Những góc nhìn đa chiều về thơ Châu Anh Tuấn

Nhà thơ Châu Anh Tuấn sinh năm 1962, tại Hà Nội. Anh tốt nghiệp Đại học Bách khoa, từng công tác nhiều năm trong ngành điện lực Việt Nam trước khi nghỉ hưu. Hiện anh là hội viên Hội Nhà văn Hà Nội và Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội. Dù đã xuất bản ba tập thơ gồm “Đi đến tận cùng” (NXB Văn học), “Những chiếc nôi ru” (NXB Hội Nhà văn), “Vòng tròn bất tận và những bài thơ ngắn” (NXB Hội Nhà văn), Châu Anh Tuấn vẫn là một người làm thơ khá lặng lẽ, không quảng bá nhiều cho sáng tác của mình. Gần đây, anh được giới văn chương và người yêu thơ biết đến nhiều hơn, đặc biệt là sau giải thưởng thơ của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, giải thưởng Lê Quý Đôn của Thái Bình và gần đây nhất là giải Nhì cuộc thi “Thơ ca & Nguồn cội”.

Tại buổi sinh hoạt chuyên đề, nhiều ý kiến trao đổi, tham luận đã xoay quanh hành trình sáng tác, thế giới nghệ thuật cũng như những dấu ấn gần đây của nhà thơ Châu Anh Tuấn, qua đó phác họa chân dung một cây bút giàu nội lực sáng tạo và bản sắc riêng trong thơ ca đương đại.

Nhà thơ Bùi Việt Mỹ - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà văn Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình Hội Nhà văn Hà Nội cho biết Châu Anh Tuấn được kết vào Hội Nhà văn Hà Nội mới được khoảng 2 năm nhưng đã nhanh chóng tạo được dấu ấn riêng. Thơ anh có độ bao quát, đậm chất văn hóa, gắn chặt với đời sống xã hội; bài nào cũng cho thấy sức nặng cả về nội dung lẫn chiều sâu suy tưởng.

Theo nhà thơ Bùi Việt Mỹ, dường như Châu Anh Tuấn luôn muốn vượt thoát khỏi những giới hạn đời thường để đi tìm chiều sâu tinh thần của con người. Từ những hình ảnh quen thuộc như lũy tre làng, quê hương bản quán hay người lao động bình dị, thơ anh mở rộng tới những suy niệm về thế giới và nhân sinh. “Đó là một người viết luôn ý thức trách nhiệm của người cầm bút”, nhà thơ Bùi Việt Mỹ khẳng định.

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến - Trưởng Ban sáng tác, Trưởng Ban Nhà văn trẻ Hội Nhà văn Hà Nội nhận định Châu Anh Tuấn là “một hiện tượng thơ đáng chú ý” với giọng điệu lạ, giàu liên tưởng siêu nghiệm và chất triết luận sâu sắc. Ông chia sẻ, lần đầu đọc thơ của Châu Anh Tuấn tại một trại sáng tác do Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội tổ chức, ông đã nhận ra ngay đây là “một thi sĩ đích thực”. Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến cũng chỉ ra trong những tập thơ đầu của Châu Anh Tuấn, có thể nhận thấy đôi nét ảnh hưởng từ thi hào - triết gia Ấn Độ Rabindranath Tagore cùng giọng hài hước, giễu nhại của nhà thơ Pháp Jacques Prévert...

Nhà văn trẻ Đức Anh nhìn nhận thơ Châu Anh Tuấn mang tinh thần đặc sắc của một trí thức say mê khám phá triết học và giá trị phương Đông. Theo anh, tác giả thường sử dụng nhiều hình ảnh ẩn dụ, đặt ra những nghịch lý mà không vội đưa ra kết luận, để người đọc tự đối thoại với chính mình.

PGS.TS Trần Thị An bày tỏ sự xúc động khi đọc thơ Châu Anh Tuấn. Bà cho rằng thơ Châu Anh Tuấn chứa “chất thơ của cuộc sống và chất thơ của tâm hồn”, mang khả năng chữa lành cho người đọc. Theo bà, chất triết học trong thơ anh thể hiện rõ qua những đối lập nhị nguyên và hiện thể đa nguyên với nhiều phạm trù. Bên cạnh nỗi buồn hư vô và những suy tưởng sâu thẳm, thơ anh vẫn có sự trong trẻo, gần gũi. “Sống cùng thế giới thơ của anh thấy thế giới này đáng sống hơn”, PGS.TS Trần Thị An nhận xét.

Nhà thơ Bùi Phương Thảo cũng chia sẻ ấn tượng về một Châu Anh Tuấn điềm đạm, ít nói nhưng bên trong là một tâm hồn thơ nhiều khát vọng. "Thơ Châu Anh Tuấn không dễ đọc ngay từ lần đầu nhưng càng đọc càng phát hiện những tầng nghĩa sâu xa. Tôi thích cách Châu Anh Tuấn tự thoại với mình, không dễ dàng thỏa hiệp mà muốn đi tới tận cùng cốt lõi của vấn đề. Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc nhưng chính điều đó giúp tác phẩm được chuyển tải một cách chân thực nhất”, nhà thơ Bùi Phương Thảo chia sẻ.

Trong phần phát biểu của mình, nhà thơ Châu Anh Tuấn cũng đã bộc bạch chân thành về hành trình đến với thi ca. Là người học về kỹ thuật, từng nhiều năm làm việc trong ngành điện lực, anh cho biết khoa học và triết học giúp con người mở rộng nhận thức về thế giới vật chất cũng như khả năng tư duy, nhưng nghệ thuật nói chung văn chương nói riêng mới có thể làm chiếc cầu nôi liên kết con người vào đời sống Chân – Thiện – Mỹ; là nơi nuôi dưỡng đời sống tinh thần và chữa lành tâm hồn. Chính từ suy nghĩ đó, anh quyết định dấn thân vào con đường sáng tác.

Nhà thơ Châu Anh Tuấn cho biết chủ đề thơ của anh chủ yếu tập trung vào những suy tưởng siêu hình học, tìm kiếm bản chất của con người và hiện hữu, từ đó đặt ra các vấn đề về đạo đức, lương tâm, công lý hay tự do. Anh cũng bày tỏ quan điểm rằng thơ ca chưa bao giờ mất độc giả mà chính con người đang dần xa rời đời sống tinh thần vì quá bị cuốn vào nhịp sống vật chất. “Thơ ca tự thân nó là tiêu chuẩn của phẩm giá, chỉ các tác giả không đủ phẩm giá để xứng đáng với giá trị thơ ca”, anh nói.

Buổi sinh hoạt chuyên đề còn ghi nhận nhiều ý kiến, tham luận tâm huyết từ các nhà văn, nhà thơ, bạn hữu của tác giả về hành trình sáng tác, thế giới nghệ thuật cũng như những tìm tòi riêng trong thơ Châu Anh Tuấn. Từ các góc nhìn khác nhau, các ý kiến đều cho thấy chân dung một cây bút giàu suy tưởng, luôn khát khao đi tới tận cùng của thơ ca.

Phát biểu tổng kết buổi sinh hoạt chuyên đề, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội Bùi Việt Mỹ cho biết trong thời gian tới, Hội Nhà văn Hà Nội sẽ tiếp tục tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, giới thiệu những cây bút mới có tìm tòi, sáng tạo và dấu ấn riêng. Theo ông, việc phát hiện và đồng hành cùng những tác giả này cũng góp phần tạo nên những chuyển động mới cho thơ ca đương đại./.