Những điều chưa biết Thăng Long tứ quán

Ở Thăng Long xưa có bốn quán Аạo giáo lớn là : Trấn Vũ quán nay gọi là  đửn Quan Thánh ở phố Quan Thánh, Huyển Thiên quán nay còn ở phố Hà ng Khoai, Аổng Thiên quán nay còn ở phố đường Thà nh, Аế Thích quán nay ở phố Thịnh Yên. Việt Nam từ xa xưa có hai tôn giáo song song phát triển là  Phật giáo và  Đạo giáo. Người theo Phật thì tu hà nh ở các chùa gọi  là  nhà  sư. Những người theo đạo thì tu  hà nh ở các quán gọi là  đạo sĩ. Quán là  Đạo quán và  là  nơi thử tự của đạo giáo cũng như chùa là  của phật Giáo Quán Trấn Vũ: vừa thuộc Thăng Long Tứ trấn lại thuộc Thăng Long tứ quán.

Quán Trấn Vũ còn gọi là  đửn Quán Thánh là  nơi thử thánh Trấn Vũ ở Hà  Nội. Thực ra cái tên nà y mới chỉ được sử­ dụng cách đây và i chục năm. Ba chữ tạc trên nóc của cổng ra và o thì di tích nà y có tên là  Trấn Vũ Quán. Аửn Quán Thánh có bố cục không gian thoáng, hà i hoà  lại có Hồ Tây ngay trước mặt nên quanh năm không khí thoáng mát.

Tương truyửn đửn có từ đời Lý Thái Tổ, những diện mạo của đửn đã được tu sử­a nhiửu lần. Kiến trúc của đửn gồm tam quan, sân, nhà  tiửn tế, trung tế, hậu cung. Ở đây còn lưu giữ những mảng chạm khắc trên gỗ có giá trị nghệ thuật cao. Аặc biệt trong đửn có bức tượng Trấn Vũ, tượng có dáng hình một đạo sĩ ngồi, tay trái bắt quyết, tay phải chống gươm thần. Trấn Vũ quán không chỉ là  nơi thu hút nhiửu khách thập phương đến thắp hương cầu lộc cầu tà i, nhiửu người đến đây chỉ để vãn cảnh thanh bình cùng với hồ Tây bát ngát.

Tựong Trấn Vũ trong đửn Quán Thánh

Quán Аồng Thiên nay còn được gọi là  đửn Kim Cổ nguyên thuộc  tổng Tiửn Túc, huyện Thọ Xương, kinh thà nh Thăng Long. Sau đó, tổng Tiửn Túc đổi thà nh tổng Thuận Mử¹, huyện Thọ Xương. Chùa gắn bó mật thiết với đình Tạm Thương ở sát bên phải thử Nguyên Phi ử¶ Lan, chếch vử phía tây khoảng 300 m là  đửn Hửa thần - một di tích độc đáo của Thăng Long. Hiện nay, chùa có quy mô kiến trúc nhử, cổng chùa xây bằng gạch do các trụ biểu kết hợp với những mảnh tường nhử hợp thà nh.

Cổ diêm giữa hai mái đắp nổi 4 chữ Hán Kim Cổ cổ tự. Kiến trúc chính kết cấu kiểu chữ Аinh. Tiửn đường ba gian, xây kiểu tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta. Hiện chùa Kim Cổ còn bảo lưu được bộ di vật, minh chứng cho sự hiện diện của di tích trong lịch sử­ cụ thể gồm tám pho thượng Phật thuộc nghệ thuật thế kỷ XIX, một pho tượng Nguyên Phi ử¶ Lan ngồi trong khám, một pho tượng Mẫu, tượng Chầu; ba tấm bia niên hiệu triửu Nguyễn: một quả chuông đồng niên hiệu triửu Nguyễn, hai hạc thử đứng trên lưng rùa; một bức cử­a võng, một bức cuốn thư chạm rồng, ba bức hoà nh phi sơn son, hai đôi câu đối. Di tích chùa  còn là  một phần tư liệu quý giá trong việc tìm hiểu quy hoạch của thà nh Thăng Long thời Lý.

Quán Huyửn Thiên, tên chữ là  Huyửn Thiên cổ quán, dân gian vẫn quen gọi là  chùa Huyửn Thiên thuộc địa phận khu phố cổ Hà  Nội. Quán Huyửn Thiên nằm giữa phố Hà ng Khoai, phường Аồng Xuân, là  nơi thử Huyửn Thiên Thượng Аế, một trong những vị Thánh tiêu biểu của thần điện Lão giáo. Theo quan niệm Аạo giáo, thần Huyửn Thiên là  vị thần có nhiệm vụ trấn giữ phương Bắc, người xưa cho rằng phía đông có thần Thanh Long biểu hiện cho mùa xuân, phía Nam có thần Chu Tước biểu hiện cho mùa hạ, phía tây có thần Bạch Hổ biểu hiện cho mùa thu, mùa đông là  thần Huyửn Thiên ở phía bắc.

Huyửn Thiên cổ quán có bố cục kiểu Nội công ngoại quốc, các dấu tích kiến trúc, mử¹ thuật hiện còn, đửu mang dấu ấn của những lần tu sử­a . Mặt trước quán trông ra phố Hà ng Khoai, tường sau áp sát phố Gầm Cầu, hai hồi quán là  hai ngõ nhử. Gác chuông 2 tầng là  một kiến trúc gạch nổi bật nhất trong toà n bộ các công trình của quán, mang dấu ấn đậm nét của lối kết cấu cổ truyửn. Sau nghi môn là  sân quán với hai nhà  bia lớn và  hai giếng. Tiếp theo là  phần nội công vẫn còn nguyên vẹn với nhà  bái đường 7 gian, có kiến trúc theo kiểu vọng lâu hai tầng, tám mái, đây cũng là  nơi đặt pho tượng Thần Huyửn Thiên.

Thiêu hương là  một toà  nhà  chạy dọc mang tính chất như thượng điện nối với 2 gian nhà  ngang phía sau, áp hai tường hồi quán là  hai dãy hà nh lang, nay dùng là m nhà  khách. Các đử tà i trang trí trên kiến trúc quán được thể hiện phong phú, mang tính nghệ thuật cao. Bên cạnh ý nghĩa của một di sản kiến trúc tôn giáo, giá trị tiửm ẩn trong quán Huyửn Thiên còn là  các văn bia cổ, hà ng loạt các pho tượng Phật, tượng Thánh, tượng mẫu và  các pho tượng Lão giáo, cùng nhiửu hiện vật phong phú khác.

Chùa vua

Аế Thích quán (Tức chùa Vua) là  một quần thể kiến trúc trang nghiêm, đẹp đẽ và  cầu kử³. Cái độc đáo của quần thể kiến trúc nà y là  có chùa và  đình đửu thử vua Аế Thích. Hiện thời, chùa Vua là  cụm di tích gồm chùa Hưng Khánh và  điện Thiên Аế. Chùa Vua còn giữ được 14 pho tượng đẹp bằng gỗ hoà ng đà n. Nổi bật nhất là  pho tượng vua Аế Thích cao khoảng 1,6m. Một bức cử­u long chạm trổ tinh vi, hai đỉnh đồng thời Nguyễn, một quả chuông nhử thời Cảnh Thịnh, hai quả chuông to thời Lê, hai chóe lớn cao chừng 1,6m được đúc từ thời Lê.

Аiửu thú vị là  hằng năm, và o dịp Tết Nguyên đán, chùa Vua tưng bừng mở hội thi đấu cử tướng từ mùng 6 đến mùng 9 tháng giêng âm lịch, để mừng ngà y Аế Thích đản sinh. Hội cử tướng chùa Vua thường thu hút đông đảo khách thập phương, không chỉ những kẻ mê tướng-sĩ-tượng-xe-phao-mã, mà  còn hấp dẫn giai nhân tà i tử­ ngoạn du dịp tân xuân.

Chùa Vua đã được Bộ Văn hoá xếp hạng di tích lịch sử­. Như vậy, có thể thấy bốn đạo quán của Thăng Long xưa đến nay vẫn lưu giữ những giá trị vử vật chất và  tinh thần rất lớn, có ý nghĩa quan trọng trong đời sống sinh hoạt tâm linh của nhân dân. Tuy được gọi bắng các tên mới, những mỗi quán vẫn mang những ý nghĩa, những sự tích độc đáo từ lâu đời của riêng mình. Hướng tới 1000 năm Thăng Long Hà  Nội, những giá trị văn hoá truyửn thống nà y đã và  đang tiếp tục được bảo tồn và  phát huy. Thăng Long tứ quán sẽ còn được con cháu đời sau biết đến như chứng tích của một thời kì văn hóa lịch sử­ của dân tộc.