Ngõ Huyện, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Ngõ Huyện dài 235m, rộng 4m.

Từ phố Lý Quốc Sư đến phố Phủ Doãn.

Đây nguyên là đất thôn Tiên Thị, tổng Tiền Túc (sau đổi là tổng Thuận Mỹ) huyện Thọ Xương cũ, và là một cái ngõ dẫn tới cổng chính của huyện đường (tức trụ sở) huyện này (xem mục Thọ Xương).

Thời Pháp thuộc cũng gọi là ngõ Huyện (ruelle Ngõ Huyện). Đó là tên thông dụng trong dân chúng dùng chỉ cả hai ngõ ở khu vực này là ngõ Huyện và ngõ Thọ Xương hiện nay.

Nay thuộc phường Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm.

Tương truyền là vào khoảng cuối thế kỷ XIX sau khi thực dân Pháp hạ thành Hà Nội (1882) ít lâu, ở đầu ngõ Huyện có một ngôi miếu gọi là miếu Ông Cai. Sự tích như sau:

Khi giặc Pháp đánh vào huyện đường, tri huyện bỏ chạy. Ông Cai Trí chỉ huy một toán lính cơ kháng cự rất anh dũng. Cuối cùng ông hy sinh. Nhân dân quanh đó mới lập mới cái miếu bằng gỗ, lợp lá để thờ ông ngay bên cạnh huyện đường. Ít lâu sau, nhân dân lại góp tiền, định xây lại bằng gạch, thì Hoàng Cao Khải lúc đó làm tri huyện Thọ Xương chẳng những không cho phép mà còn bắt dỡ cả miếu cũ đi.

Tuy miếu bị dỡ nhưng lại xuất hiện nhiều thơ văn đối trướng mượn cớ viếng ông Cai mà chửi bọn quan lại đầu hàng. Có một câu thật hay:

Quốc gia da sự, nhục thực vô mưu, hành khan dại hảo hà san, cảo mục quần di khu thiết kỵ.

Sự thế đáo đầu, linh trung thủy hiện, thùy liệu liểu tri biền dịch, dĩnh thân nhất tử tuẫn cô thành.

Dịch:

Nước nhà lắm việc, bọn ăn thịt vô mưu, buồn nhìn hoa gấm non sông, ngứa mắt nhìn quân thù giọng ngựa sắt.

Sự thế đến đầu, lòng tinh trung mới hiện, ai biết thấp hèn thân phận, liều mình mà sống thác với quân thù.

(Doãn Kế Thiện dịch)