưới nhãn quan lịch sử”.

Ở tập “Lịch sử xứ Huế”, độc giả được trở lại với những dấu mốc quan trọng trong tiến trình lịch sử vùng đất vốn từng là trung tâm chính trị văn hóa của quốc gia. Từ các lần dời phủ chúa, biến cố thất thủ Thuận An, thất thủ Kinh đô đến những hoạt động xây dựng, bảo tồn trước năm 1975. Các bài viết không chỉ dừng ở việc ghi chép sự kiện mà còn thể hiện cách phương pháp nghiên cứu công phu, tiếp cận đa chiều, kết hợp giữa tư liệu và khảo sát thực địa. Bên cạnh đó, những chân dung lịch sử nổi bật và các khảo cứu về thiết chế đặc trưng cũng góp phần làm rõ hơn diện mạo Huế qua từng giai đoạn.

Tập “Văn hóa xứ Huế” mở rộng không gian nghiên cứu sang các lĩnh vực đời sống tinh thần, từ nghi lễ cung đình, nghệ thuật diễn xướng, y phục, ẩm thực đến phong tục, tín ngưỡng bản địa. Đặc biệt, nhiều bài viết mang tính phản biện học thuật, đính chính những nhận thức chưa đầy đủ hoặc sai lệch về văn hóa Huế. Các nghiên cứu này được xây dựng trên nền tảng sưu tầm, điều tra, điền dã và đối chiếu nghiêm túc, cho thấy nỗ lực gìn giữ bản sắc văn hóa trong bối cảnh hiện đại hóa.

Tập “Cổ tích xứ Huế” như một chuyến du hành khám phá hệ thống di tích và di vật phong phú của cố đô: từ kinh đô Phú Xuân, Hoàng Thành, Ngọ Môn, điện Thái Hòa, cung An Định, lầu Kiến Trung, đến các kiến trúc dân gian như cầu Ngói Thanh Toàn, nhà thờ Thiên Chúa giáo, các di tích tôn giáo – tín ngưỡng... Đồng thời, tác giả cũng khảo tả các cổ vật quý hiếm như Cửu đỉnh, kim sách, bảo tỉ, trướng thêu, văn bia… Qua sự kết hợp giữa khảo biện tư liệu với khảo sát di vật, di tích một cách chính xác, các di sản hiện lên sinh động, kể lại câu chuyện về một kinh đô từng huy hoàng một thời.

Một điểm đáng chú ý của bộ sách là các bài viết được giữ nguyên như khi công bố, và được ghi rõ thời điểm công bố. Điều này giúp bảo lưu tính lịch sử của tư liệu, đồng thời phản ánh quá trình vận động của nhận thức khoa học qua thời gian.

Nhìn từ toàn bộ công trình, có thể thấy rõ phương pháp làm việc nghiêm túc và cẩn trọng của Phan Thuận An. Ông không chỉ khai thác tư liệu thành văn mà còn dành nhiều thời gian điền dã, khảo sát thực địa, thậm chí “tự tay đo đạc các công trình kiến trúc để có được các số đo chính xác.”

Nhà nghiên cứu Phan Thuận An là một học giả dành trọn đời mình để “học Huế”. Ở tuổi ngoài 80, ông để lại một di sản nghiên cứu đồ sộ với thái độ làm việc nghiêm túc, cẩn trọng, không chỉ dừng lại ở tư liệu thành văn mà còn trực tiếp điền dã và đo đạc thực địa.

Dù được nhiều người gọi là “nhà Huế học”, tác giả Phan Thuận An lại có cách nhìn khiêm nhường về công việc của mình. Ông cho rằng mình không phải là nhà “Huế học” mà là người “học Huế”, nghĩa là ông suốt đời đi tìm hiểu, học hỏi để biết thêm về Huế và cùng chia sẻ với mọi người qua các trang viết của mình.

Trước bộ sách này, ông đã công bố nhiều công trình có giá trị như “Kinh Thành Huế”, “Kiến trúc Cố đô Huế”, “Lăng tẩm Huế - một kỳ quan”, “Huế Xưa & Nay - Di tích và Danh thắng”… Sự ra đời của bộ sách “Phan Thuận An với Huế” không chỉ bổ sung thêm tư liệu mà còn góp phần hệ thống hóa những nghiên cứu tiêu biểu trong suốt hành trình học thuật của ông./.