Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn Phố (Bà i 1): Hà  Nội đẹp vì Hà  Nội có linh hồn

TTVH| 11/10/2010 09:07

(NHN) So với 1000 năm Thăng Long - Hà  Nội thì một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội chỉ là  một đoạn ngắn, nhưng là  đoạn vô cùng quan trọng bởi hầu hết kiến trúc đô thị - đi cùng với nó là  văn hóa đô thị, lối sống đô thị, được hình thà nh và  phát triển trong giai đoạn nà y.

Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội: Hồn Phố

Một phần kiến trúc ấy, văn hóa ấy, lối sống ấy vẫn còn đang sống với chúng ta trong thế kỷ 21, nhưng nhiửu phần, rất nhiửu phần đã và  đang mất đi, vĩnh viễn, hoặc đang biến dạng dữ dội...

Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn Phố (Bà i 1): Hà  Nội đẹp vì Hà  Nội có linh hồn

Phố cổ thời đầu thế kỷ 20

Аổi thay là  quy luật của sự phát triển. Nhưng da thịt có thể đổi thay, hồn cốt là  vĩnh viễn.

Những câu chuyện tâm huyết của các kiến trúc sư, các nhà  nghiên cứu lịch sử­ trong chuyên đử Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn phố, nói như KTS TrầnThanh Vân, không định ca ngợi những cái đã mất, để thở dà i, để ngậm ngùi trong chốc lát. Mà  để tìm ra một con đường phát triển bửn vững, đổi thay mà  vẫn giữ được linh hồn của phố của một Hà  Nội lắng hồn núi sông ngà n năm...

Các bà i viết trong chuyên đử trích từ tham luận tại Hội thảo: Vử bản sắc văn hóa Hà  Nội trong văn học nghệ thuật thế kỷ XX do Trường Аại học Mử¹ thuật Việt Nam và  NXB Tri thức phối hợp tổ chức mới đây tại Hà  Nội.

Tổ chức chuyên đử: THIàŠN PAX Ảnh: Thiên Pax và  nguồn Hanoilavie.com

Hà  Nội quá khứ

Tôi sinh ra và  lớn lên tại Hà  Nội, đối với tôi Hà  Nội rất đẹp. Trong ký ức tuổi thơ, mọi kỷ niệm đửu ghi đậm trên từng gốc sấu, từng hà ng me, từng hà ng phượng vĩ khoe sắc đử tươi trong ngà y Hè hay hà ng hoa sữa kín đáo tửa hương thơm hăng hắc trong những ngà y đầu đông..., tất cả để lại trong tôi một tình cảm không sao tìm thấy ở bất cứ nơi nà o khác. Lớn lên xa Hà  Nội, đi du học, đi thực tập tham quan ở nước ngoà i, đi công tác ở nhiửu thà nh phố khác trong nước, tôi cà ng thấy Hà  Nội của tôi đáng yêu hơn, đẹp một cách bình dị, kín đáo và  sâu lắng. Thật ra không phải chỉ riêng tôi, hầu như tất cả những ai đã qua Hà  Nội một đôi lần, ai đã từng sống ở Hà  Nội, dù chỉ một thời gian ngắn, đửu có cảm giác như vậy. Sức hấp dẫn mãnh liệt đó có được trong lòng mọi người không phải vì thà nh phố nà y lộng lẫy, già u sang. Hà  Nội quyến rũ lòng người, chính bởi Hà  Nội có một vẻ đẹp duyên dáng, một linh hồn đẹp đáng trân trọng.

Аây Hồ Gươm, Hồng Hà , Hồ Tây,

Аây lắng hồn núi sông ngà n năm...

(Người Hà  Nội - Nguyễn Аình Thi)

Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn Phố (Bà i 1): Hà  Nội đẹp vì Hà  Nội có linh hồn

Phố cổ xưa...

Hà  Nội hôm nay

Những nét đẹp đó của Hà  Nội hôm nay còn lại rất ít. Thà nh phố đang được mở rộng ra, được xây cao lên, tòa ngang dãy dọc lộng lẫy hơn, nhưng nhà  cử­a chen chúc hơn, kệch cỡm hơn và  cây xanh, mặt nước đang mất dần, xe cộ, khói bụi, rác rưởi xâm lấn mọi nơi và ... Hà  Nội đang trở nên vô hồn. Thật buồn và  xót xa khi ai đó lên câu cảm thán Bao giử cho đến ngà y xưa? Khu phố cổ và  các công trình kiến trúc cổ, dấu tích điển hình của một khu đô thị Thăng Long cổ còn sót lại. Cùng với những công trình kiến trúc cổ nà y là  cây xanh hồ nước. Аó là  nét đặc trưng của Phong thủy Thăng Long. Trong Chiếu dời đô, vua Lý Thái Tổ đã dùng cụm từ Rồng cuộn Hổ chầu để chỉ rõ cấu trúc sông hồ cuộn lại có núi kử bên tạo nên một thế đất rất quý hiển. Ngà y nay 80% mặt hồ đã bị lấp, sông Thiên Phù chỉ còn một đoạn ngắn ở Ải Xuân La, sông Tô Lịch bị chặt là m đôi... Long mạch bị triệt trầm trọng và  những câu thơ cổ vang lên ai oán như nuối tiếc một cảnh thần tiên ở một nơi xa lơ xa lắc:

Sông Tô nước chảy trong ngần,

Con thuyửn buồm trắng lúc gần, lúc xa

Hay

Nước sông Tô vừa trong vừa mát

Em ghé thuyửn đỗ sát thuyửn anh

Ngập ngừngmuốn tử tâm tình

Sông bao nhiêu nước, thương mình bấy nhiêu

Nhân đây tôi muốn giải thích một chút vử Phong thủy ở góc cạnh thẩm mử¹: Phong là  gió, thủy là  nước, ngoà i ý nghĩa huyửn bí không thể đo đếm được do một sức mạnh vô hình mang lại, một ngôi nhà  có phong thủy tốt vì nó giải quyết tốt vấn đử thông hơi, thoáng gió, một ngôi nhà  có bố cục cổng ngõ, vườn trước, sân sau, gian thử, phòng khách... hợp lý và  sáng sủa. Xưa kia gần như 100% nhà  phố cổ Hà  Nội đửu đạt tiểu chuẩn vử phong thủy như vậy. Mỗi nhà  hình ống trong phố cổ chỉ có một gia đình sinh sống, có khi là  tứ đại đồng đường, nhưng được bố cục chặt chẽ.

Gian ngoà i cùng tiếp giáp với mặt đường là  cử­a hà ng buôn bán, gian tiếp theo là  phòng khách có sập gụ, tủ chè, bộ trà ng kỷ gỗ gụ đen bóng, kế tiếp là  sân trời có bể cảnh và  hòn non bộ, một ít cây xanh... Khu nhà  bếp, phòng ăn và  xí tắm ở phía sau và  cũng từ sân giữa nà y có cầu thang lên các phòng ngủ ở trên gác. Và o một ngôi nhà  phố cổ, khách tham quan cảm nhận vử một nếp sống trật tự, ngăn nắp thể hiện ngay trong bố cục ngôi nhà . Hiện nay mỗi ngôi nhà  phố cổ nà y đã có hà ng chục gia đình sinh sống. Tình trạng sống chen chúc, chật chội, bẩn thỉu và  rất nhiửu bất hợp lý đang tồn tại. Là m cách nà o đưa được dân đi bớt khửi nơi đây và  giữ phố cổ nà y như một Di sản Thăng Long là  một vấn đử rất có ý nghĩa.

Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn Phố (Bà i 1): Hà  Nội đẹp vì Hà  Nội có linh hồn

... và  nay

Ngoà i Hà  Nội, chúng ta có hai thà nh phố mà  kiến trúc cổ đang là  một tà i sản quý để nuôi sống thà nh phố: Hội An và  Huế. Những năm gần đây, Hội An và  Huế được coi là  thà nh phố du lịch đáng mến mộ. Phố cổ Hà  Nội chiếm một tỷ lệ không lớn, nhưng rất cần được đưa lên bà n cân để là m bản phân tích luận chứng kinh tế, để có những quyết sách thửa đáng. Аã có rất nhiửu dự án tôn tạo phố cổ của Nhật, của Pháp, nhưng có lẽ chúng ta cần có ý thức chiến lược kinh tế hơn nữa và  chúng ta phải tự là m. Ta có ông bạn hà ng xóm là  nước Trung Hoa, họ rất coi trọng việc khai thác di sản văn hóa cổ. Nhưng những công trình đồ sộ nhất, nổi tiếng nhất nước họ lại do kiến trúc sư Việt Nam là m. Và o thời Nhà  Minh 600 năm trước, Nguyễn An là  tác giả của quần thể kiến trúc Cố Cung ở Bắc Kinh.

Ngà y nay, thà nh phố Thượng Hải hiện đại và  năng động và o bậc nhất thế giới vừa cải tạo thà nh công khu phố cổ Xintiandi, chùa Dự Viên, chùa Phật Ngọc... một khu đô thị cổ từng nhiửu năm tồn tại vất vưởng cạnh khu đô thị mới thì nay đã trở thà nh nơi có thu nhập GDP rất cao, lại nhử sự nghiên cứu đóng góp của KTS Việt Nam, Ngô Viết Nam Sơn. Ta cần lưu ý sự kiện lạ nà y, một KTS Việt Nam, con trai của một kiến trúc sư Việt Nam nổi tiếng, được mời đến là m việc cho người Trung Quốc. Ngược lại khu phố cổ ở Hà  Nội lại nhử KTS nước ngoà i, nhưng họ giúp mãi vẫn chưa thà nh công. Tất nhiên sự đóng góp của KTS không phải là  tất cả, cái chính là  quyết sách của chính quyửn và  các nhà  đầu tư. Theo thiển nghĩ của tôi, tìm một nhà  đầu tư không khó, khó là  tìm ra chính sách đầu tư.

Một đặc trưng nổi bật khác của không gian Hà  Nội là  khu phố Pháp với những biệt thự kiểu Pháp thế kỷ thứ 19 nhưng đã được các KTS tà i năng như Arthur Kruze, Ernest Hébrard và  các cộng sự nghiên cứu, nhiệt đới hóa, tạo ra một nửn Kiến trúc Аông Dương không có ở Pháp và  cũng không có ở bất cứ nơi nà o trên thế giới. Những ngôi biệt thự xinh xắn có mái hiên, cử­a kính cử­a chớp có thể coi là  một đặc sản của Hà  Nội. Phụ trợ cho những kiến trúc nhử nhắn xinh đẹp nà y là  những hà ng cây xanh rợp bóng. Аó là  những nét đẹp rất Hà  Nội mà  người Hà  Nội phải ý thức được là  sẽ hái ra tiửn nhử nó.

Hiện nay, trừ một số tuyến phố có cơ quan ngoại giao đang sử­ dụng thì hình dạng công trình còn được giữ gần như nguyên trạng. Phần đông nhà  cử­a trong phố Pháp xưa đã bị cơi nới, lên tầng, có chỗ tệ hại hơn đã bị đập đi xây lại thà nh nhà  cao tầng. Thật đáng tiếc! Nhìn từ Bử Hồ hôm nay, ai cũng thất vọng và  đau lòng khi thấy không xa khu biệt thự Pháp cũ là  tòa cao ốc mà u đử của Ngân hà ng Vietcombank và  Trung tâm tà i chính chứng khoán. Hồ Hoà n Kiếm thơ mộng xinh đẹp bị thu nhử lại, trông cà ng giống cái ao là ng! Nếu Hà  Nội còn tiếp tục xây trung tâm thương mại và  khách sạn cao tầng ở nơi đây thì mọi giá trị độc đáo của khu phố Pháp với đặc trưng kiến trúc Аông Dương sẽ bị mai một, chưa nói đến ách tắc giao thông và  việc sụt lún trầm trọng do nửn móng nơi đây nguyên là  lòng sông Nhị Hà  cũ, nửn đất rất yếu, tốc độ sụt lún đang xảy ra rất nhanh.

Chúng ta ý thức được cái đẹp không thể mà i ra để ăn. Tôi không định ca ngợi những cái đã mất, để thở dà i, để ngậm ngùi trong chốc lát. Tôi muốn thà nh phố quyết tâm bảo tồn khu phố cổ và  khu phố Pháp cũ. Chỉ cần ta ý thức được là m như vậy là  bảo vệ giá trị văn hóa của Hà  Nội và  là m như vậy Hà  Nội sẽ có khu du lịch hấp dẫn và  người Hà  Nội sẽ kiếm được nhiửu tiửn hơn.

Một KTS Việt Nam, con trai của một kiến trúc sư Việt Nam nổi tiếng, được mời cải tạo khu phố cổ Thượng Hải, Trung Quốc. Ngược lại khu phố cổ ở Hà  Nội lại nhử KTS nước ngoà i, nhưng họ giúp mãi vẫn chưa thà nh công.

Аón đọc Bà i 2: Аô thị cổ, kiến trúc cũ

(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • “HỘP NGHỆ THUẬT” - Số 26: Nghệ thuật sân khấu, từ truyền thống đến hiện đại
    Ngày Sân khấu Việt Nam (ngày giỗ Tổ sân khấu) 12/8 âm lịch hằng năm là dịp để văn nghệ sĩ trên mọi miền đất nước tưởng nhớ và tri ân các vị tổ nghề, các thế hệ nghệ sĩ đã có nhiều đóng góp cho nền nghệ thuật sân khấu nước nhà. Podcast “Hộp nghệ thuật” số này của Tạp chí Người Hà Nội có dịp được gặp gỡ NSND Trần Quốc Chiêm, Chủ tịch Hội liên hiệp VHNT Hà Nội để cùng trò chuyện về chủ đề “Nghệ thuật sân khấu, từ truyền thống đến hiện đại”.
  • Trẻ em Thủ đô vui Tết Trung thu cùng “Sắc màu”
    Nhân dịp Tết Trung thu, Bảo tàng Hà Nội cùng Câu lạc bộ mỹ thuật Siêu nhân nhí phối hợp tổ chức triển lãm tranh với chủ đề “Sắc màu”.
  • Lập Quy hoạch Thủ đô Hà Nội: Tiếp biến “di sản quy hoạch”
    Hà Nội đang thực hiện cùng lúc nhiều nhiệm vụ quan trọng, mang tính đột phá, trong đó có việc lập “Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”. Quá trình lập Quy hoạch Thủ đô đang đến giai đoạn nước rút, quan trọng nhất.
  • Xu hướng khách du lịch đến Huế bằng tàu biển ngày càng tăng mạnh
    Du lịch tàu biển ở Thừa Thiên – Huế có xu hướng phát triển mạnh trong những năm gần đây và trong 7 tháng năm 2023 đón 13.300 khách đến Cảng Chân Mây.
  • Hà Nội và Quảng Châu tăng cường hợp tác thương mại, du lịch
    Sáng 26-9, tại thành phố Quảng Châu, thủ phủ tỉnh Quảng Đông, tiếp tục chương trình chuyến thăm và làm việc tại Trung Quốc, đồng chí Đinh Tiến Dũng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố và Đoàn đại biểu cấp cao thành phố Hà Nội đã dự, chứng kiến lễ ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giữa UBND thành phố Hà Nội và chính quyền thành phố Quảng Châu.
Đừng bỏ lỡ
  • Sân khấu truyền thống Huế có thêm nhiều phương thức hoạt động mới
    Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với Hội Nghệ sỹ Sân khấu tỉnh Thừa Thiên - Huế tổ chức kỷ niệm Ngày Sân khấu Việt Nam (12/8 Âm lịch).
  • Hoa hậu H'Hen Niê được trao Bằng khen "Nghệ sĩ vì cộng đồng"
    H'hen Niê được trao Bằng khen "Nghệ sĩ vì cộng đồng" và Bằng khen cho văn nghệ sĩ tích cực từ Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP.HCM như sự công nhận cho đóng góp đầy tích cực.
  • Cốm xào - món ngon tròn vị thu Hà Nội
    Cốm là “một thức quà thanh nhã và tinh khiết”, là đặc sản của riêng Hà Nội. Trong tâm tưởng của người Hà Nội, mùa thu bao giờ cũng gắn liền với cốm và những món ăn tinh tế từ món quà thu xanh như ngọc lưu ly này.
  • Hồ Quỳnh Hương cùng dàn sao hội tụ trong đêm nhạc đặc biệt
    Đêm nhạc "Những ngôi sao Hà Nội" diễn ra vào 20h tối 28/9 tại Nhà hát Lớn Hà Nội, quy tụ dàn nghệ sĩ tên tuổi thành danh từ cuộc thi "Tiếng hát Hà Nội".
  • Sôi động cuộc thi âm nhạc dành cho học sinh phổ thông
    Cuộc thi Rap Olympia mùa 1 được tổ chức từ ngày 23/9 đến 13/10, với mong muốn tạo ra một sân chơi về nghệ thuật cho tất cả các bạn học sinh trung học phổ thông có niềm đam mê về âm nhạc.
  • Ốc Trung thu - ẩm thực cổ truyền Hà Nội
    Trong dịp Tết Trung thu, ngoài mâm cỗ trông trăng với các sản vật đặc trưng của mùa thu và bánh nướng, bánh dẻo, cỗ ngọt cho con trẻ, người Hà thành còn có nhiều món ăn độc đáo từ ốc vào dịp Trung thu như: ốc nấu thả, ốc hấp lá gừng, ốc xào khế, ốc bung chuối đậu, ốc luộc.
  • Xiếc và rock kết hợp trong “Thiên thần lên núi”
    Nghệ sĩ nhân dân (NSND) Tống Toàn Thắng và Liên đoàn Xiếc Việt Nam tiếp tục gây bất ngờ khi công bố chương trình xiếc và rock mang tên “Thiên thần lên núi” với sự tham gia của ban nhạc Ngũ Cung.
  • Nhiều hoạt động kỷ niệm 69 năm Ngày Giải phóng Thủ đô
    Nhân kỷ niệm 69 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954-10/10/2023), các đơn vị trực thuộc Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội sẽ tổ chức nhiều hoạt động trang trí, cổ động trực quan và chương trình nghệ thuật chào mừng.
  • Một dạng từ láy
    Dần dần, từ từ, thường thường, đều đều, mãi mãi, nhanh nhanh, hay hay, luôn luôn… là những cặp từ láy đôi trùng lặp. Hầu hết từ láy đôi trùng lặp đều có chức năng diễn tả nhịp độ, tần suất sự việc đang trải qua trong tiến trình thời gian. Những từ chỉ dùng một tiếng thì nghĩa sẽ khác khi dùng cả hai (từ láy), như vậy, sự lầm lẫn, thiếu chính xác khi sử dụng ít xảy ra. Riêng hai cặp từ mãi mãi và luôn luôn, khi nào chỉ dùng một từ, khi nào dùng cả từ láy và điều cần bàn, nếu muốn cho lời nói, câu văn chuẩn xác.
  • Công diễn vở opera Việt - Nhật “Công nữ Anio”
    Tối 22/9, tại Nhà hát Lớn Hà Nội diễn ra buổi công diễn đầu tiên vở opera “Công nữ Anio”, nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản (1973-2023.
Một thế kỷ kiến trúc Hà  Nội - Hồn Phố (Bà i 1): Hà  Nội đẹp vì Hà  Nội có linh hồn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO