Miên man bên dòng sông Mẹ

HNM| 23/02/2022 08:27

“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu/ Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát/ Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác/ Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi...”. Mỗi khi nghĩ về dòng sông Mẹ, câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm lại dội về từ miền ký ức, vừa xa, vừa gần... để rồi giấc mơ về dòng sông huyền thoại chảy trong lòng thành phố lại hiện hữu trong nỗi khát khao.

Miên man bên dòng sông Mẹ
Cầu Nhật Tân - biểu tượng mới của Thủ đô vắt qua đôi bờ sông Hồng. Ảnh: Dzũng Phùng

1. Thăng Long - Hà Nội là thành phố của những dòng sông và sông Hồng là sông Mẹ (sông Cái). Với dòng sông chắt chiu, nuôi dưỡng khí phách, tinh thần đất “văn hiến ngàn đời”, đẹp mãi trong tôi là bức tranh thơ của Thánh thi Cao Bá Quát: “Dòng sông cuộn theo nước đỏ thành làn sóng hoa đào...”.

Cũng như nhiều đứa trẻ lớn lên trong lòng thành phố, sông Hồng vắt qua tuổi thơ tôi là dòng lịch sử oai hùng, gắn với cái tên Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết; là huyền thoại chất chứa tinh thần nhân văn Đồng Tử - Tiên Dung và chuyện kể của bà, của mẹ về những người mạn ngược, xuôi bè, bán buôn ở bến Nứa, phố Hàng Nâu... Không được ôm trong lòng những bãi bồi lắng đỏ phù sa để mang nỗi nhớ thương lênh đênh theo con nước, nhưng đến hôm nay, tôi vẫn không quên những ngọn gió ù ù thổi bạt chiếc xe đạp bé nhỏ mỗi lần được bố đèo sang Gia Lâm hay cái cảm giác rờn rợn khi lén theo hội bạn tụt xuống cầu Long Biên, len lỏi trong đám ngô ngoài bãi Giữa, nghe đủ thứ truyền kỳ về thủy quái sông Hồng...

Đọng lại nhiều nhất trong tôi là chuyện của “người hàng phố” về những mùa nước đục - trong, với cảm nhận tinh tế và giàu thi hứng: Nước sông Hồng không giống như dòng sông nào, khi đỏ chói như pha son về mùa lũ, khi phớt hồng như hoa đào về mùa thu, khi mang màu vàng như hoàng hôn, như màu gạch của lũ sông Đà, sông Lô, sông Chảy trộn vào... Còn như ai đó nói sông Hồng mùa nào cũng đục là chỉ mới biết qua cái tên. Mỗi người một niềm yêu với dòng sông Mẹ! Tôi miên man với những chất chứa của nhà văn Tô Hoài: “Sông Cái là sông dữ”, “con sông cả đời quằn quại giữa hai bờ” dù không chiêm nghiệm được bao nhiêu! 

Gia đình tôi có người họ hàng ở khu tập thể Nhà máy Đèn ngoài đê sông Hồng (nay là đường Hồng Hà, quận Hoàn Kiếm), cứ vào mùa lũ, cả nhà lại nơm nớp, các cụ vào sống với người thân trong phố, đám “thanh niên mới nhớn” sẵn sàng co chân “chạy lụt”. Có năm, nước lên nhanh lại vào đêm, đồ đạc vác vội lên gác xép, ôm túi quần áo, chạy lấy người. Hôm sau tôi rủ bạn bì bõm bơi vào dỡ mái ngói, leo xuống tìm bếp dầu, phích nước... đem ra ngoài. Mỗi mùa lụt, lán trại dựng dọc theo đê, sang cả vỉa hè bên kia đường, người lớn trẻ con ăn ở tạm bợ có khi cả tháng trời chờ nước rút... Nếu ngày xưa, vua Minh Mạng cho phá đê, đào sông tiêu lũ chả biết sẽ thế nào? 

Tuổi thơ lãng đãng trôi theo dòng năm tháng, một ngày tha hương, tôi đặt chân lên cầu Charles (còn có tên là Karluv) nối hai bờ sông Vltava của “thành phố vàng của châu Âu” - Praha mà người Việt gọi là "cầu Tình". Nhìn những người đang yêu trao nụ hôn ngọt ngào và những con phố cổ kính bên sông soi bóng chiều vàng..., bất chợt hình ảnh xóm chài, xóm bãi sông Hồng từ ký ức dâng lên nghèn nghẹn. Đến khi đứng trên thành Var (thành Buda) nhìn xuống “dòng Danube xanh” của thành phố Budapest - “Paris phương Đông” và cây cầu Xích (cầu Sư Tử), trong tôi bắt đầu nghĩ về thành phố hai bên sông, rồi mang theo nó lang thang qua nhiều nước châu Âu để hiểu: Vì sao thành phố Rồng lại quay lưng vào sông Mẹ?

Miên man bên dòng sông Mẹ
Ảnh: Dzũng Phùng.

2. Ngày Hà Nội còn là thủ phủ của xứ Đông Dương, không ít người Pháp mê mải với ý tưởng biến bãi giữa sông Hồng - nơi có cây cầu sắt như tòa tháp Eiffel ngả xuống nối đôi bờ - trở thành một công viên rộng lớn với trường đua ngựa... Thế nhưng, cũng chính họ đã cho đắp cao con đê chạy dọc Hà Nội để ngăn lũ lụt và cũng ngăn thành phố với dòng sông. Thế nên “quay mặt ra sông” là câu chuyện dài của lịch sử và chỉ trở thành hiện thực khi con người trị được dòng sông dữ. 

Sau nhiều năm phiêu bạt, một trong những việc đầu tiên của tôi khi trở về Hà Nội là chạy xe lên cầu Long Biên đón ngọn gió hừng hực căng tràn, rồi đi dọc đê sông Hồng để nhìn, để nghĩ - nghĩ về những con sông chảy giữa lòng các thành phố châu Âu và nghĩ về hình hài tương lai của dòng sông Mẹ. 

Sông Hồng giờ đây không còn “quằn quại giữa hai bờ”, người ngoài đê không phải chạy lụt như ngày tôi mới lớn và các nhà quy hoạch cũng đã “sắp đặt” nhiều chiều kích cho “khát vọng sông Hồng”. Với nhiều người Hà Nội, hình hài đầu tiên của thành phố ven sông là những nét phác thảo từ ý tưởng của một nhà đầu tư Singapore về khu đô thị ở ngoài đê. Đến năm 2006, tưởng như chuyện con sông huyền thoại chảy trong lòng thành phố đã trong tầm với khi Hà Nội và Seoul (Hàn Quốc) đạt được thỏa thuận về hợp tác quy hoạch, cải tạo, phát triển hai bên bờ sông Hồng với việc hình thành những khối nhà hiện đại soi bóng xuống dòng sông Mẹ. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã góp kinh phí nghiên cứu quy hoạch... Thế nhưng ý tưởng không trở thành hiện thực. Tuy nhiên, những ý tưởng “đánh thức sông Hồng” ấy phần nào đã thôi thúc, tạo nên không gian đầy sinh khí cho một vùng bờ bãi ven sông.

Đất bãi Tứ Liên, Nhật Tân nối tiếp những vườn quất, vườn đào, vườn hoa đẹp đến ngỡ ngàng. Bãi bồi ven sông của lau lách, cỏ dại ngày xưa đã trở thành một điểm check-in “hot” nhất Hà Nội, tràn ngập sắc hoa với cái tên “Bãi đá sông Hồng”. Nhiều rừng hoa được thiết kế theo phong cách châu Âu mang đến những sắc thái quyến rũ mới. Bạn tôi bỏ phố ra bãi Giữa của dòng sông Mẹ, trồng các loại cây thuốc, cây cảnh... Theo thời gian, nơi này đã trở thành chốn điền viên của người có tiền, ưa sống cùng thiên nhiên. Hàng chục ngôi nhà được dựng lên cùng hoa và cây, người ta sống với dòng sông... chờ đất lên giá. Còn sông Hồng ngàn đời vẫn vậy, chảy một dòng lịch sử trong màu cánh hoa đào.

3. Một mùa xuân nữa lại đến, “giấc mơ" về một thành phố hai bên sông như Praha, Budapest, Paris hay Seoul... đang đến gần hơn khi con người có thể chế ngự và sống an hòa với tính cách dòng sông. Và với một quyết tâm lớn hơn bao giờ hết, Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ đồ án quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng - một bản quy hoạch mang tính lịch sử với đoạn sông dài 40km, quy mô diện tích lên tới 11.000ha. Sông Mẹ sẽ là trục không gian đặc trưng của cây xanh - mặt nước với giá trị biểu tượng của Thủ đô. Một ngày không xa, tuyến đường đô thị dọc bờ sông sẽ kết nối những di tích lịch sử, công viên, điểm du lịch, trong một tổng thể hài hòa cùng thiên nhiên và 12 cây cầu nối đôi bờ sẽ tạo thêm nét riêng cho dòng sông huyền thoại... Gương mặt và không gian đô thị đã rõ hình hài. 

Lang thang bên sông Mẹ, mỗi người đều có thể cảm nhận cho riêng những chuyển động không gian thuần khiết, tự nhiên. Ngọn gió sông Hồng thổi bùng trong tôi những niềm hy vọng. Thành phố “quay mặt ra sông” đang hiện hữu rất gần.

(0) Bình luận
  • Tản mạn ngày chớm đông
    Mùa đông đất kinh kỳ năm nay chọn cách gõ cửa thật khoan thai. Khác với những đợt gió bấc gầm gào vồ vập, tiết trời tháng Mười Một trôi đi tựa một nốt trầm êm ái giữa bản giao hưởng cuối năm.
  • Mẹ tôi
    Năm ấy, anh trai tôi vừa tròn mười tám tuổi thì lên đường nhập ngũ. Anh mặc quân phục khoác ba lô lên đường vào Nam với nụ cười hồn nhiên của tuổi trẻ và lời hẹn sẽ trở về trong ngày chiến thắng. Không ai ngờ buổi tiễn đưa hôm ấy lại là lần cuối cùng mẹ tôi được nhìn thấy anh. Chỉ một năm sau, anh hy sinh tại Quảng Trị. Từ đó, trong lòng mẹ có một khoảng trống không gì khỏa lấp nổi.
  • Một làn hương khẽ chạm miền thương nhớ…
    Có những mùa chẳng cần lời hẹn ước vẫn khiến lòng người mong ngóng, có những mùa đi qua bằng lăng kính màu sắc, có những mùa ở lại bằng tiếng gió và cũng có những mùa chỉ cần một làn hương khẽ chạm đã đủ đánh thức cả miền thương nhớ. Với Hà Nội, mùa thu là một mùa như thế. Thu không gõ cửa bằng những thanh âm rộn rã, cũng chẳng đến bằng bước chân vội vã, mà lặng lẽ len vào phố phường trong làn gió heo may, trong sắc nắng vàng dịu nhẹ và trong hương hoa sữa nồng nàn, da diết.
  • Hương ổi mùa thu
    Tháng Tám, khi sương mỏng còn giăng giăng như một dải lụa mềm, xô lệch qua vòm cây trước hiên, ngoài vườn chợt bâng khuâng một thứ mùi hương rất đỗi dịu dàng. Tôi thả bước tìm quanh, chợt nhận ra hương ổi chín mọng nương theo làn gió heo may tìm về chái bếp. Và trong khoảnh khắc cánh mũi khẽ phập phồng đón lấy thứ hương vị mộc mạc ấy, lòng tôi bỗng chao nghiêng, nhói lên một niềm nhớ quay quắt về những ngày xa xưa.
  • Khát vọng mùa hè
    Mùa hè, cũng đến từ một nơi xa, nhưng chẳng bao giờ chung đường với mùa xuân, mùa thu hay đông giá rét. Mùa hè đến từ những k ức thanh xuân nồng nàn, hồ hởi của mỗi con người chúng ta. Lạ thế chứ, sao ta đón bao mùa hè mà dường như vẫn chưa hề quen…
  • Mưa mùa hạ
    Khác với mưa phùn gió bấc hay những ngày “mưa thối đất thối cát” lê thê, mưa mùa hè luôn đem đến cảm giác hứng khởi. Nó đến bất ngờ, ào ạt rồi đi rất nhanh, trả lại bầu không khí dịu mát và bầu trời trong veo. Tôi vẫn nghĩ mưa mùa hè là cơn mưa đẹp nhất, trẻ trung và hào phóng như tuổi thanh xuân. Đang nắng như úp chảo lửa, bỗng mây đen ùn ùn kéo đến.
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến đa dạng của chị cho nền văn học đương đại nước nhà. Đặc biệt, ở mảng sáng tác dành cho thiếu nhi, chị đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ của tuổi thơ qua nhiều thế hệ.
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
  • Phường Tây Hồ tuyên dương các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu năm 2026
    Ngày 19/11, UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) tổ chức Lễ tuyên dương, khen thưởng các điển hình tiên tiến, nhà giáo tiêu biểu nhân dịp kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026). Đây là dịp tri ân những đóng góp của đội ngũ nhà giáo, đồng thời ghi nhận những thành tích nổi bật của ngành Giáo dục và Đào tạo phường trong thời gian qua.
Đừng bỏ lỡ
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
Miên man bên dòng sông Mẹ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO