Nhà thơ Bế Kiến Quốc: "Những nỗi đau nơi cuối rễ đầu cà nh"

Bà i thơ nói vử những con người Việt Nam anh hùng đửu gắn bó với một dòng sông:

Sinh ra ở đâu mà ai cũng anh hùng
Tất cả trả lời: sinh bên một dòng sông
Cháº³ng phải sông Đà , sông Mã, sông Hồng đôi bử cát mênh mông
Thì cũng sông Trà , sông Hương, sông Cửu Long uốn chín khúc đầu rồng
Cháº³ng phải rộng xa một tầm cò vỗ cánh
Cũng xinh xinh và i sải chèo quẫy mạnh
Quê hương Việt Nam mườn mượt những cánh đồng
Mỗi con người gắn bó một dòng sông

Bà i thơ của Quốc khiến tôi thích vì âm điệu mênh mang, cấu tứ chặt chẽ và cách diễn đạt dung dị. Đến năm 1970 tôi vử dạy ở trường cấp ba Quốc Oai, Quốc là m ở Ty Văn hóa Hà Tây. Có những buổi chiửu thứ bảy, trên đường đạp xe từ Quốc Oai vử Hà Nội, nhìn phía trước thấy một thanh niên mặc áo carô, tóc quăn đạp cái xe Phượng Hoà ng, phía sau xe là một... bó rau cải. Quốc vừa là m việc vừa tự lo cơm nước cho mình.

Tôi đạp xe dấn lên, hai đứa vừa đi vừa nói chuyện. Năm 1973, tôi đi và o chiến trường miửn Nam, Quốc vử Báo Văn nghệ. Bẵng đi mười năm, tôi lại gặp vợ chồng Quốc tại nhà Lê Thanh Xuân.

Cùng đi với vợ chồng Quốc có Vũ Đình Minh, Võ Văn Trực và Trần Quốc Toà n. Ở Biên Hòa, chúng tôi đưa Quốc đi chơi, thăm một số bạn bè, trong đó có Bích Vân, Giám đốc Đà i Phát thanh Đồng Nai, thăm chị Xuân, Trưởng rạp Khánh Hưng cùng là m việc với Quốc ở Ty Văn hóa Hà Tây. Những ngà y ở Biên Hòa có một "sự cố". Đỗ Bạch Mai - vợ Quốc có thai mà không biết. Quần áo mặc thường ngà y trở nên chật chội. Mai và Quốc sang nhà tôi. Vợ tôi "hỗ trợ" cho một ít quần áo rộng. Lê Thanh Xuân nói đùa:

Nhà thơ Bế Kiến Quốc.

- Nhà đã có Mai, Cuốc, Xẻng (cháu đầu của vợ chồng Mai - Quốc thường gọi đùa là Xẻng), nay sinh đứa nà y đặt tên là Leng cho tiện.

Chúng tôi bật cười vì cái "bộ tứ dụng cụ lao động" ấy.

Sau đó Mai và Quốc ra Hà Nội. Năm 1985, tôi ra Hà Nội có đến thăm Quốc ở Báo Văn Nghệ, 17 Trần Quốc Toản. Tôi hửi phòng ở của Quốc và nhìn thấy Quốc đang nằm ngủ trong một căn phòng chỉ chừng 9 m2. Trông thấy tôi, Mai gọi:

- Anh Quốc ơi, có khách.

Chỗ ở của Quốc - Mai chật chội, không có bà n ghế, tôi đà nh ngồi và o giường. Quốc nói:

- Mời Tú ngà y chủ nhật đến ăn cơm với vợ chồng tôi. Là m món bún chả Hà Nội, có rượu mơ...

Tôi ngạc nhiên vì hôm đó là ngà y thứ tư, sao Quốc lại không mời và o chiửu thứ tư hay trưa thứ năm. Sau đó tôi mới nghĩ ra: Chỉ có ngà y chủ nhật cơ quan nghỉ Quốc mới có điửu kiện mời cơm khách. Phòng ở của Quốc như thế là m sao mà mời và o ngà y thường được. Nhưng do bận và o Nam, tôi không đến ăn cơm với vợ chồng Quốc, tôi cảm thấy ái ngại cho chỗ ở của họ. Vử sau tôi được biết, nhử nỗ lực lao động, vợ chồng anh đã có nhà mới.

Năm 2002, trường tôi dạy - Trường Cao đáº³ng Sư phạm Đồng Nai có mời một đoà n nhà thơ nữ đến giao lưu, trong danh sách có tên Đỗ Bạch Mai. Tôi gọi điện cho Lê Thanh Xuân báo tin vợ Quốc và o. Hôm giao lưu lại không thấy Mai, tôi hửi thì nghe Đoà n Thị Lam Luyến nói Mai phải bay ra vì Quốc bị ngất xỉu. Bây giử đọc bà i thơ "Nhớ mẹ" của Quốc, tôi đã biết Quốc bị ám ảnh vử căn bệnh tim của anh:

Buồn hay vui, con cũng đã quay vử
Đi lẫn và o dòng sông người vừa tan tầm máy dệt
Những hạt bông trên áo quần, trên tóc
Ai thì không nhận ra, con thì con nhận ra
...Và căn bệnh đầu tiên mà con biết từ mẹ: bệnh tim
Vì thế, khi thấy con là m thơ mẹ buồn nhưng cháº³ng nói
Giữa nghử dệt ngôn từ với nghử dệt vải
Mẹ biết, chọn nghử gì con cũng gặp gian nan
Giử thì muộn rồi. Ca sáng vừa tan
Những người thợ ra vử - những hạt bông trên áo quần trên tóc
Bốn mươi năm ... ngỡ có gì đâu khác?
Chỉ mẹ đã không còn. Và con lại bệnh tim.

Quốc đã không vượt được cái tuổi 53 đầy định mệnh. Anh là một nhà thơ thông minh, nhiửu kinh nghiệm, một biên tập viên uy tín của Báo Văn nghệ. Ngoà i nghử thơ, anh còn có duyên với văn xuôi. Anh đã từng là m trong Ban sơ khảo Hội đồng văn xuôi, người góp phần không nhử trong việc phát hiện ra Nguyễn Huy Thiệp, Phùng Gia Lộc. Với uy tín và năng lực của mình, anh được bổ nhiệm là m Tổng Biên tập Báo Người Hà Nội, nhưng chỉ một thời gian ngắn bệnh tật đã bắt anh phải rời khửi thơ ca và cuộc đời. Thơ ca và cuộc đời là hai niửm yêu thương gắn bó thiết tha nhất của anh. Để có cuộc đời tốt đẹp và có những bà i thơ hay thì phải trải qua những nỗi đau, những gian lao nhọc nhằn. Một trong những bà i thơ cuối đời của anh mang ý nghĩa triết lý như vậy. Bà i thơ sâu sắc, khắc khoải những suy tưởng vử cuộc đời, số phận, thơ ca khác háº³n những bà i thơ hồn nhiên trong sáng thời sinh viên. Điửu đó chứng tử anh đang ở độ chín của một tà i năng. Bà i thơ có đoạn: